Draait milieuzone markt in Groningen en Assen de nek om? 'Die kraam mag straks niet meer hier komen, die niet, die niet'

„Zoals het nu lijkt, is er in 2027 geen markt meer in het centrum van Groningen.” Het zijn harde, duidelijke woorden van Eddy van der Lei (53) van koffiekraam Koffie op de Markt. Zijn karretje staat op de kop van de Vismarkt, aan de kant van de Grote Markt. Hij wijst om zich heen. „Die kraam mag straks niet meer hier komen, die niet, die niet. Je begrijpt waar ik heenga.”

Allemaal worden ze voortgetrokken door diesel- of benzinewagens en die zijn vanaf april 2025 niet meer welkom in zogenaamde emissievrije zones in dertig steden en gemeenten door heel Nederland. Groningen doet daaraan mee, maar bijvoorbeeld ook Assen.

Zeggen dat dit onderwerp leeft op de markt, is zacht uitgedrukt. Spreek je Van der Lei aan, dan begint hij meteen over de landelijke plannen en moties die in de Tweede Kamer zijn ingediend. Hij bespreekt het ook dikwijls met zijn klanten. Volgens Van der Lei maken bijna alle ondernemers zich zorgen over hun toekomst. Dat beaamt Eric Boschman (52) van de Groninger Biologische Groentehandel. „Dit gaat niet goed zijn voor de markt.”

Wat er dan zo erg is? Bijna alle ondernemers hebben karren die zo zwaar en groot zijn dat ze een flinke wagen nodig hebben om voortgetrokken te worden. De techniek bij elektrische of op waterstof rijdende busjes of vrachtwagens is nog niet zover dat dat kan. Daardoor zijn ze veel te duur voor de kleine ondernemers. Bovendien zijn er volgens de ondernemers nog geen of te weinig oplaadpunten voor elektrische vrachtwagens in het Noorden en kan het elektriciteitsnet het nog niet aan om zoveel wagens op te laden.

„We moeten absoluut die kant op: duurzamere keuzes maken en elektrisch rijden”, zegt Boschman. „Toen ik eerder deze maand het bericht kreeg dat ik vanaf 2025 niet meer het centrum in mag met mijn vrachtwagen, dacht ik meteen: ik ga de eerste op de markt zijn die het allemaal geregeld heeft. Ik wilde voorop lopen. Dat past bij het hele idee van mijn biologische kraam. Maar toen ik onderzoek ging doen bleek dat ik een wagen van minstens 3,5 ton nodig heb om mijn kar, die minstens 5000 kilo weegt, voort te trekken. Ik kan dat niet betalen en al helemaal niet op zo’n korte termijn.”

Van der Lei mag iets langer de stad in blijven rijden: tot 2026, omdat hij een Euro 5 bestelauto heeft. De zero-emissie zone gaat namelijk in fases in. Wagens zijn ingedeeld in klasse 1 tot 6. Hoe hoger het cijfer, hoe lager de uitstoot. „Uit een onderzoek is gebleken dat in 2025 50 procent van de huidige marktondernemers niet meer de stad in mag. In 2026 is dat nog eens 30 procent, en in 2027 weer 30 procent. Dan zijn we er wel en is de hele markt weg.” Er gelden tot december 2029 uitzonderingen voor bepaalde wagens.

De ondernemer van broodkraam Bart de Bakker, waar het veel te druk is voor een uitgebreid gesprek, heeft dat bijvoorbeeld zo geregeld. Zijn Euro-6 wagen heeft tot 2030 een ontheffing.

„Als je nu een wagen hebt die in 2025 al niet meer mag, kan je één aanschaffen die nog wel tot 2030 mag, maar je kan je afvragen of die investering het wel waard is”, zegt Boschman.

Boschman ziet nu al dat ondernemers ermee stoppen, minder gaan werken of hun opties heroverwegen. „Een van de collega’s staat hier niet meer op dinsdag. Hij is begonnen als buschauffeur zodat hij wat heeft om op terug te vallen. Hij is er nog wel op vrijdag en zaterdag, maar hoelang nog?”

En dat is heel slecht voor de markt, vinden ze. Een goede markt – en die in Groningen is een van de beste van Nederland, dat mag je best stellen – heeft een verscheidenheid aan verkopers nodig. Zodat er kramen zijn met goedkoop fruit en groenten voor minima, luxer aanbod, fruit en groenten dat je per stuk kan kopen zonder dat het verpakt is om verspilling tegen te gaan en kramen van lokale ondernemers. Als dat allemaal weg is, zijn shoppers aangewezen op massale grootgrutters. Dat kan niet de bedoeling zijn, beamen Boschman en Van der Lei. Bovendien zorgt een markt voor sfeer in de stad.

Is er een oplossing? Zeker. Een tijdelijke ontheffing voor diesel en benzinewagens die naar de markt moeten. Van der Lei: „Dat gaat om 250 meter vanaf het Gedempte Zuiderdiep, waar de zone begint, heen en terug. Dat geeft ons tijd om geld te sparen. Hopelijk zijn de elektrische wagens tegen die tijd betaalbaarder, zodat marktondernemers die investering met een gerust hart kunnen doen.”