De bomen verkleuren, en dat terwijl het nog herfst moet worden. Natuurkenner Jan Doevendans uit Groningen vertelt hoe dat kan.
,,Hoe is het weer bij jullie?”, informeert Jan Doevendans als we hem voor dit artikel spreken. Hij is net op vakantie in Noorwegen, en zucht als hij hoort hoe warm het in Groningen is: 29 graden.
Voor tropische hitte hoeven Nederlanders niet meer op vakantie naar Zuid-Frankrijk. ,,Die temperatuur buiten, daardoor zie je nu overal bladeren liggen”, legt hij uit. Maar normaliter vallen bladeren toch pas in de herfst?
,,We wonen in een gematigde streek; dat wil zeggen dat we zowel een winter als een zomer kennen”, vertelt Doevendans. ,,We hebben loofbomen, zoals eiken en berken, en naaldbomen, zoals de den en de spar. Naaldbomen hebben een soort antivries in hun naalden zitten, maar loofbomen gooien ’s winters hun blad af, omdat het anders bevriest. Door nieuwe bladknoppen aan te zetten, zorgen bomen ervoor dat ze in de lente nieuwe bladeren krijgen.”
,,Maar ook als het buiten snikheet is, krijgt de boom een impuls om blad te verliezen. Dat heeft alles te maken met de taak van het blad aan de boom”, voegt hij toe.
,,Bladeren hebben een donkergroene bovenkant om zonlicht op te nemen, en een lichtgroene onderkant met huidmondjes”, vertelt hij. ,,Via die huidmondjes verdampt water. Wanneer water verdampt, wordt het koeler – dat merk je ook als je in het bos loopt en als je zelf uit de douche komt.”
Maar dat verdampen kan alleen als je genoeg water hebt en momenteel kampt het hele land met een watertekort. ,,Dat geldt ook voor bomen. Als die te weinig water hebben, gooien ze hun blad af. Doen ze dat niet, dan lopen ze het risico dat bladeren doodgaan”, vertelt Doevendans verder. ,,Als dat gebeurt, kunnen bomen niet genoeg bladknoppen aanzetten voor de winter om in het voorjaar nieuw blad te maken. Een boom sterft dan.”
‘Bomen moeten zichzelf beschermen’
De aanhoudende droogte en hitte is een gevolg van de opwarming van de aarde. Het klimaat verandert, en de natuur verandert – zo goed en zo kwaad als dat gaat – mee. Betekent de klimaatverandering ook dat het eerder herfst wordt? ,,Dat hangt af van welke definitie je aan de ‘herfst’ geeft”, zegt Doevendans.
,,Op 21 september begint de astronomische herfst, maar als je onder herfst ‘je voorbereiden op de winter’ verstaat, dan klopt het wel, want blad verliezen is eigenlijk niets anders dan een voorzorgsmaatregel. Bomen moeten zichzelf beschermen, anders gaan ze dood. In periodes van droogte zullen we dit vaker zien, behalve misschien in moerasgebieden. Het is echt een vochtkwestie.”
