De strenge regels in de waterwingebieden ten spijt sijpelen er steeds meer kwalijke stoffen in het grondwater. Foto: Marcel Jurian de Jong
Er zitten steeds meer milieuvreemde stoffen in het grondwater, zoals PFAS en gewasbeschermingsmiddelen. Dat blijkt uit recent onderzoek door Arcadis. Een campagneweek van provincie, drinkwaterbedrijf en waterschap helpt bewoners om juiste keuzes te maken.
Het grondwater wordt daardoor steeds minder zuiver. In 2024 bevatte 96 procent van de onderzochte filters één of meer milieuvreemde stoffen. Die resultaten werden recent bekend. De metingen vonden plaats op tientallen plekken in Groningen en Drenthe en gebeurden op twee dieptes: circa 10 meter onder maaiveld en 25 meter onder maaiveld.
Dergelijk onderzoek vindt eens in de drie jaar plaats. Onderzoekers kijken dan naar milieuvreemde stoffen zoals bestrijdingsmiddelen, medicijnresten en PFAS. Ook nieuwe stofjes worden gemeten, zoals weekmakers of chemicaliën in cosmetica en shampoo.
Met name PFAS en gewasbeschermingsmiddelen sprongen er in het laatste onderzoek echt uit. Bij de ondiepe grondwatermetingen werd in Drenthe in meer dan 90 procent van de gevallen PFAS aangetroffen en in Groningen in meer dan 80 procent van de gevallen. In 40 gevallen overschreed het in beide provincies ook de norm die we hebben voor PFAS in het grondwater.
Gewasbeschermingsmiddelen
Ook gewasbeschermingsmiddelen waren alomtegenwoordig in grondwater. Bij de Groningse en Drentse ondiepe meetpunten zat in zo’n 70 procent van de gevallen bestrijdingsmiddelen. Bij de diepe meetpunten was dit iets minder. Ongeveer de helft. In een deel van al die gevallen zijn ook de normen overschreden die zijn afgesproken voor pesticiden.
In de buurt van Assen werd bijvoorbeeld veel van het stofje 6-dichloorbenzamide gevonden. Dat is een behoorlijk toxische gewasbeschermingsmiddel dat wordt ingezet tegen schimmels in aardappelen.
Medicijnresten
Andere stofjes vallen relatief mee. Al heeft Groningen met 6,1 procent wel iets meer medicijnresten in het water dan het gemiddelde van provincies (4 procent). Met name de stoffen johexol (röntgencontrastmiddel), carbamazepine (anti-epilepticum) en solatol (tegen hartritmestoornissen) werden hier veel gevonden.
Dat de situatie verslechtert, komt trouwens niet alleen maar doordat stofjes zich opbouwen. Een deel van de verklaring is ook dat we steeds beter kunnen analyseren, waardoor we gewoon steeds meer kunnen vinden.
Campagneweek
Met de landelijke Leven met Water-week, die loopt van 25 april tot en met 8 mei, besteden waterschappen Hunze en Aa’s en Noorderzijlvest, evenals de provincie Groningen en Waterbedrijf Groningen veel aandacht aan die waterkwaliteit.
Die laatste twee partijen besteden extra veel aandacht aan de grondwaterbeschermingsgebieden van Onnen–De Punt en Sellingen. Dat is de zone om het drinkwaterwingebied heen. Vrijdag 24 april werd de campagne bij De Punt in Glimmen afgetrapt door gedeputeerde Nadja Siersema, twee dijkgraven en de directeur van Waterbedrijf Groningen.
In de campagne wordt benadrukt dat inwoners en recreanten zelf kunnen bijdragen aan het schoonhouden van zo’n gebied. Flyers, posters en digitale advertenties geven tips. Zoals: gebruik in de tuin alleen biologisch afbreekbare middeltjes. Of: voer barbecue-as correct af in de grijze container, omdat daar kankerverwekkende ‘polycyclische aromatische koolwaterstoffen’ in zitten. Of: was je auto in een wasbox zodat de PFAS-stofjes niet in de grond komen.
„Als de bron bevuild is, moeten we dat allemaal weer zuiveren”, stelt woordvoerder Leonie Spronk van Waterbedrijf Groningen. „Beschermen is goedkoper dan achteraf schoonmaken. Wat er niet in komt, hoeft er ook niet uit.”
Vertaling naar Groningse en Drentse situatie
Campagnes zoals de Leven met Water-week zijn voor provincies Drenthe en Groningen een manier om handen en voeten te geven aan het Arcadis-rapport. Ondertussen worden naarstig meer oplossingen gezocht in de provinciehuizen.
De provincie Groningen heeft bijvoorbeeld zelf 17 extra maatregelen geformuleerd om de KRW-doelen dichterbij te brengen. Een deel daarvan is gericht op bestrijdingsmiddelen en PFAS. De provincie heeft ook een early warning-meetnet opgezet om vroegtijdig risico’s in het grondwater te signaleren en startte dit jaar met een interne werkgroep die nadenkt over bestrijdingsmiddelen.
„In Drenthe zijn we gestart met het vertalen van de landelijke rapporten naar de Drentse situatie”, vult woordvoerder Robert Lanting van de provincie Drenthe aan. „Dat leidt er in elk geval toe dat we onze monitoring uitbreiden, onder meer met extra metingen naar PFAS in grond- en oppervlaktewater.”
Lanting: „Tegelijkertijd is duidelijk dat PFAS een landelijk en Europees probleem is.” Beleid op hoger niveau is volgens hem noodzakelijk.
PFAS in gewasbeschermingsmiddelen
Dat alle overheden met de resultaten van het Arcadis-onderzoek in hun maag zitten, heeft er mede toe geleid dat het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) enkele stofjes opnieuw tegen het licht wil houden. Belangrijk daarin zijn de bestrijdingsmiddelen met PFAS-stoffen die veel tegen de fytoftora-schimmel in aardappelen wordt ingezet. Mogelijk worden die verboden.
Voor boeren is dat vervelend. Zij zien hun ‘gereedschapskist’ tegen schimmels en ziektes kleiner worden door aangescherpte regelgeving. De provincie Drenthe heeft daarom aan het onderzoeksbureau CLM gevraagd wat mogelijke alternatieven zouden kunnen zijn voor PFAS-houdende gewasbeschermingsmiddelen.
Brandbrief over medicijnresten in het water
Als het gaat om medicijnresten stuurde de Unie van Waterschappen eind maart een brandbrief naar het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Zij willen onder meer dat de hoeveelheid diclofenac afneemt. Dit verdovende middeltje, bijvoorbeeld in Voltaren Emulgel, zit in steeds hogere concentraties in ons water.
Rioolwaterzuiveringsinstallaties kunnen niet alles uit het water verwijderen. Waterschap Noorderzijlvest voorspelt stijgende kosten voor het zuiveren van water. Uiteindelijk zal daardoor de belasting omhoog gaan.
Het Arcadis-rapport is hier te vinden. In 2027 worden wederom bestrijdingsmiddelen, PFAS en medicijnresten gemeten om te kijken of er een trend is in de mate van vervuiling.
