De Volharding 17 ramde vrijdagochtend 7 november de Dorkwerderbrug in Groningen. Eigen foto
In de laatste tien jaar zijn meerdere bruggen over het Van Starkenborghkanaal aangevaren door een binnenvaartschipper. Volgens experts letten schippers niet altijd even goed op, maar heeft ook de overheid een verantwoordelijkheid. „Bruggen moeten opgaan in het landschap. Er wordt te weinig rekening gehouden met de scheepvaart.”
Iets voor 10 uur vrijdagochtend ramde in de dichte mist een gloednieuw binnenvaartschip de Dorkwerderbrug bij Groningen. Na afloop vertelde de schipper dat hij bezig was op zijn telefoon „toen de brug ineens opdoemde uit de mist. Er was geen houden meer aan.” Volgens een bron bij Rijkswaterstaat kwam het verzoek om de brug te openen te laat binnen.
Dorkwerderbrug amper te zien bij mist
Begin juni waarschuwde Arjen Mintjes (65), oud-directeur van de Maritieme Academie, al voor de Dorkwerderbrug in Dagblad van het Noorden. „De nieuwe Dorkwerderbrug (de oude was ook al kapot gevaren - red.) moest opgaan in het landschap. Daar is dus niet gerekend met de binnenvaart. Die brug is bij nevelig weer amper te zien.”
Dat is volgens de expert, die in opdracht van verschillende overheden de aanvaringen op de hoofdvaarweg Lemmer-Groningen-Delfzijl heeft onderzocht, niet het enige probleem. Er is meer aan de hand.
Bij de bouw van de Dorkwerderbrug kapte de aannemer bijvoorbeeld bomen die er al tientallen jaren stonden. „Men is vergeten dat die bomen de schippers helpen bij het goed benaderen van de brug. Die bomen zwakten de wind wat af.”
De boeg van de Volharding 17 is beschadigd bij de aanvaring. Foto: Steven Radersma
Slecht onderhoud
Ander probleem is achterstallig onderhoud van bruggen in Groningen (en Friesland) van de hoofdvaarroute, stelt Mintjes „Oké, er zijn schippers die in slaap zijn gevallen en de kapitein die eind maart het schip van de Zonnebloem aanvoer op de Rijn in Duitsland had te veel gedronken. Maar kijk eens naar de staat van onderhoud van die bruggen. Die is slecht.”
In de hoofdvaarweg Lemmer-Groningen-Delfzijl staan acht bruggen op de nominatie voor vervanging. „Ze hebben allemaal dezelfde leeftijd, dus men weet dat herstel moet. Maar telkens weer wordt groot onderhoud uitgesteld.’’
Verschillende afmetingen
En als bruggen worden hersteld, dan wordt onvoldoende rekening gehouden met de scheepvaart, vindt Mintjes. Dat zit vooral in de verschillende afmetingen van de bruggen. Mintjes ziet het liefst dat ze allemaal dezelfde afmetingen krijgen.
De situatie nu zorgt, volgens hem, alleen maar voor onduidelijkheid. Dat geldt zeker voor schippers die hier minder bekend zijn. „Een Tsjechische schipper snapt niets van al die verschillen. Het wordt hem heel moeilijk gemaakt en dat is al gauw gevaarlijk met zulke grote schepen. In het Noord-Duitse Küstenkanaal hebben bruggen wel dezelfde hoogtes en breedtes.”
De kritiek van Mintjes is ook bij Rijkswaterstaat bekend. „Het klopt dat er veel bruggen zijn in de vaarroute die aan vervanging toe zijn”, zei zwoordvoerder Jayme Tol in juni tegen Dagblad van het Noorden. „Bij die vervanging moeten we rekening houden met alle betrokkenen, zoals gemeenten, omwonenden en de belangen van de scheepvaart.”
De Volharding 17 na de aanvaring met de Dorkwerderbrug. Foto: Steven Radersma
Hele route wordt opgewaardeerd
Uiteindelijk moet de hele vaarroute opgewaardeerd worden waardoor 110 meter lange schepen overal kunnen varen, weet de Rijkswaterstaatwoordvoerder. „Daarbij willen we de kanaalbodem niet alleen in het midden, maar over de volledige breedte op de juiste diepte baggeren. Hierdoor wordt het veiliger voor grote schepen om elkaar te passeren.”
Over de brug bij Dorkwerd, die vrijdagochtend werd aangevaren, bevestigt de woordvoerder dat het inderdaad niet de meest opvallende kleur is. „Die gaat meer op in de omgeving. Als je met veel partijen te maken hebt, kun je niet altijd iedereen bedienen. De kritiek over het wegkappen van bomen herkennen we niet. Er staan nog steeds bomen. Bovendien is de doorvaart verdubbeld ten opzichte van de oude situatie.”
‘Brug goed waarneembaar op radar’
Binnenvaartschipper Gerlof Oosta weet niet precies wat er vrijdagochtend gebeurde, maar kan wel duiding geven over hoe de Dorkwerderbrug op de radar en scheepskaarten staat. „Elke aanvaring heeft zijn eigen oorzaak. Over dit specifieke geval wat zeggen, is daardoor lastig. Al is het zeker dat het zicht met de dichte mist erg slecht was.”
Volgens Oosta staat de Dorkwerderbrug op de nautische kaarten goed ingetekend. „Met de doorvaarhoogte in open en gesloten stand ten opzichte van het kanaalpeil. Daarnaast is deze brug goed waarneembaar op de radar.”
Normaal gesproken verschijnt de brug zo’n 700 meter van tevoren op het radarscherm. Oosta: ,,Op dat moment vraagt de schipper of de brug open kan via de marifoon. Als die oproep iets te laat komt, dan kom kom je te dicht op de brug uit. Dat lijkt hier te zijn gebeurd.”
Langere remweg
Dan is het aan de schipper om snel te handelen door snel in de achteruit te gaan. Dat gebeurde vrijdagochtend ook, maar de ingreep kwam te laat. Wat daarbij een rol kan spelen, denkt Gerlof, is dat het schip leeg was.
„Soms is de remweg van een leeg schip langer dan een volgeladen schip. Als de schroef, die draait in een tunnel of straalbuis, niet geheel onder water is door de geringe diepgang pakt hij wel eens wat lucht waardoor die minder krachtig achteruit vaart. Maar of dat hier is gebeurd, is speculatie.”
Hoofvaarroute Lemmer-Groningen-Delfzijl
De hoofdvaarweg bestaat uit drie kanalen (Prinses Margrietkanaal, Van Starkenborghkanaal en het Eemskanaal). De totale lengte is 118 kilometer en de breedte varieert tussen de 50 en 57 meter. Over de hele route liggen 32 bruggen, drie aquaducten en vier sluizen.
In 2024 voeren ruim 25.000 schepen over de hoofdvaarweg. Daarvan lag het percentage recreatief gebruik bij Lemmer rond de 60 procent. Bij Delfzijl bestaat 60 procent van het scheepvaartverkeer juist uit vrachtvervoer. In totaal werden in 2024 150.000 containers en 12 miljoen ton vracht over de hoofdvaarroute vervoerd. Daarmee is de vaarroute van grote economische betekenis voor Noord-Nederland
