Hans Lammers vreest de zero-emissieregels in Groningen voor zijn churroskraam: ,,Ik hoop op een ontheffing." FOTO: DvhN
Veel gewone trucks en bestelbusjes mogen in Assen en Groningen straks het centrum niet meer in om winkels, bars en restaurants te bevoorraden. Kleine ondernemers met een dieselbusje dreigen de dupe te worden van die klimaatregel. Wordt dit het Waterloo van de Belgische frietkraam en de churrosbakker?
,,Ik wil wel tien elektrische voertuigen kopen”, zegt Harry Waterloo van de Vlaamse frietkraam De Belg, die dagelijks het centrum van Groningen in moet. ,,Maar wie kan dat betalen? Iedereen weet donders goed hoe duur het is. En dan nog, onze verkoopkraam weegt 3200 kilogram. Er bestaan nog niet eens elektrische busjes of auto’s die dat gewicht mogen trekken.”
Tweede Kamer vraagt om uitstel klimaatregel
Is invoering van de klimaatmaatregel in 2025 wel haalbaar?Voor kleine ondernemers is elektrisch rijden te duur en zelfs grote bedrijven die investeren in fossielvrije vrachtwagens hebben grote zorgen of er wel genoeg stroom is voor hun peperdure trucks met stekker.
Over anderhalf jaar gelden in Assen en Groningen en in nog zo’n dertig andere gemeenten strenge emissie-eisen voor bedrijfsvoertuigen op fossiele brandstoffen. Bestelbusjes en trucks op diesel of benzine met een zogeheten emissieklasse lager dan 5 mogen in 2025 de binnenstad al niet meer in om winkels te bevoorraden. Die klasse begint bij 1 en loopt tot 6. Het getal geeft aan hoe schoon een voertuig is: hoe hoger het getal hoe minder uitstoot - emissie - vrijkomt bij het rijden.
In de Tweede Kamer pleitten de fracties van BBB, CDA, VVD, SP en PVV voor uitstel van de klimaatregel. Vooral omdat zorgen bestaan over de gevolgen voor kleine ondernemers, zoals de frietboer of de churrosbakker. ,,Elektrische bestelbusjes worden vanaf 2025 relatief goedkoper dan een ouderwetse diesel- of benzineauto”, antwoordde staatssecretaris Vivianne Heijnen. Ze wil daarom van uitstel niets weten, Groningen en Assen ook niet.
‘Het is geen verrassing dat we dit doen’
De klimaatregels worden snel nog strenger. Wie in 2025 een nieuwe bedrijfswagen wil, is verplicht een nu vaak nog veel duurder elektrisch of op waterstof aangedreven model te kopen. En in 2030 is het voor alle fossiele bestel- en vrachtauto’s verboden toegang in deze binnensteden.
Dat ondernemers zorgen hebben over de fossielvrije binnenstad is de gemeente Groningen bekend. Samengevat komen die er op neer dat ze duidelijkheid verlangen van de gemeente over de maatregelen en ze zorgen hebben over de betaalbaarheid en de laadcapaciteit van hun voertuigen, waarmee ze de milieu-zone in moeten.
,,Maar het is geen verrassing dat wij dit doen. Het is al in 2021 besloten en onderdeel van het Nederlands klimaatakkoord. En we doen dit niet zomaar, we doen dit om de binnenstad leefbaarder te maken. Minder vrachtverkeer, minder vervuiling en meer ruimte voor voetganger en fietser”, zegt wethouder Philip Broeksma van Groningen. Hij heeft het zogeheten zero-emissie beleid van de stad in portefeuille.
Een truck bevoorraadt een winkel aan het Akerkhof in de binnenstad van Groningen dat in 2025 een zero-emissie gebied wordt. Foto: Corné Sparidaens
Wethouder waarschuwt de ‘cowboys’
Volgens hem zijn de ‘grote jongens’ er al volop mee bezig. En tegen de ‘cowboys die denken dat het zo’n vaart niet loopt en zich er niks van aantrekken’, heeft Broeksma een heldere boodschap: ,,Dankzij camera’s is de pakkans 100 procent, want ze lezen automatisch alle kentekens.”
Groningen heeft die camera’s, 26 stuks in totaal, al geplaatst om een begin februari dit jaar ingevoerde verscherpte klimaatregel te handhaven. Het betreft de uitbreiding van het gebied waar de zogeheten venstertijden gelden. Die tijd geeft aan binnen welke uren de ruim 700 vrachtwagens en bestelbussen die nu dagelijks de binnenstad in- en uitrijden, er nog in mogen.
Dat venster gold eerst alleen voor grofweg het gebied rondom Vismarkt en Grote Markt en de Brugstraat en het Gedempte Zuiderdiep. Nu is heel het gebied binnen de Diepenring, de voormalige grachten, taboe voor vervoerders na 12 uur om nog te laden en of te lossen. En dat wordt nog verscherpt tot 11 uur, als het werk aan de Ringweg af is. Vervoerders die een venstertijd overtreden krijgen 110 euro boete. Nou ja, vanaf volgende maand dan. Enexis had nog geen tijd om de camera’s aan te sluiten. Wie vanaf 2025 de zero-emissie regel overtreedt krijgt 110 euro boete, voor trucks is dat 280 euro.
Ook in Assen hangen sinds eind vorig jaar tien van deze zogeheten kentekenregistratiecamera’s. Naast opmaat naar een emissievrije binnenstad in 2025 is het elektronische oog in de Drentse hoofdstad ook een middel om voetgangersgebieden veiliger te maken. De camera’s in Assen kennen overigens een omstreden geschiedenis. In 2017 werd als proef een camera geplaatst op de Brink, waarna in de eerste maand 1200 bestuurders op de bon werden geslingerd.
Deelbestelbus met stekker voor 15 winkeliers
Naast het opleggen van strenge klimaatregels probeert Groningen de vervoerders ook te helpen. Broeksma: ,,Binnenkort openen we een cityhub, aan de rand van de stad en stellen we elektrische deelvrachtauto’s beschikbaar. Op die manier kun je met je goederen en spullen de laatste kilometer afleggen. Dat is efficiënter, want nu rijden vaak halflege busjes en trucks de stad in. Nu kun je toe met één volle. We willen zorgen voor een zachte landing, het kan niet zo zijn dat de berdrijfsvoering van ondernemers in gevaar komt.’”
Ambtenaar Sjouke van der Vlugt vult zijn wethouder aan met een ander voorbeeld: ,,Vijftien winkeliers in de binnenstad doen samen een kleine test met ons en Century. Ze delen een elektrische ID-buzz bestelwagen.”
Wie al fossielvrij de stad in kan, krijgt ook ruimere mogelijkheden om te laden en te lossen. ,,Elektrische voertuigen mogen wel heel de dag de stad in. Zo kun je supermarkten ook na 18 uur bevoorraden. Maar als straks alles elektrisch rijdt, komt er wel weer een overgang naar minder ruime venstertijden”, zegt Van der Vlugt. Hij wijst op een grote betonmixervrachtwagen die op de Grote Markt ronkt. ,,Voor dat soort wagens zijn er landelijk geldende ontheffingen. Maar of die ook gelden voor de wagen van de churroskraam betwijfel ik.”
Hans Lammers, een stadjer uit Hoogezand, runt zo’n kraam, ChurrosOlé. Hij maakt zich zorgen over de klimaatregels voor zijn gefrituurde Spaanse deegstengels. ,,Ik ben 62 jaar, moet nog vijf jaar werken. Mijn dieselwagen is acht jaar oud, ik moet nog een jaar financiering betalen. Maar ik heb in 2025 geen 50.000 euro klaarliggen voor een elektrische bus. Ik hoop echt dat ik een ontheffing krijg.”
‘Truck met stekker is drie keer duurder’
Albert Kort is secretaris van de belangenvereniging Kleine Transport Ondernemingen (KTO) bij Transport en Logistiek Nederland. Het KTO noemde deze week de verplichte verduurzaming geen haalbare kaart.
Kort snapt de zorgen bij zijn achterban en dan met name over de betaalbaarheid. ,,Een elektrische bestelbus is anderhalf tot drie, soms vier keer zo duur als een gewone. Dat is bij een dieselbus van 30 mille al serieus extra geld.”
Het verschil wordt volgens Kort nog groter tussen een fossiel aangedreven vrachtauto van zo’n 150.000 euro en de truck met stekker. ,,Dan heb je het over een investering van tot wel 450.000 euro. Dat is voor kleine vervoersbedrijven tot acht wagens bijna niet te doen. ” Niet voor niks was volgens de KTO-secretaris de subsidiepot met daarin 30 miljoen voor elektrische trucks vorige maand in vier uur uitgeput en zwaar overtekend.
Volgens Kort zijn er ook zorgen over het bereik van de trucks met stekker én de mogelijkheid om die op te laden. Hein van Ast staat met nog een gewone megatruck van Nabuurs op de Vismarkt om de Xenos te bevoorraden. ,,Vanmorgen om drie uur vetrokken uit Waalwijk, dat is 250 kilometer. Ja, zo’n afstand redden we nu en straks niet met een elektrische truck. Met deze diesel kan ik 1200 tot 1500 kilometer.”
‘We kunnen een kwart minder vracht meenemen’
Van Ast kent de scenario’s voor 2025. ,,Lossen bij een depot net buiten de stad. En dan met een klein elektrisch busje verder. Dan heb je wel meteen dubbele kosten. En weet je, ik rij nu zo door naar de Xenos in Paddepoel. Daar mag ik dan nog wel naar toe.”
Hein van Ast in zijn dertig tonnen diesel vanuit Waalwijk naar Groningen. Foto: DvhN
De klimaatregels leveren Jeroen Bakker, werkzaam voor bakkerijen Goethart in Nieuw-Amsterdam en Borgesius in Sappemeer, kopzorgen op. Deze grote bakkerijen leveren dagelijks brood in joekels van trucks aan supermarkten in hartje Assen en Groningen. ,,We rijden al met vier elektrische Volvo’s. We weten dat we op een volle accu 300 en als het mooi weer is zelfs 350 kilometer ver kunnen. Maar. Grootste struikelblok is de beschikbaarheid van stroom om de accu’s op te laden. Enexis heeft niet de capaciteit om ons meer elektriciteit te leveren voor onze laadpalen die veel stroom vergen.”
Bij Koopmans in Noordhorn rijden ze elke ochtend met drie auto’s naar de binnenstad van Groningen, van kleding tot spullen voor de horeca. ,,We zijn bezig met een ‘probeersel’ voor de bevoorrading van binnensteden”, zegt planner Michiel Boersma. ,,Maar die elektrische bakwagen kan maar 900 kilo meenemen, dat is bijna 400 kilo minder dan een gewone. Denk niet dat ik hoef uit te leggen dat zo’n ritje dan duurder is.”
Boersma stipt nog een nadeel aan voor chauffeurs. Door de enorme batterijpakketten zijn de stekker trucks en bestelbussen fors hoger. ,,De instap dus ook, en die moet je dus dertig keer - er in en eruit - op een ochtend doen.”
Bij Koopmans horen ze eigen en chauffeurs van andere vervoerders klagen over de het grotere gebied in de stad waarvoor venstertijden gelden. ,,Wij horen dat het nu al niet meer te doen is. Want je mag wel vanaf 5 uur lossen, maar de meeste winkels gaan pas om 10 uur open. Daardoor is het nu tussen half tien en twaalf uur ‘s ochtends zo druk geworden met alle trucks en bestelbusjes. Dat was vast niet de bedoeling.”
‘Hoe moeten we onze bloemen in Eelde halen?’
De bloemenkraam van Bolt bij de ingang van de Jumbo aan de Grote Markt is bijna niet weg te denken. ,,Mijn opa begon hier in 1957 tegelijk met de opening van warenhuis de V&D”, zegt bloemist Bolt. De kleinzoon van de oprichter is trots op het kleurrijke verleden, maar maakt zich wel wat zorgen over de nabije fossielvrije toekomst. ,,Een elektrische bus? Dat is mooi voor het klimaat, maar zo’n bus is heel duur. Bovendien mag onze kar met bloemen er niet eens achter. En wij moeten elke ochtend naar de veiling in Eelde om een kar vol bloemen te halen.”
Voor bloemist Bolt is een elektrische bestelbus nog niet handig en haalbaar. FOTO: DvhN
Victor en Aftar van horecagroothandel Bidfood leveren kratjes bier en andere horecabenodigdheden af bij Café Hooghoudt aan de Grote Markt. Spullen die ze uit hun elektrische truck halen. ,,Een pilot. Om te kijken welke kinderziektes elektrisch vrachtautorijden nog heeft”, zegt Victor.
‘Als het niet te koud is, haal ik 150 kilometer’
Daarover kan een chauffeur van CWS uit Drachten al een jaar meepraten. Hij draait op het Akerkhof zijn raampje open van de elektrische Renault-truck. Het bevalt hem prima, maar meer dan 150 kilometer komt hij er niet mee. En dan moet het ook nog eens niet te koud zijn.
Aftar levert horecaspullen voor café Hooghoudt. Foto: DvhN
Elke ochtend rijden 5 of 6 vrachtwagens van een andere horecagroothandel, Hanos, de binnenstad in om restaurants, bars en cafés van verse spullen te voorzien. Twee Hanoschauffeurs drinken een kop koffie drinken bij café Werkman. Hun trucks staan met draaiende motoren, voor de werking van de koeling, te wachten.
Van de meeste zaken hebben ze een sleutel. ,,Wij brengen net als onze collega’s van Bidfood de spullen tot in de koelkast en de vriezer. Dat is een service, omdat de horecaondernemer er zo vroeg vaak zelf nog niet is. Daarom staan we hier vaak langer. En dat mag straks niet meer van de gemeente. Dan moet de horecaondernemers de spullen zelf wegzetten en na een lange avond of nacht ook ‘s ochtends vroeg bij zijn.”
Hoeveel elektrische trucks en stekkerbusjes zijn er eigenlijk al?
Nederland telt 147.000 vrachtwagens, waarvan nu nog slechts 270 elektrisch. Dagelijks rijden 12.000 van die trucks onze binnensteden in. Verder zijn er nog een kleine miljoen bestelbussen bij de weg, waarvan 9 op de 10 ‘dieselt’.
Er ligt een subsidie klaar van 5000 euro voor de aanschaf van stekkerbestelbusjes. Van de jaarlijks subsidiepot van 33 miljoen is er nog 14,14 miljoen over. Die voor elektrische vrachtwagens is wel al leeg.
