Theo (74) uit Groningen kijkt na 50 jaar terug op eerste cannabisdemo. Waarom legalisering van softdrugs nog steeds ver weg is

Jongeren kunnen zich het waarschijnlijk niet voorstellen: iets meer dan een halve eeuw geleden kon de politie je nog oppakken als je betrapt werd met een brokje hasj op zak. Coffeeshops bestonden nog niet. Om een stukje stuff te kopen, moest je op zoek naar een straat- dan wel huisdealer.

Begin jaren 70 werd het klimaat voor gebruikers van softdrugs – mede door de door de mentaliteit van ‘vrijheid blijheid’ van de jaren 60 en het geloof in de maakbare samenleving – iets milder. Maar de hasj en de wiet bleven illegaal en een gebruiker dus crimineel. Toch was het een fantastische tijd, blijkt Theo Buissink terug op de vroege jaren 70. ,,Het was een vrolijke periode. We dachten allemaal: voor de eeuwwisseling zijn softdrugs gelegaliseerd.”

In het voorjaar van 1976 stond een aanpassing van de Opiumwet op de agenda van de Tweede Kamer. Daarin werd onderscheid gemaakt tussen harddrugs en softdrugs. Een uitgelezen kans voor de blowende gemeenschap om de politiek te overtuigen de softdrugs uit de criminele sfeer te halen.

Theo Buissink studeerde in 1972 aan de toenmalige sociale academie in Groningen. ,,Er ging daar een wereld voor me open. Die hele academie was een broeinest van vernieuwing en verandering. Er kwam geld vrij voor allerlei dingen.”

Theo, die eerder enige tijd in Eindhoven verbleef, rookte al hasjiesj. In Groningen groeide Theo later van thuisdealer uit tot mede-eigenaar van coffeeshop De Vliegende Hollander. Maar vanaf het moment dat hij op de academie Menno van Duinen ontmoette, werd hij onvermoeibaar ambassadeur van legalisatie van softdrugs. Tot vandaag aan toe.

De kiem voor de landelijke demonstratie in Den Haag, werd feitelijk gelegd in Groningen. Met Menno van Duinen organiseerde Theo de eerste hasjdemonstratie ter wereld, onder het motto ‘We roken Hasjies. Nou en…’. Vanaf de Martinitoren werden pamfletten geworpen, waarna zo’n 250 mensen zich voor het politiebureau verzamelden en een joint opstaken. ,,Dat was heel wat, toen. Een joint roken in het openbaar. Op die plek. We boden een joint aan de hoofdcommissaris van de politie. De directeur van de sociale academie hield daar een vlammend betoog voor legalisatie.”

Cannabis was nog altijd verboden. ,,Er werden nog wel eens mensen gepakt.’’

Koos Zwart, softdrugs-propagandist en deejay van het toenmalige Vara-radioprogramma Popdonder besteedde in zijn uitzendingen aandacht aan de actie. ,,We gingen wel eens bij Koos Zwart op audiëntie.’’

Via de media-attentie kwam Theo in contact met Max Lerou uit Den Haag. Hij was van de Aktiegroep – met een K – Stoned Free. ,,We waren 23, 24 jaar. Hij regelde toestemming voor de demonstratie. Wij stencilden pamfletten en we organiseerden de verloting van hasjies op het Binnenhof. Max kwam aanrijden met een bus met op het dak een rokende pijp en wij hadden een spandoek gemaakt: ‘Stuff vrij’. We hadden één megafoon.’’

Met persberichten had Theo de media ingeseind over de demonstratie. Ongemerkt ging het gebeuren niet voorbij. De Vara-radio was er uiteraard bij, Haagse Post wijdde er een artikel aan en diverse dagbladen schreven over de manifestatie. Zo’n tweeduizend mensen (Theo: ‘Kunnen ook 1500 of 2500 geweest zijn’’) liepen mee in de stoet. ,,Dat werd door Koos Zwart week na week aangekondigd. Dan hoorde je op de radio: ‘Nieuwe informatie over de demonstratie...’. Dan voelde je gewoon kippenvel.’’

De demonstranten liepen van het Malieveld naar het Binnenhof. Daar werd een petitie voor legalisering aangeboden aan VVD’er Els Veder-Smit. Vervolgens werden – uiteraard – talloze joints gerookt. Theo reikte op de trappen van het Binnenhof prijzen van de verloting uit. ,,25 gram Rode Libanon op kleur creme de banane”, diept Theo moeiteloos op uit zijn herinneringen. ,,Er stonden overal agenten. Maar het was een heel vriendelijk gebeuren. Aanvankelijk durfde haast niemand zijn prijs op te halen. Totdat (protestzanger) Armand 5 gram won en deze kwam ophalen.”

,,Het leukste, je stond daar op die trappen van het Binnenhof en je sprak via die een megafoon tweeduizend mensen toe. Het was vooral blowen.’’

Een jaar na de demonstratie werd de nieuwe opiumwet van kracht. De vorige wens van de demonstranten – legalisatie – kwam er niet. Toch werd een klein succesje geboekt. Het aanvankelijke plan was om gebruikers een eigen hoeveelheid van 5 gram toe te staan. ,,Wij pleitten voor 100 gram.”

De overheid ging in de wet wat lager zitten. Het werd 30 gram. ,,En jaren later werd dat onder druk van Frankrijk weer teruggebracht tot 5 gram”, stelt Theo met leedwezen vast. ,,En zo is het nog altijd.”

Theo koestert de herinneringen aan de acties. Het ultieme doel is echter nooit gerealiseerd. Of het ooit zover komt? Theo is daar somber over. ,,Met het politieke klimaat maken we geen echte vorderingen naar legalisering. Waar landen om ons heen ons inhalen, blijven wij modderen met een experiment dat slechts in tien steden en bij tachtig koffieshops plaatsvindt.”

Onder coffeeshophouders bespeurt hij een gebrek aan initiatief om de barricades op te gaan. ,,De shops vinden het wel goed zo. Er staan rijen voor de deur. De kassa’s rinkelen en de consument vindt het ook wel goed. De wiet is door het experiment goedkoper. Dus wordt er niet geklaagd.”

In zijn eigen stad is het met de acceptatie van softdrugs niet veel beter. Van de veertien toegestane shops zijn er nog maar negen operationeel. Vanwege het wietexperiment heeft de gemeente de wachtlijst voor vestiging van nieuwe shops opgeheven. Buissink snapt het wel. ,,Mag er al iemand een coffeeshop openen, dan krijg je vooral ellende met omwonenden.’’

Buissink koestert de herinneringen aan de mooie jaren 70 en aan de acties die gevoerd zijn voor legalisatie. Maar: ,,Ik maak me er niet druk meer om. Ik kweek mijn eigen wiet, al moet je tegenwoordig ook nog steeds oppassen dat politie de planten niet in beslag neemt. Want: gedogen is prima, maar zelfs één plant is verboden. En dat anno 2025.”