Verenigd Front praat in Onstwedde over kernafval in de grond. ‘Veilig? Ik heb precies datzelfde gehoord toen ze begonnen met het aardgas’

De bijeenkomst is de opmaat naar meer, belooft voorman Tjeerd Palstra van het Verenigd Front. In januari wordt een volgende bijeenkomst gehouden in de stad Groningen. Het is een tweesporenfront: ze zijn tegen de opslag van kernafval in het noorden en ook tegen de komst van nieuwe kerncentrales, die produceren immers nog meer radioactief afval.

De actiegroep wil mensen wakker schudden, zodat ze niet achter de troepen aanlopen. „We wachten niet tot de overheid ons bij de hand neemt om te praten over kernenergie- en opslag.” Palstra wil het niet. Samen met inwoners uit Groningen, Drenthe, Friesland en Overijssel wil hij een front vormen.

Het is vooralsnog een grijs front. Mensen die zich betrokken voelen zijn vaak op leeftijd en zijn activistisch voor hun (klein)kinderen, zegt Palstra. In de zaal is plek voor zo’n driehonderd mensen, er komen honderd. De ‘jongeren’ zijn beduidend in de minderheid. „Er is jonge aanwas nodig. Dit gaat nog jaren duren”, zegt Palstra.

Op dit moment wordt het nucleaire afval van Nederland nog bovengronds opgeslagen bij COVRA, vlakbij de kerncentrale in Borsele. Dat is een tijdelijke oplossing. Het plan was altijd om in 2100 een besluit te nemen over waar het radioactieve afval voor altijd en eeuwig opgeborgen kan worden: ‘de eindberging’. Op last van de Europese wetgeving moet dat nu veel eerder, namelijk in 2050. Volgende generaties mogen namelijk niet met het probleem worden opgezadeld.

De Rijksoverheid maakt een plan over hoe mensen betrokken kunnen worden bij dat besluit. De gesprekken moeten vanaf 2028 beginnen. In tussentijd wordt alvast onderzoek gedaan naar berging in kleilagen en in zoutkoepels diep in de grond, onder andere in Drenthe en Groningen.

Die zoutkoepels zijn zo’n 200 miljoen jaar oud, ondoordringbaar voor grondwater en zeer stabiel, denken onderzoekers. Sommige van deze ondergrondse zoutbergen zijn enorm, zoals die onder Onstwedde, Bourtange, Hooghalen, Gasselte, Schoonloo, Pieterburen en bij Veendam. Bovendien isoleren ze straling en is het, zo diep onder de grond, moeilijk bereikbaar. Daar kan het duizenden jaren ongestoord liggen.

Van Palstra hoeft het allemaal niet zo lang te duren: het liefst ziet hij vandaag nog een streep door het plan. Hij ziet donkere wolken en vreest dat in 2028 al heel wat op tafel ligt en bewoners met 3-0 achterstaan.

Palstra somt op: de provincie heeft geld gekregen voor een juridische strijd tegen de komst van kernenergie in de Eemshaven. Bij de zeehaven is ruim 300 hectare landbouwgrond voor industrie vrijgemaakt, bestemming onbekend. Er wordt volop onderzoek gedaan naar berging van (hoog)nucleair afval in Groningen en Drenthe. Veel is in beweging, maar mensen lijken zich daar niet bewust van te zijn, denkt hij.

Bovendien: een aangenomen motie van de SP’er Sandra Beckerman tegen de opslag in zoutkoepels is niet uitgevoerd. „Tjonge wat gebeurt er allemaal om ons heen?”, houdt Palstra de zaal voor. De alarmbellen gaan bij hem af. De zaal hoeft hij niet te overtuigen. Men is fel tegen.

De eindberging is een proces van de lange adem, zeggen sprekers van onder andere het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, COVRA en Greenpeace/WISE. Zij zijn op uitnodiging van de actiegroep naar Onstwedde gekomen. Op korte termijn komt geen besluit, houden zij het publiek voor. Maar er moet wel een besluit worden genomen.

Dat het zich allemaal nog in een beginstadium bevindt en dat ze er nog iets over te zeggen hebben, wil er bij aanwezigen niet in. „Het kriebelt bij mij”, klinkt het. Een ander: „U kunt niet in de toekomst kijken”. Dan een man op leeftijd: „Ik geloof het niet. Veilig? Ik heb precies datzelfde gehoord toen ze begonnen met het aardgas.”