Op stap met designspecialist Herman Nieman door de IKEA in Groningen. Deze producten kunnen later veel geld opbrengen

Bij de IKEA-vestiging in Groningen staat zaterdag om half tien een rij van wel dertig mensen voor de draaideur. Dan gaat namelijk het restaurant open, waarna je om 10 uur de winkel mag betreden. Herman Nieman (58), die op steenworpafstand aan de Scandinaviëweg de vintageloods Niemansland runt, sluit graag aan. Niet dat hij de IKEA platloopt, maar ook hij heeft net als bijna iedereen wel een aantal ‘praktische’ IKEA-spullen in huis. „Toen mijn kinderen jong waren, kwam ik er wat vaker dan nu.”

In zijn loods en winkel aan de Flemingstraat verkoopt hij zelf ook weleens IKEA-spullen, zoals de Lykta-lampjes. Op verkoopsites als Whoppah en Etsy gaan deze tegenwoordig weg voor prijzen die kunnen oplopen tot 200 euro. „Waarschijnlijk hebben die vroeger niet meer dan een tientje gekost.”

IKEA-spullen worden tegenwoordig zelfs verhandeld op Catawiki. Het van oorsprong Asser veilinghuis organiseert geregeld een vintage IKEA special-veiling. Daar worden producten verkocht als de kruk Benjamin van ontwerper Lisa Norinder of de wandlamp Gyllen van Julia Treutiger. Dit zijn spullen waaraan de naam van de ontwerper duidelijk is verbonden, maar er zijn ook ‘naamloze’ producten die bij verzamelaars in trek zijn.

Nieman vertelt dat hij laatst voor 2,50 euro een klokje op de kop heeft getikt. Via Google kwam hij erachter dat het van IKEA was, namelijk de Poffare van Maria Baliova. Op Etsy is het te koop voor 49 euro. „Achter de klok zit een uitsparing waarin je een tijdschrift kunt opbergen. Je kunt de klok niet alleen neerzetten en aan de wand hangen, maar ook bevestigen op een deur. Het is een prachtig multifunctioneel ontwerp. Heel sober en verrassend.”

Wanneer wordt een IKEA-product vintage? Om vintage te worden moet een product allereerst degelijk zijn gemaakt, zegt Nieman. Verder moet het voor de koper smaakvol zijn. „Met vintage onderscheid je je van de massa. Het moet de reactie oproepen: ‘Hé, dat is apart!’ Wat ook helpt is dat het ontwerp kenmerkend is voor een bepaalde periode of stijlstroming, bijvoorbeeld de seventies of Memphis, maar geen kopie van iets bestaands.”

Veel huidige IKEA-producten zijn geënt op een van de vele moderne stijlstromingen die zich de laatste honderd jaar hebben aangediend, blijkt als we met Nieman door de IKEA-vestiging lopen. „Kijk, die bank is losjes geïnspireerd op de beroemde Chesterfield-bank.” Verderop: „Die stoel verwijst naar een ontwerp van Gispen”.

Functioneel en sober. Dat is het Scandinavische dna van IKEA, dat ook in het calvinistische Nederland een groot publiek aanspreekt. Maar het gamma van IKEA-producten is breder dan dat. Er wordt zelfs beweerd dat het destijds revolutionaire ideaal van de kunstinstelling Bauhaus in de Weimar Republiek (1919-1933) om het volk te bedienen met goed ontworpen producten tegen betaalbare prijzen, uiteindelijk is verwezenlijkt door IKEA.

Het eerste dat Nieman opvalt als we door de vestiging lopen, is de tafellamp Blasverk. Die zou volgens hem in de toekomst weleens verzamelaarswaarde kunnen krijgen. „Hij oogt een beetje Space Age, is heel licht uitgevoerd. Hij is verkrijgbaar in vier kleuren, dus past in elk interieur. Hij kost maar 14,99 euro. Dat is echt een koopje.”

Dwalend door IKEA – voor een volledige rondgang leg je ongeveer 2500 stappen af – komen we ook onnoemlijk veel artikelen tegen die nooit verzamelaarswaarde zullen krijgen, zoals beddengoed, kledinghangers, mandjes, fotolijstjes en wc-borstels. Die belanden na gebruik niet eens op Marktplaats.

Maar soms ziet Nieman iets staan waar hij meteen enthousiast over is, zoals de multifunctionele Smaskrake. „Een superpraktisch ontwerp, gemaakt van bamboe en lichtgroen, gespoten metaal. Kinderen kunnen erop zittten, maar het ook als tafeltje gebruiken. Heel prikkelend.”

Een designtopper in zijn ogen is de Varmblixt (49,99 euro). Het is volgens Nieman marketingtechnisch heel slim van IKEA dat het veel producten Zweedse namen heeft gegeven; bijna iedereen ter wereld weet wat een Billy is. De Varmblixt staat ook wel bekend als de donutlamp, het heeft namelijk die vorm. Het kan zowel aan de wand hangen of op een tafel of kast liggen. „Over 10 à 20 jaar kan die heel erg in trek zijn.”

IKEA brengt ook werk van bekende of aanstormende ontwerpers in beperkte oplagen. Momenteel is een collectie te koop van de jonge Gustaf Westman die een eigentijdse invulling gaf aan een kerstcollectie onder de naam Vinterfint, met onder meer kaarsenstandaards en koffiekopjes.

De absolute topper van Westman is de lamp Strala. Helaas niet meer te krijgen: de lamp was al na twee dagen uitverkocht in alle Nederlandse IKEA-vestigingen. Nieman: „Daar had je je garage mee moeten volstouwen, de sleutel ervan weggooien en over 20 jaar openbreken.”