Jongeren op het Hogeland roken meer dan gemiddeld. Naomi (17) uit Warffum: 'Later stop ik wel. Nu ben ik te eigenwijs'

Naomi (17) zit op een stenen bankje in het zonnetje. Even pauze van haar werk in de supermarkt in Winsum. Even een sigaretje. „Kan ik mooi naar buiten. Ik heb geen zin om binnen te blijven.”

Zo is ze met roken begonnen. Om op school de pauzes door te komen en niet in de aula te hoeven zitten. „Natuurlijk weet ik dat het slecht is. Daar denk ik nu nog niet over na. Dat doe ik wel als ik klaar ben met school, dan ga ik een serieus leven opbouwen. Nu wil ik kind zijn.”

Het percentage jongeren dat rookt nam, net als het aantal rokende volwassenen, sinds het begin van de eeuw gestaag af. De laatste jaren is die daling gestagneerd en ondertussen is het vapen onder jongeren toegenomen. Alle inspanningen om toe te werken naar een ‘rookvrije generatie’ ten spijt.

In Noord-Nederland wordt meer dan gemiddeld gerookt – en dan vooral in de provincie Groningen. Daarbinnen valt de gemeente Het Hogeland op. In de provincie rookt gemiddeld 8,6 procent van de jongeren wekelijks, op het Hogeland is dat 15 procent.

Naomi, afkomstig uit Warffum, is niet verbaasd over die cijfers. „Ik zie het op school. Veel kinderen roken. Ook echt tweedeklassers. Zo jong. Wel slecht eigenlijk, en ik ben er deel van.”

Ze heeft ook een tijdje gevapet. „Maar daarvan weten ze nog niet hoe schadelijk ze zijn. Dat vind ik eng. En je moet ze via via kopen want het mag niet meer. Veel te veel gezeur.”

Sigaretten halen meerderjarige vrienden voor haar. „Ik denk wel dat ik verslaafd ben”, zegt ze.. „Maar ik wil niet mijn hele leven roken, dat vind ik niet zo fris. Later stop ik wel, nu ben ik nog te eigenwijs.”

Deskundigen denken dat de vapes, elektronische sigaretten, jongeren makkelijker verleiden tot roken dan sigaretten. Ouders en kinderen denken vapes onschuldiger zijn, maar ze bevatten veel nicotine en kunnen een opstapje zijn naar sigaretten. Bepaalde soorten vapes, met allerlei zoete smaakjes en vrolijke kleurtjes, speciaal gericht op jongeren, zijn in Nederland inmiddels verboden. Toch kunnen jongeren er nog altijd aankomen.

„Via Snap”, zegt een 14-jarige jongen die met twee vrienden zijn fiets voor de supermarkt parkeert. Snapchat dus, een sociaal medium dat veel door jongeren wordt gebruikt. De jongen, die zijn naam liever niet geeft, rookt of vapet een paar keer per week. De ene vriend doet het af en toe, de ander niet.

Ze halen hun schouders erover op. Het gebeurt gewoon. Vrienden doen het, je bent nieuwsgierig, je doet het een keer. „Die nicotinekick is gewoon lekker.” Dat het slecht voor ze is, daar zijn ze niet zo mee bezig. Ze gaan de supermarkt in, snoep en frisdrank halen. Ze zijn tenslotte nog maar 14.

Bijna 700.000 mensen hebben als gevolg van roken een ziekte zoals kanker, hart- en vaatziekten of COPD, stelden de Hartstichting, KWF en het Longfonds afgelopen maandag, aan de vooravond van de anti-rookmaand ‘Stoptober’. Steeds meer volwassenen willen stoppen en slagen daar ook in, zien de noordelijke GGD’s. Maar de toename van vapen onder jongeren dreigt die gezondheidswinst teniet te doen, zo is de vrees.

„Rook jij al vier jaar?!” Kimberley (22) kijkt haar jonge vriendin Lisanne (16) geschokt aan. Lisanne knikt. „Ik was 12, misschien net 13.” Samen roken de twee een peukje, aan het water in de zon voor de supermarkt.

„Ik zeg altijd al tegen haar dat ze moet stoppen”, zegt Kimberley uit Zoutkamp die zelf ,,maar af en toe” rookt. Lisanne knikt, ze weet ook wel dat het zou moeten. „Het lukt niet”, zegt ze. „Ik heb teveel aan mijn hoofd.” Het was de reden waarom ze ooit begon: stress. En ze had vriendinnen om haar heen die het ook deden. Net zo jong als zij.

Kimberley verbaast zich over de leeftijd van sommige rokers. „Jonge kinderen. Ik zie ze in Zoutkamp wel eens, en hier in Winsum regelmatig. Zullen die ouders dat weten?”

De moeder van Lisanne weet het sinds een jaar, vertelt ze. Die was zelf net gestopt. Lisanne rookt regelmatig, zeker een half pakje per dag. Ze weet dat het slecht is, maar op dit moment spelen er belangrijkere zaken in haar leven.

„Volgend jaar”, zegt ze met een flauwe glimlach. „Dan hoop ik dat ik ben gestopt.”