Testen hoe kleuters reageren als je boos wordt? In Groningen kan het met een VR-bril op je neus

Een brandweerauto raast met loeiende sirenes voorbij. De kleuters op het scherm draaien zich om op hun stoelen en praten door elkaar heen. Totaal afgeleid. Aan de student, of in dit geval aan universitair hoofddocent Marjon Fokkens-Bruinsma die met een VR-bril op haar neus door het lokaal loopt, om de orde terug te krijgen in de virtuele klas.

Het project ‘De Klas op Orde met Virtual Reality’ van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) heeft de Nederlandse Onderwijspremie 2024 in de wacht gesleept. Dat levert een mooie prijs op: een beeldje en een bedrag van 1,2 miljoen euro. Geld dat gebruikt kan worden om de virtuele klas verder te ontwikkelen.

Universitair docent en onderwijswetenschapper Jolien Mouw bestuurt de computer op het bureau. „Marjon kijkt nu naar het bord, maar als ik dit doe dan ziet Marjon dat niet.” Terwijl ze praat klikt ze met een muis op haar scherm. Een van de virtuele kleuters loopt van haar stoel en kruipt onder de tafel. „Nu is het aan haar om hierop te reageren als ze zich weer omdraait.”

Mouw en Fokkens-Bruinsma zijn de wetenschappers die de virtual reality-klas naar Groningen hebben gehaald. Daar zijn ze al sinds 2018 mee bezig. De twee zijn allebei geïnteresseerd in onderwijsinnovatie. Fokkens-Bruinsma kwam een simpelere versie van de virtuele klas tegen in Duitsland, een afstudeeropdracht van Duitse studenten waarin niet kleuters maar leerlingen van het voortgezet onderwijs de hoofdrol spelen.

In Groningen hebben de twee docenten er vervolgens een een bruikbaar programma van gemaakt voor de academische opleiding leraar basisonderwijs aan de RUG. „We hebben de virtuele leerlingen veranderd in kleuters, het lokaal aangepast en de besturing vereenvoudigd”, zegt Mouw. Ook hebben we een didactische methode ontwikkeld.

Studenten kunnen een keuzeworkshop volgen om zo strategieën te oefenendie ze later in het echt uitvoeren. ,,In de kleuterklas is het bijvoorbeeld gebruikelijk om liedjes te zingen. Maar niet elke student voelt zich daar prettig bij. In de virtuele klas kunnen ze testen of het wat voor ze is”, legt Fokkens-Bruinsma uit. „Soms is het ook goed om te kijken hoe het is om heel boos te worden, of om juist om eens niet in te grijpen. Situaties die je niet makkelijk in het echt kunt testen.”

De lessen, die in kleine groepen worden gegeven, zijn behoorlijk intensief. De studenten bereiden een les voor en geven deze met de VR-bril op. Ondertussen verstoort de docent zoveel mogelijk de les vanachter de computer. Daarna wordt feedback gegeven. Wat ging er fout, maar vooral: wat ging er goed. De andere studenten kijken mee en geven gerichte tips.

De virtuele klas is geen vervanging voor stages en nee, wat er in die klas gebeurt is ook niet precies hoe het in het echt gaat. Maar het geeft studenten wel de mogelijkheid om te testen, te leren en te experimenteren zonder de directe gevolgen. „Tijdens stages is er altijd een mentor, de kleuterleerkracht. Die heeft eigen routines en manieren. Het is niet altijd mogelijk om in zo’n situatie iets nieuws te proberen. In de virtuele klas wel.”

Met het geld kan het systeem worden doorontwikkeld. Bijvoorbeeld zodat de virtuele kleuters direct reageren op de student, in plaats van dat Mouw of Fokkens-Bruinsma iets aanklikt op de hoofdcomputer. Het geld kan ook gebruikt worden om trainingen te geven aan andere docenten, zodat de lessen ook op andere opleidingen kunnen worden aangeboden.

Op dit moment wordt de tool ingezet bij de academische opleiding leraar basisonderwijs aan de RUG, maar ook de Christelijke Hogeschool Ede, Hogeschool Saxion, en Thomas More Hogeschool zijn betrokken bij de toepassing en verdere ontwikkeling van de VR-kleuterklas.

Mouw: „Laatst vertelde een student dat ze eerst niet zeker wist of de kleuterklas wel iets voor haar was. Daar bestaan best wel wat vooroordelen over. Dat je alleen maar aan het knutselen bent bijvoorbeeld. Door de VR-klas wil ze het toch gaan proberen. Het is toch mooi dat we dat zo kunnen testen?”