Vrees voor illegaliteit als Groningen snijdt in sekswerk Nieuwstad, maar is die vrees wel terecht? ‘Het is niet zo zwart-wit’

De Nieuwstad is een smalle rustige straat. Zeker sinds auto’s niet meer welkom zijn. De sporadische fietser kijkt, terwijl de schemering inzet, geforceerd voor zich uit. Een wat oudere voetganger stopt af en toe bij een raam en geeft zijn ogen goed de kost. Hoe later het wordt, hoe meer loop er in de straat is.

Achter de ramen in de Nieuwstad zitten vrouwen. De meesten komen uit Oost-Europa of Zuid-Amerika. De vensterbanken liggen vol attributen, de ene dildo nog groter dan de andere. In de krant over hun werk praten, doen ze niet graag.

In de Nieuwstad worden 43 panden gebruikt als sekswerkbedrijf. Die tellen in totaal 105 peeskamers waar een prostituee klanten afwerkt. Maar achter lang niet alle ramen zit iemand. Na de coronaperiode werd een tijd minder dan de helft tot driekwart van de kamers gebruikt, zegt de gemeente Groningen. Afgelopen jaar is de bezetting opgelopen tot 80 à 90 procent. Dat betekent dat tien tot twintig ramen niet gebruikt worden.

Zelden zijn alle kamers verhuurd. De gemeente Groningen denkt daarom met minder af te kunnen. Een andere invulling van een aantal panden kan bovendien een kwaliteitsimpuls geven aan de straat, denkt wethouder Rik van Niejenhuis (PvdA, ruimtelijke ordening). Dat komt de algehele sociale veiligheid in het gebied tussen hoofdstation en Vismarkt ten goede. Helemaal stoppen met raamprostitutie is niet aan de orde.

In de gemeenteraad zijn desondanks zorgen over het voornemen om panden om te bouwen. Sekswerkers hebben juist een goede plek nodig om hun werk veilig te kunnen doen, is de gedachte. „Als je drukt op minder legale prostitutie, kun je er donder op zeggen dat illegale prostitutie toeneemt”, zei raadslid Tom Rustebiel (D66) onlangs in een debat. Student & Stad en de Stadspartij sloten zich daarbij aan.

Voorheen kende Groningen nog een tweede raamprostitutiegebied in het A-kwartier en een tippelzone aan de Bornholmstraat. Die zijn in 2016 en 2019 gesloten. De 105 peeskamers van de Nieuwstad zijn de enige toegestane sekswerkplekken in Groningen. In de stad zijn daarnaast nog twee erotische massagesalons met een vergunning.

„Het algemene beeld is dat je deze vrouwen uit het oog verliest als je ramen sluit”, zegt Harmina Pieterson. Zij is bij het Leger des Heils Noordoost teammanager Prostitutie en Mensenhandel. „Maar zo zwart-wit is het niet.” Er zijn volgens haar ook vrouwen die willen stoppen en hulp nodig hebben. Hulp die het Leger des Heils biedt met haar meetingpoint en team dat prostituees actief opzoekt.

„Stoppen is niet makkelijk als je geen diploma’s hebt of de taal niet spreekt, maar bij de sluiting van de tippelzone zijn heel veel vrouwen gestopt”, zegt Pieterson. „Een enkeling wilde wel door en is naar de Nieuwstad gegaan. De raamprostitutie in de Nieuwstad is bovendien maar een fractie van het totale aanbod in Groningen.”

Het grootste deel van het sekswerk bevindt zich in de illegaliteit en bij mensen thuis. Zo zijn er officieel geen vergunde escortservices in Groningen, maar stikt het op internet van de advertenties. Op websites is daarnaast volop aanbod voor thuisprostitutie.

„Tijdens de coronapandemie is het online aanbod en sekswerk in vakantieparken en hotels enorm toegenomen”, zegt Pieterson. Het is geen gekke ontwikkeling, zegt ze. „Een kamertje in de Nieuwstad kost vrouwen zo’n 725 euro per week. Sommigen slapen op hetzelfde bed als waar ze hun klanten ontvangen, omdat er geen geld is om ergens te wonen.”

In 2023 liet de gemeente Groningen onderzoek doen naar online seksadvertenties en dat toonde aan dat sommige sekswerkers, zoals mannen, enkel en alleen in de illegaliteit of onvergunde sector werken. Maar ook het gros van de vrouwen biedt diensten zonder vergunning online aan. In de drie maanden waarin dit onderzoek is gedaan, verschenen dagelijks gemiddeld 188 seksadvertenties online waarin sekswerkers hun diensten aanbieden in Groningen. Slechts 5 procent van die advertenties betrof raamprostitutie in de Nieuwstad.

De nuance daarbij is dat het mogelijk is dat sekswerkers in de raamprostitutie minder online adverteren. Aan de andere kant zijn enkel de openbare advertenties onderzocht en niet bijvoorbeeld accounts op sociale media of advertenties op het dark web.

Illegaal of onvergund sekswerk gebeurt op allerlei plekken en manieren, zoals in de vorm van escortservices, in huizen, hotels en op openbare plekken. Thuisprostitutie heeft het grootste aandeel met meer dan een derde van alle advertenties. In 2024 hebben gemeentelijke toezichthouders na overlastmeldingen 27 keer illegale prostitutie aangetroffen, waarvan 24 keer in een huis en 3 keer in een hotel.

Soms zijn woningen volledig ingericht als seksbedrijf. Er zijn ook voorbeelden van huiseigenaren die hun woning hebben verhuurd, om er later achter te komen dat hun huis voor illegale prostitutie is gebruikt. De burgemeester sloot onlangs een woning nadat daar meerdere keren sekswerkers onder slechte omstandigheden zijn aangetroffen. In de illegaliteit blijven deze sekswerkers voor een groot deel uit het zicht van gemeente, politie, hulpverleners en zorginstanties. Het tekent volgens de gemeente de noodzaak om meer zicht te krijgen op de onvergunde en illegale sekswereld.

Thuisprostitutie is vaak geen keuze uit luxe, weten ze bij het Leger des Heils. „We zien allerlei problemen met schulden, verslavingen of dat ze onder dwang moeten werken”, vertelt Pieterson. Is het onder dwang, dan is er sprake van mensenhandel.

Het Leger des Heils werkt nauw samen met de gemeentelijke handhavers en de politie, zegt Pieterson. Mensen van de gemeente gaan wekelijks op pad. Maandelijks voeren ze controles uit samen met het mensenhandelteam van de politie. De opvallendste online advertenties worden eruit gepikt. „Zoals waar nadrukkelijk en goedkoop zeven dagen in de week seks zonder condoom wordt aangeboden”, zegt Pieterson. De gemeentelijke handhavers maken dan een nepafspraak.

„Soms zijn er meldingen van overlast op een bepaald adres, waar auto’s af en aan rijden en veel mannen over de vloer komen. Wij gaan dan mee om te bespreken of we ergens kunnen ondersteunen, want een boete helpt niet maar een gesprek misschien wel.” Toch blijft veel uit het zicht omdat de handhaving niet de mankracht heeft om hele dagen nepafspraken te maken. Hoe groot het probleem dus echt is? Pieterson: „Je weet niet wat je niet weet.”

Hoewel de gemeente Groningen niet pleit voor het helemaal stoppen met de raamprostitutie, denkt Pieterson wel dat de ramen op den duur gaan verdwijnen. „Het is niet meer van deze tijd”, zegt ze. „Er staan niet alleen in Groningen minder vrouwen achter het raam. Dat is in Amsterdam of Leeuwarden ook zo. Alles gaat uiteindelijk naar het internet.”