Olivia Prinsen en Melissa Venema onderzochten voor school (6VWO) hoe hobbykiphouders omgaan met PFAS-advies RIVM. Foto: Jaspar Moulijn
Hobbykiphouders smikkelen massaal eitjes uit eigen achtertuin, ondanks de waarschuwing van het RIVM dat er mogelijk te veel PFAS in zit. Dat ontdekten scholieren Olivia Prinsen (18) uit Paterswolde en Melissa Venema (17) uit Harkstede, die daar onderzoek voor deden voor hun profielwerkstuk op het Harens Lyceum.
Het deed een jaar geleden nogal wat stof opwaaien: het advies van het RIVM – vlak voor Pasen nota bene – om niet langer eigen eieren te eten. Er zouden te hoge concentraties PFAS in zitten. De gezondheidseffecten daarvan zijn nog niet helemaal duidelijk, maar bekend is dat deze stoffen zich ophopen in ons lichaam. Dat wordt in verband gebracht met kanker, verminderde vruchtbaarheid, verhoogd cholesterol en ontwikkelingsschade bij kinderen.
Om te zien of mensen zich aan het advies houden, maakten vwo-6-scholieren Olivia en Melissa een vragenlijst. Die lieten ze meegeven aan kippenhouders die als klant langskwamen bij kippenverkoper Overgaauw in Tolbert of dierenspeciaalzaak Rolfes in Paterswolde. Zodoende kregen de dames 85 reacties uit Groningen en Drenthe.
Uit het onderzoek blijkt dat vrijwel alle respondenten bekend zijn met het RIVM-advies van een jaar geleden. Vijftien personen geven aan wel (enige) zorgen te hebben over PFAS in de eigen eieren. Toch was er niemand die sinds het advies besloten heeft om eieren van de eigen kippenweg te gooien.
Overdreven advies
De deelnemers vermelden dat ze het risico op te veel PFAS in hun eigen omgeving laag inschatten. Ook vinden ze het zonde om eieren af te danken zonder dat duidelijk is of die daadwerkelijk PFAS bevatten. Daarnaast bestempelen de meesten het RIVM-advies als overdreven.
‘Ik ben van mening dat het eten van (ultra) processed foods veel schadelijker is voor de gezondheid, en kies ervoor om tijd en moeite in het vermijden daarvan te steken’, reageert een van de respondenten aan het einde van de enquête. Een ander: ‘Laat je geen onzin aanpraten’.
Testen op PFAS
92 procent van de respondenten heeft de eigen eieren niet op PFAS laten testen. De ouders van Olivia deden dat wel. „Zo kwamen we ook op het idee voor dit onderzoek”, vertelt ze. „Mijn ouders hebben kippen en wilden de eieren testen. Er bleek geen hoge PFAS-concentratie in te zitten. Het voelt prettiger om nu te weten dat ze veilig gegeten kunnen worden. Ook omdat we ze weggeven, bijvoorbeeld aan mijn grootouders.”
Ook Melissa heeft ervaring met het eten van hobby-eitjes. Zij krijgt de eieren van haar opa en oma. „Die zijn niet getest. Ik heb daar eigenlijk geen zorgen over als ik ze eet” De twee zesdeklassers vroegen in hun enquête of mensen bereid zouden zijn om hun eieren te laten testen als bodem- of eiertesten ‘gratis of zeer goedkoop’ zouden zijn. Meer dan de helft zegt van wel.
‘Niet minder kippen verkocht’
De twee scholieren vinden het opvallend dat het RIVM-advies in de praktijk zo weinig effect heeft. Ze hebben er ook wel een verklaring voor. Melissa: „PFAS zit overal in. In je pannen, make-up. Dan denken mensen: waarom zou ik dan mijn eigen eieren niet opeten?”
„Mensen maken zich er niet druk om”, zegt ook Jop Overgaauw, kippenboer in Tolbert, die jaarlijks duizenden hobbykippen verkoopt. Hij hielp Olivia en Melissa met hun onderzoek door de een QR-code van de enquête mee te geven aan klanten en hun onderzoek op Facebook te delen.
Van de PFAS-testen die bij Overgaauw in de winkel liggen, heeft hij in heel 2025 slechts twee verkocht. „Je zou zeggen: de mensen die zich wél druk maken om het RIVM-advies komen niet bij mij. Maar als ik kijk naar hoeveel kippen er verkocht zijn, is er geen verschil met vorig jaar en het jaar vóór het advies.”
De uitkomsten van het onderzoek verbazen hem dus niet. „Na de eerste waarschuwingen van het RIVM was het even iets rustiger. Toen de mensen vervolgens lazen dat PFAS overal in zit, kwamen ze gewoon weer. Als je het wil vermijden, moet je een heleboel laten staan.” Overgaauw vermoedt dat het thema misschien meer speelt op plekken waar industrie de grond erg heeft verontreinigd, zoals rond de Chemours-fabriek in Dordrecht.
‘Advies, geen verbod’
In een reactie laat het RIVM weten geen onderzoek te hebben gedaan naar hoe hobbykiphouders zijn omgegaan met hun advies. „Het is ook nadrukkelijk een advies, geen verbod”, zegt een woordvoerder. „Maar we willen wel dat mensen ervan op de hoogte zijn dat er meer PFAS in hobby-eieren zit, en dat dat bovenop alles komt wat mensen toch al binnen krijgen.” Het RIVM verwacht binnenkort een vervolgonderzoek te presenteren over waar deze PFAS-ophoping in eieren vandaan komt.
Voor Melissa en Olivia zit het onderzoek er nu eerst op. Nu alleen nog wachten op een cijfer voor hun profielwerkstuk. En of ze zich na het vwo in hun studie ook bezig gaan houden met PFAS? Melissa: „Misschien, ik wil geneeskunde studeren.” Olivia: „Ik sowieso niet, ik wil psychologie gaan studeren.”
Journalistieke verantwoording
Een profielwerkstuk is geen representatief, wetenschappelijk onderzoek. Wel konden Olivia Prinsen en Melissa Venema goed laten zien hoe ze te werk zijn gegaan. Doordat de dierenspeciaalzaak in Paterswolde en een kippenverkoper in Tolbert meewerkten, werd een brede groep relevante respondenten gevonden. De vragen in dit kwantitatieve onderzoek waren objectief geformuleerd en relevant.
Van de 85 respondenten komt de helft uit de provincie Drenthe en de helft uit Groningen, het overgrote deel woont in een dorp op hhet platteland. De helft heeft 1 tot 5 kippen, een derde heeft 6 tot 10 kippen. De enquête is vaker ingevuld door vrouwen, en voor 85 procent door personen ouder dan 35 jaar.
