Casper van de Kooi is evolutiebioloog aan de Rijksuniversiteit Groningen. Foto: Siese Veenstra archief
Voor het eerst in de geschiedenis wordt de soortnaam van planten veranderd omdat de naam kwetsend is. Vijf vragen over deze unieke stap.
Wat is er aan de hand?
In de Spaanse hoofdstad Madrid is deze week het Internationaal Botanisch Congres aan de gang. Plantkundigen van over de hele wereld besloten daar 218 planten en algen een andere of aangepaste naam te geven, omdat de bestaande naam kwetsend is. Evolutiebioloog Casper van der Kooi van de Rijksuniversiteit Groningen, zelf ook op het congres, noemt het besluit „een kleine aardverschuiving” in de plantenkunde.
De belangrijkste verandering is die om de term ‘kaffer’ uit plantennamen te verbannen. Dat betekent dat bijvoorbeeld de koraalboom (Latijnse naam: Erythrina caffra) een andere wetenschappelijk naam krijgt. Het Latijnse ‘caffra’ wordt vanaf 2026 ‘afra’, een verwijzing naar de Afrikaanse oorsprong van de plant.
Waarom mag een plant niet meer ‘kaffer’ heten?
De term ‘kaffer’ is een kwetsend en racistisch woord dat gebruikt werd voor zwarte mensen in Zuid-Afrika. Het is een Nederlandse verbastering van het Arabische woord voor ongelovige en kreeg vooral door de Nederlanders en Britten zijn racistische lading. In Zuid-Afrika is het woord sinds de afschaffing van de apartheid bij wet verboden. Het voorstel tot de wijziging kwam ook uit Zuid-Afrika.
De koraalboom Erythrina caffra heet vanaf 2026 Erythrina afra. Foto: Shutterstock
„Het leeft breed op het congres”, zegt Van der Kooi. „Ik zie het als een teken van de tijd waarbij inclusiviteit, bewustzijn en gelijke behandeling belangrijk zijn. Ik ben het vooral eens met deze actie omdat het democratisch is gegaan, al was het geen overgrote meerderheid.”
Zijn er meer vreemde namen voor plant of dier?
Het meest bekende voorbeeld is die van de Hitler-kever (Latijnse naam: Anophtalmus hitleri). Het blinde beestje dat alleen voorkomt in grotten in Slovenië heeft zijn naam te danken aan een Oostenrijkse verzamelaar, die in 1933 Adolf Hitler wilde eren. In Libië kreeg een vlinder om dezelfde reden in 1927 de naam Hypopta mussolinii naar de Italiaanse leider Benito Mussolini.
Het gebeurt vaker dat dieren naar personen worden vernoemd. Maar dat is lang niet altijd bedoeld als compliment. In 2017 noemden onderzoekers in de Verenigde Staten een nieuw ontdekte mot Neopalpa donaldtrumpi. De mot had een blond kapsel en ‘kleine genitaliën’. Een blinde amfibie die zijn kop in het zand steekt, is ook vernoemd naar de oud-president van de VS. De naam Dermophis donaldtrumpi zou verwijzen naar Trump die zijn kop in het zand steekt als het gaat om klimaatverandering.
Kunnen we meer naamswijzigingen verwachten?
Van der Kooi verwacht van wel. „De meest schrijnende gevallen bij planten zijn nu behandeld”, zegt hij. „Het lijkt me volstrekt logisch dat je de Hitler-kever een andere naam geeft. Dit zal van alle tijden blijven, want de geschiedenis en ons beeld daarover verandert. Het kan zijn dat iets wat wij nu normaal vinden, over 100 of 200 jaar beledigend is.”
De koraalboom is een van de velen die een andere naam krijgt. Foto: Shutterstock
Hoe voorkom je in de toekomst nieuwe kwetsende namen?
Op het botanische congres hebben ze daar iets voor bedacht. Er is besloten tot de oprichting van een sensitiviteitscommissie. Dat is een groep mensen die beslist welke namen nieuw ontdekte planten, schimmels en algen krijgen. Nog altijd is het in feite aan de ontdekker, maar die voorgestelde naam kan door de sensitiviteitscommissie van tafel geveegd worden als de naam discriminerend is.
„In die commissie zitten ook de mensen die er veel om geven”, zegt Van der Kooi. „Je moet er per geval naar kijken en niet doorslaan. Ik denk dat zo’n commissie dat goed kan doen.”
