Komt er nou een kerk langs de N361? Deze kunstwerken staan vanaf december langs de drukste weg naar het Wad

„We willen van de weg tussen Wad en Stad meer maken dan een weg waar je snel overheen rijdt onderweg naar Lauwersoog om de boot naar Schiermonnikoog te pakken”, zegt Eileen Blackmore van ontwerpbureau House of Design uit Groningen. „Wij spreken daarom van Wad naar Stad, in plaats van Stad tot Wad.”

De komende maanden verrijzen langs het Groningse deel van de provinciale weg N361 die tussen Groningen en Lauwersoog loopt, kunstwerken, bloemen en worden dorpen ‘knusser’ gemaakt.

De provinciale weg lag de afgelopen jaren regelmatig overhoop, ook nu ligt bijvoorbeeld de afslag naar Garnwerd in Winsum eruit tot 4 november. Er kwamen rotondes en verkeerspleinen en vanaf Winsum wordt een fietssnelweg aangelegd. Bij zoveel praktische veranderingen hoort volgens de provincie Groningen ook een nieuwe look: daar maakt zij ongeveer 400.000 euro voor vrij.

In samenspraak met inwoners zijn sinds 2017 plannen gemaakt. Belangrijkste wens van de inwoners: maak indrukwekkende, grootschalige monumenten, maar zet ze niet midden op de nieuwe rotondes. De grote kunstwerken komen bij Leens, Wehe-den Hoorn en Mensingeweer.

Blackmore, die in Zoutkamp woont, noemt het kunstwerk dat in Mensingeweer gebouwd wordt het meest ‘spannend’. Er komen dertien pilaren te staan, de hoogste meet 9.5 meter. „Het lijkt een ongrijpbaar kunstwerk, een abstracte ruïne, omdat je in eerste instantie vanaf de weg alleen de pilaren ziet staan. Maar als je dichterbij komt, zie je dat het de vorm van een Middeleeuwse kerk (als je vanuit Winsum komt) of een oude steenfabriek (vanuit Lauwersoog) aanneemt.”

De pilaren worden gemaakt van bakstenen uit de negentiende eeuw waar eerder huizen en kerken mee werden gemaakt. Ergens net over de grens van Friesland lag nog een stapel van die stenen opgeslagen vanwege een gesloopt huis. De vorm van de kerk en de steenfabriek is gekozen omdat het karakteristieke gebouwen zijn voor de provincie Groningen. Overigens wordt het kunstwerk, dat ontworpen is door Volken de Vlas van Studio Volop, wel kleiner dan een echte kerk of steenfabriek.

„De kunstwerken zijn geïnspireerd door de kleuren, de materialen en de weidsheid van Het Hogeland en kunstkring De Ploeg”, zegt Blackmore. „We proberen ze onderdeel te maken van het landschap. Ik vind het bijvoorbeeld heel leuk dat vleermuizen en insecten zich kunnen nestelen in de pilaren.”

Het kunstwerk dat bij Leens komt te staan, is geïnspireerd door de bekende Groninger kunstenaar Hendrik Nicolaas Werkman en muzikant Ede Staal. Zij woonden ooit in Leens. Aan beide kanten van het dorp komen bomen van roestkleurig staal. Maar wel alleen de omtrek ervan, zodat het landschap erdoorheen te zien is. Ook werpen de bomen schaduwen op de weg, die volgens Blackmore eenzelfde functie als een zebrapad moeten hebben: mensen langzamer laten rijden.

„Werkman en Staal waren mensen die hun hoofd boven het maaiveld uit durfden te steken”, zegt Blackmore, die dit kunstwerk ontwierp. „Deze bomen doen dat ook. De boom past verder bij de stijl van Werkman, die veel deed met drukwerk. En Staal zijn naam komt terug in het materiaal dat we gebruikt hebben. Ik zie dat rode staal en de rode bakstenen ook wel als een rode draad die door de provincie loopt, net als de weg zelf. Je ziet het materiaal namelijk in veel kunstwerken in Groningen. Bovendien heeft het een hele kleine ecologische voetafdruk.”

Bij Wehe-den Hoorn komt een bouwwerk van Gerard de Hoop van Studio Volop. Het is een ode aan de rode Groninger baksteen, door middel van vier grote in elkaar verweven bakstenen. Verder komt in Winsum een kunstwerk dat geïnspireerd is op rooidoppen: vingerhoedjes die aardappelrooiers op hun vingers deden om te voorkomen dat die zouden beschadigen tijdens het werken. Een grote versie van zo’n rooidop, met een bankje erin, komt in het dorp te staan en naast de fietssnelweg. „Daaronder kunnen mensen even schuilen als het regent, wachten op klasgenoten om samen mee te fietsen of een regenpak aantrekken.”

Adorp en Sauwerd, de dorpen het dichtst bij de stad, krijgen geen grote kunstwerken. Die dorpen worden volgens Blackmore wel knusser door middel van hangende bloembakken, bloembakken van Gronings klei en bankjes. Bij de entrees van de dorpen komen miniatuurversies van de stalen bomen die ook in Leens staan. „Het doel is ervoor zorgen dat mensen er nog meer een dorps gevoel krijgen en dat ze hopelijk niet sneller dan 50 rijden.”

Tot slot krijgen de rotondes in de weg bloemvlakken in kleuren die passen bij de omgeving. Blauw, lila en paars voor Leens, omdat dat dicht bij het Wad ligt. Rood bij Wehe-den Hoorn als verwijzing naar de bakstenen en geel en oranje bij Mensingeweer vanwege graan en kalk.

De grote kunstwerken zijn in december klaar. De rest van het hele project, inclusief bloeiende bloemen, in juni 2024.