300 miljoen AAA batterijtjes: Is megabatterij Delfzijl toverformule voor vol stroomnet?

Het contrast tussen verleden en toekomst is groot in Delfzijl. Avantium opende deze week zijn fabriek en maakt zich op voor een toekomst van ‘groen’ geproduceerd plastic. Op het terrein ernaast ademt Aldel een verleden van ‘grijs’ geproduceerd aluminium.

Van de ooit zo trotse aluminiumproducent die twee jaar geleden failliet ging, is begin oktober nog slechts een klein deel van de productiehal zichtbaar.

Of hij de geschiedenis van het gebied kent? Ruud Nijs lijkt elk woord te wegen als hij de vraag herhaalt. ,,Het besef dat we hier op een bijzondere plek zitten, is heel diep’’, zegt hij. ,,Aldel had feitelijk al plannen om te doen wat wij nu gaan doen. Aldel wilde vergroenen en als virtuele batterij fungeren door de productie op te schroeven als er veel energie was van wind en zon en de productie te verminderen als er minder groene stroom op het net was.’’

Ruud Nijs is CEO van scaleup Giga Storage uit Amstelveen. Met zijn twee medeoprichters heeft hij de ambitie om in 2030 verspreid over Europa 5 gigawatt aan batterij-opslag te bouwen. Een investering van 2,5 miljard euro. ,,Ik vind het bizarre cijfers voor een bedrijf dat in 2018 is opgericht.’’

De batterij in Delfzijl is op dit moment een van de grootste in Nederland. Het project met de titel Leopard krijgt een vermogen van 300 megawatt en een capaciteit van 1200 megawattuur. Het komt erop neer dat de batterij in 4 uur tijd volledig kan opladen dan wel ontladen.

De filosofie erachter is dat elektriciteit wordt opgeslagen op het moment dat zon en wind veel groene stroom leveren. Die opgeslagen energie wordt aan het net teruggeleverd als de zon niet schijnt en de wind is gaan liggen. Zo wordt gehoopt dat de batterij het overvolle elektriciteitsnet ontlast.

De vergunning voor de bouw van de megabatterij in Delfzijl is begin oktober afgegeven. Eind november, is de verwachting, wordt die onherroepelijk. Komend voorjaar moet de bouw starten, zegt Nijs.

,,Nee, die emplooi gaan wij zeker niet geven. We gaan de batterij in vijf delen bouwen en op stroom zetten. In die periode, zeg maar tot begin 2027, hebben wij er minimaal veertig man op zitten. En dan zijn er natuurlijk de mensen die daadwerkelijk bouwen. Als de batterij volledig operationeel is, zullen we er tussen de vijf en tien mensen aan het werk hebben. Dat levert in de omgeving trouwens wel weer indirecte werkgelegenheid op.’’

,,We willen nationaal een duurzame energiehuishouding. Dat gaat niet zonder slag of stoot. De behoefte aan opslag van stroom is enorm, ook omdat die belangrijk is voor onze energiezekerheid. In 2030 is daarvoor alleen al in Nederland 10 tot 15 gigawatt aan opslag nodig. Deze cijfers wisselen, maar dit is ook wat we van Tennet horen. Hier in Delfzijl bouwen we 300 megawatt. De markt is ontzettend groot. Zo groot dat bedrijven onderling elkaar niet als concurrenten zien, als Giga Storage alleen gaan we het immers nooit voor elkaar boksen.’’

,,Nee. Maar we maken ons er geen zorgen over dat dat lukt. Op dit moment hebben we een investeerder aan ons gebonden (het Franse InfraVia Capital Partners). We gaan op zoek naar een consortium van zes tot zeven banken, want er is niet een bank die dit alleen gaat doen. Er ligt nog veel werk, maar het gaat lukken, dat is voor mij een zekerheid.’’

,,Ja, dat klopt, al zijn we niet een leasebedrijf dat batterijen bouwt en die vervolgens verhuurt. We willen mede-ondernemer zijn met de partijen die bij ons huren. De winst die wordt gemaakt delen we ook met elkaar. Buffalo, onze batterij in Lelystad, verhuren we aan Eneco. De batterij in Delfzijl leveren we in vijf delen op en die kunnen we delen met anderen. Er staat nu een uitvraag in de markt. Dit gaat eigenlijk om de vierde van vier P’s die we in onze bedrijfsvoering hanteren: plant (Delfzijl), permit (loopt nu), power (stroom via Tennet) en profit.’’

,,Ik begrijp dat je zo denkt, maar het is niet zo. Omdat het managen van ons stroomnet via energiemarkten gaat. Dus Tennet wil een behoefte afdekken en zegt tegen de markt ‘wie kan mij morgenochtend om 10 uur megawatten leveren’. Leveranciers kunnen op dat tijdslot bieden en het beste bod wint. Dat is voor Tennet gunstig want die krijgt de laagste prijs op dat moment en dat werkt weer door naar de BV Nederland en de consument.’’

,,Begrijpelijk, maar het werkt dus niet zo. Wat dan interessant voor de huurder is, is de snelheid die wij bieden. Een huurder als Eneco is zelf actief op de stroommarkt en kan huren van ons. Wij kunnen een project als Delfzijl relatief snel neerzetten. Als je onderdeel bent van een conglomeraat waarbij je langs allerlei loketten moet voordat je überhaupt kunt beginnen met bouwen, ben je jaren verder. Deze markt van opslag is nieuw, dus zie je veel belangstelling om te huren. Ik denk dat dit over een aantal jaren wel meer in evenwicht zal komen.’’

,,Ja, die beroemde kaart van het middenspanningsnet in Nederland die rood kleurt. Het net waar wij als burgers en bedrijven aan verbonden zijn. Daar is een enorm congestieprobleem en dat zie je aan netbeheerders die bezig zijn middenspanningstations aan te passen. In Amsterdam zijn wij bijvoorbeeld met Liander bezig kleine batterijen te plaatsen naast het middenspanningsstation. Daardoor kun je meer bedrijven aansluiten, want het is een groot maatschappelijk probleem dat we niet meer aan kunnen sluiten op het middenspanningsnet.’’

,,Ja, en het hoogspanningsnet levert aan het middenspanningsnet. En op het hoogspanningsnet zit ook een congestieprobleem. Zeker als je hier naar de Eemshaven kijkt. Daar komt stroom binnen van windmolenparken op de Noordzee en stroom uit het buitenland via de interconnector. Op momenten komt daar veel te veel stroom binnen. Als je dan niet batterijen in de buurt hebt om die stroom op te slaan, en Tennet heeft ook aangegeven waar ze die batterijen willen, kun je dus ook congestie op het hoogspanningsnet krijgen. De congestie op het middenspanningsnet is veel meer voelbaar voor iedereen, maar op het hoogspanningsnet zit die ook. En los je het daar niet op, dan los je het op het middenspanningsnet helemaal nooit op.’’

,,Ja. Ik zeg vaak dat wij hier in Delfzijl een nieuwe energiecentrale gaan bouwen die eigenlijk uitgesteld energie levert. In Nederland betaalt de consument de kosten van de netbeheerder via de transportkosten. De leverancier van stroom betaalt niets. Als wij de batterij laden worden we gezien als consument en worden we vol aangeslagen voor de transportkosten. Maar wij vinden dat we uitgesteld leveren dus waarom moeten we transportkosten betalen? Komt bij dat consumenten transportkosten betalen over de stroom die ze van ons krijgen. Dat is dus twee keer transportkosten voor dezelfde stroom.’’

,,Nee, dat klopt niet. Er is een Europese richtlijn die opslag in batterijen stimuleert en dat transportkosten voor batterijen daarom naar nul moeten. Dat gebeurt in Engeland en Duitsland, in België betalen we de eerste tien jaar niks. Als je dan in Nederland het volle pond betaalt, geeft dat geen gelijk speelveld.’’

,,Ja, we mogen de batterij nu 85 procent van de tijd laden en ontladen. Op momenten dat er op het net veel stroom is van zon en wind kan Tennet gedurende 15 procent van de tijd tegen ons zeggen: ‘Jullie mogen nu even niet stroom aan het net leveren’. In ruil daarvoor krijgen we een korting op de transportkosten die kan oplopen tot 65 procent.’’

,,Een van onze verdienmodellen is voorkomen van netcongestie. Er ligt een kabel en die kan niet meer dan zoveel stroom aan, doe je dat toch wordt die te heet. Als nu blijkt dat die kabels te heet worden doordat er veel groene stroom op het net is en wij toch (ont)laden, werken we tegen Tennet in. Dus op die momenten vraag Tennet ons om de batterij niet te ontladen. Dat kan maximaal 15 procent van de tijd. Maar wij mogen dan wel laden. En dat is precies wat we willen: laden op het moment dat er veel groene stroom is. Wij hebben bovendien uitgerekend dat we niet vaak op die 15 procent uitkomen. De situatie waarin Tennet ons vraagt niet te ontladen, zal zich niet vaker dan een paar keer per jaar voordoen.’’

,,Net zoals we niet verwachten op 15 procent uit te komen, verwachten we dus ook niet dat korting oploopt tot 65 procent. We denken op 50 procent korting op de transportkosten uit te komen. Brengen we dat in ons businessmodel in, komen we uit op een net rendement.’’

,,Die korting staat vast. Die krijgen we hoe dan ook.’’

,,We verwachten in maart financieel rond te zijn. De afgelopen weken zijn er twee zienswijzen binnengekomen op onze plannen. Een daarvan ging over de inpassing van de batterij in het landschap. Met Natuur- en Milieufederatie Groningen gaan we kijken hoe we daarvoor een plan kunnen maken.’’