De dagopvang voor dak- en thuislozen aan de Spilsluizen in Groningen zorgt voor overlast van verslaafden en dealers. Foto: Corné Sparidaens
Twee steekincidenten binnen een week waarbij de verdachte een persoon zonder vaste woon- of verblijfplaats is. De weerzin tegen de daklozenopvang in Groningen groeit. Is er een duurzame oplossing voorhanden? „Grootschalige dagopvang werkt niet. Ik zie eerder heil in meer onorthodoxe woonvormen.’’
Vijf gezinnen met kleine kinderen staan op het punt de Hortusbuurt in Groningen te verlaten. Ze zijn bang dat hun veiligheid en hun woongenot in het geding komen, nu de dagopvang van dak- en thuislozen van de Spilsluizen verkast naar de Nieuwe Boteringestraat.
De twee steekincidenten vorige week - eenmaal voor de deur van de Leger des Heils-dagopvang voor daklozen aan de Spilsluizen en eenmaal in hartje binnenstad op Tussen beide Markten - bevestigen hun vrees voor de toekomst.
Veel daklozen hebben psychiatrische aandoening
Ook al ligt er sinds 2022 het Nationaal Actieplan Dakloosheid (waarin is vastgelegd dat gemeenten ervoor moeten zorgen dat er in 2030 niemand dakloos is) lijkt het er niet op dat de 30.000 dak- en thuislozen in Nederland over drieënhalf jaar een huis hebben. Sterker: het vermoeden bestaat dat hun aantal groeit vanwege de overspannen woningmarkt en de steeds hogere kosten van levensonderhoud.
Daklozen kortom zijn er nu eenmaal. Meer dan de helft van hen heeft een ernstige psychiatrische aandoening; verslavende middelen staan altijd op de loer en dealers zodoende ook. Waar zij samenklonteren, is overlast voor de buurt nauwelijks te vermijden. Het verplaatsen van de opvang is het verplaatsen van het probleem. Is er een duurzame oplossing?
Hoe halveerde Finland het aantal daklozen?
„In Finland hebben ze het voor elkaar gekregen om het aantal daklozen te halveren’’, zegt Erik de Vos uit Veendam die 24 jaar aan het roer stond van de christelijke verslavingszorginstelling Terwille in Groningen. Housing First is daar sinds 2008 het toverwoord, een aanpak die erop neerkomt dat daklozen met ernstige psychische en verslavingsproblemen een huis krijgen.
„Ze betalen huur, ze veroorzaken geen overlast en ze doen de deur open voor de hulpverleners’’, schetst De Vos de voorwaarden van Housing First. Hij zou dat op veel grotere schaal willen invoeren in Groningen.
„Mijn droom is om containerwoningen langs de A7 te plaatsen. Daar is ruimte zat, daar is al herrie, daar kun je dak- en thuislozen leren wonen onder begeleiding van ervaringsdeskundigen en een team eromheen dat kan helpen als het nodig is’’, zegt De Vos. „Het gaat om containers die hufterproof zijn, stevig. Het is een leertraject. Daarna kunnen sommigen van hen prima in een wijk socialiseren.’’
‘Ik werd voor gek verklaard’
Hij schudt de voorbeelden over varianten op Housing First in Groningen uit z’n mouw. Zoals het Treslinghuis in de Oosterparkwijk dat jarenlang een verpleeghuis en vervolgens wijkcentrum was. Voordat het gesloopt werd, stond het leeg en mocht De Vos het tijdelijk gebruiken om er daklozen te laten wonen. Hij gaf hen de sleutel, liet ze hun gang gaan en werd voor gek verklaard toen hij ze 300 euro leende.
Erik de Vos werkte jarenlang met daklozen. Foto: Corné Sparidaens
„Ik gokte inderdaad, maar het ging hartstikke goed. Met die sleutel kregen ze een voordeur en een oefenwoning. Ze kregen en namen de regie over hun huis, ze knapten het zelf op, legden laminaat, creëerden een thuis. Ze stelden zelfs huisregels op’’, zegt hij niet zonder trots. Na verloop van tijd stroomden ze door naar een zelfstandige woning. „We hebben 30 mensen in het Treslinghuis geplaatst, van wie er twee niet slaagden.’’
Hij weet hoeveel weerstand dergelijke bijzondere woonprojecten oproepen als ze in een buurt gepland staan. Skaeve Huse net buiten Harkstede, waar 9 daklozen met psychiatrische problemen kwamen wonen, kostte jaren aan weerstand en juridische procedures. Toch is Skaeve Huse zijn ideaal. „Grootschalige dagopvang werkt niet. Ik zie eerder heil in meer onorthodoxe woonvormen, zoals Skaeve Huse.’’
Gemengde woonvormen
Hetzelfde vindt lector vastgoed Bart de Zwart aan de Hanzehogeschool. Hij is betrokken bij een grootschalig, landelijk onderzoek naar de aanpak van dakloosheid. Dat richt zich op nieuwe woonoplossingen en komt voort uit het Nationaal Actieplan Dakloosheid.
Eenvoudig is het niet om oplossingen te vinden, zegt De Zwart. „We zoeken gemengde woonvormen waarin mensen met verschillende achtergronden kunnen samenwonen. Daarbij moet je goed nadenken over welke mensen bij elkaar passen en elkaar kunnen ondersteunen. Wat bijvoorbeeld goed zou kunnen werken is een combinatie van alleenstaande ouders en hun kinderen met hulpbehoevende ouderen.’’
Dat is niet de groep daklozen waar iedereen met een boog omheen loopt, zoals gebeurt voor de dagopvang aan de Spilsluizen. Met die groep is een andere hogeschool in Nederland bezig.
„Met verschillende innovatieve woonconcepten in alle gemeenten van het land help je een flink aantal mensen’’, zegt De Zwart. „De druk op de woningmarkt is groot en daklozen zijn de laatste in de rij, terwijl ze de meest urgente groep zijn. Een huis is een mensenrecht en een randvoorwaarde om je leven op orde te krijgen.’’
Kortgeding
De vereniging Samen voor de Buurt strijdt tegen de verhuizing van de dagopvang voor daklozen van de Spilsluizen naar de Nieuwe Boteringestraat. De buurtgenoten die rondom de Nieuwe Kerk wonen, zamelen momenteel geld in om een tweede kortgeding in gang te zetten tegen de nieuwe opvanglocatie. Ze zijn bang dat de omvangrijke opvang een aantrekkende werking heeft op verslaafde mensen waardoor hun veilige buurt verandert in een onveilige. Ook hekelen zij de werkwijze van de gemeente die de nieuwe opvanglocatie er in hun ogen doordrukt. Op dit moment staat er bijna 10.000 euro op de teller.
