Evolutiebioloog Casper uit Groningen weet álles van de bloemetjes en de bijtjes (en wint mede daarom een wetenschapsprijs)

Ja, evolutiebioloog Casper van der Kooi (34) van de Rijksuniversiteit Groningen weet alles over de bloemetjes en de bijtjes. Letterlijk. „En ja, de grappen die je daarover kunt maken, heb ik ook allemaal al gehoord”, zegt hij.

Van der Kooi zit in zijn kantoor in de Linnaeusborg op Zernike. Zelfs als je niet weet wiens kantoor het is, kun je raden dat hier een bioloog werkt. Aan de wand hangt een kleurige poster met allerlei verschillende bloemen en op de kast - een in dit moderne gebouw opvallend ouderwetse vitrinekast - een afbeelding van andere bloemen en tal van boeken over biologie.

Reden voor het interview is de prijs die Van der Kooi heeft gewonnen: de Heineken Young Scientists Award in het domein Natural Sciences. Een wetenschapsprijs die tweejaarlijks wordt uitgereikt door de Alfred Heineken Funds Foundation.

Hij krijgt de prijs voor zijn onderzoek naar kleuren in de natuur en voor zijn bereik. Hij probeert wat hij doet zoveel mogelijk aan een breed publiek te laten zien. „Dat gaat een beetje vanzelf, maar ik vind het ook belangrijk om die informatie buiten de ivoren toren van de universiteit te brengen.”

Zo was hij regelmatig te gast bij Vroege Vogels, schreef hij een opiniestuk over de stikstofcrisis en het uitkopen van boeren dat tot Kamervragen leidde en geeft hij in de media uitleg over invasieve exotische plantensoorten of vroeg opkomende krokussen.

Waar Van der Kooi binnen de wetenschappelijke wereld vooral mee opvalt is de manier waarop hij onderzoek doet. Hij kijkt met een natuurkundige blik naar onderwerpen in de biologie, specifiek gezien de kleuren van bloemen. Hij pakt een fotolijst van de wand met daarop een bloem, gezien door een microscoop. „Ik behandel een bloem als een stapeling van lagen cellen.”

Dat is anders dan andere biologen. Biologen kijken doorgaans naar de moleculaire aspecten van bloemkleur en de pigmenten, maar niet naar de reflectie en anatomie, wat een natuurkundige aanpak vereist.

„Neem die bloemen op de poster daar”, zegt hij wijzend op de afbeelding op de oude kast. „Die groeien op de berg Olympus in Griekenland waar ik pasgeleden ben geweest voor veldwerk. Onderaan de berg kleuren de bloemen rood en zijn het kevers die de bloemen bestuiven. Bovenop de berg zijn ze dieppaars. De kevers komen boven niet voor. Daar bestuiven bijen ze. Bijen zien geen rood, maar wel paars.”

Oftewel: de bloem heeft zich aangepast aan de omstandigheden op de berg en de aanwezigheid van bepaalde insecten. Dáár doet Van der Kooi onderzoek naar. Zo kijkt hij ook naar glans- en flitseffecten bij bijvoorbeeld vlinders. Door zijn onderzoek is meer bekend geworden over hoe planten en dieren, en dieren onderling met elkaar communiceren.

De Heineken Young Scientists Award komt met een geldprijs van 15.000 euro. Met dit geld wil hij high risk, high gain onderzoek doen, oftewel onderzoek wat meer risicovol is en lastig te financieren valt, maar potentieel belangrijke bevindingen kan opleveren.

En daar komt meteen de Van der Kooi naar buiten die gebruik wil maken van zijn platform. Zo’n prijs als dit is heel veel geld en daar is de wetenschapper heel erg blij mee en dankbaar voor. Zeker in de huidige tijd. „De versobering van wetenschapsgeld is echt een probleem. Wetenschappers worden steeds meer afhankelijk van marketing en fondsen om genoeg geld te krijgen voor onderzoek. Nu zijn flitsende vlinders nog best aansprekend, maar stel dat je onderzoek doet naar een minder opvallend onderwerp. Dat kan lastig zijn.”