Even voorstellen: de eerste zes initiatieven waar jij op kunt stemmen voor de Duurzame Dertig | deel 1

Voor het derde jaar op rij presenteren de drie noordelijke dagbladen de Duurzame Dertig. Uit alle inzendingen die de afgelopen maanden zijn ingediend, heeft een jury gekozen: 10 genomineerden per categorie. De categorieën zijn: mens en maatschappij, duurzame en circulaire start-ups en innovatie en design.

Van kleine particuliere projecten tot veel belovende bedrijfsmatige aanpak. In elk geval allemaal bedacht en uitgewerkt in Drenthe, Fryslân en/of Groningen. En met de bedoeling een bijdrage te leveren aan een betere wereld. De een door het terugdringen van het gebruik van onwenselijke stoffen, een ander door energie te besparen of het helpen anderen bewuster om te leren gaan met de spullen die we tot onze beschikking hebben.

Deze week stellen we de gelukkigen voor en bieden iedereen de kans om zijn/haar stem uit te brengen op hun favoriet.

Elke week zit er in de bovengrondse textielcontainers van de stad Groninge n 20.000 kilo afgedankt textiel. Dat komt binnen bij GoudGoed Textiel aan het Damsterdiep. Een klein deel daarvan is nog eens door te verkopen, maar het merendeel niet. Vanuit haar start-up NAIS heeft Mirjam Schepel aan het Damsterdiep een atelier en zoekt door die reusachtige kledingbergen naar mooie stofjes om nieuwe, hippe items van te laten maken, zoals tasjes, toilettassen, bucket hats (vissershoedjes) en giletjes. Elk product is uniek en kleurig. Op die manier wordt de textiel afvalberg een beetje verkleind.

Het atelier van NAIS is een sociale werkplek waar mensen hun talenten kunnen ontdekken en laten bloeien. Dat betekent dus dat NAIS niet alleen staat voor lokale productie en duurzaamheid, maar ook voor sociale impact. Het bedrijf is een project vanuit WerkPro.

Het nieuwste project van NAIS is ook om meubels, die bij de buren van GoudGoed binnenkomen, opnieuw te stofferen. Dat gebeurt bijvoorbeeld met oude gordijnen. „Wij kiezen toffe meubels uit om te stofferen. Die verkopen wij vervolgens zelf.”

Het meest populair zijn de zogenaamde banana bags, tasjes in de vorm van een banaan. Deze zijn enorm in trek en worden verkocht in de Groningen Store onderin het Forum.

Vroeger ging ons hout honderden jaren mee, nu heb je houtrot na twintig, dertig jaar, merkte Gerko van der Lei (31) uit Walterswâld. Hij werkte jaren voor een ‘gewoon’ schilderbedrijf, maar kon zich steeds minder vinden in de manier van werken en gooide het roer om.

Traditionele verf – zo ziet Van der Lei – maakt alleen maar een harde plastic laag op het hout. Als daar vocht onder komt, kan het geen kant op; het hout gaat rotten. Bovendien is verf een voorname bron van microplastics in milieu en oceaan.

Van der Lei stapte over op lijnolieverf, gekleurd met pigmenten zoals ijzeroxide. Een traditioneel, natuurlijk product van de Friese klei. De olie heeft een fijne structuur en dringt diep in het hout, waardoor dit volgens Van der Lei tien keer langer meegaat. „Schilderen kan om de vijftien jaar in plaats van om de zeven jaar. Houten kerken in Scandinavië staan zo al eeuwen in de olie”, merkte de lijnolieschilder die speciaal naar Zweden ging om schilders en fabrikanten te spreken.

Lijnolieverf aanbrengen kost meer tijd en is weersafhankelijk: het moet veel langer drogen. Ook is Van der Lei veel tijd kwijt aan het wegkrabben van oude plastic verfresten. Zijn droom is dat bij nieuwbouwhuizen gelijk lijnolieverf wordt gebruikt. Omdat zijn verfwerk duurder is, biedt Van der Lei een onderhoudscontract aan, met forse korting op de eerste verfronde.

Festival-, beurs- en congresgangers gebruiken ze massaal: bandjes en keycords van polyester. ,,Zo’n keycord krijgt iedereen bij een vakbeurs om”, zegt Bert Venema (58) uit Eext. „Het lijkt stof, maar het is plastic. En je mag al blij zijn als het de eerste prullenbak op de parkeerplaats haalt.”

Het Innovation Hub Oost-Groningen (IHOG) maakte in 2019 bandjes op basis van hennep, in samenwerking met studenten van de Minerva Academie. De producten werden nadien echter niet op de markt gebracht. Daarom pakte Venema het initiatief in 2022 op en ontwikkelde het door. „Het was te leuk om te laten liggen.”

De plantjebandjes kun je na een festival in de grond stoppen, ze zijn bio-composteerbaar. Ook zitten er bloemzaadjes voor bijen- en vlinderbloemen in geplakt (met lijm van aardappelzetmeel). De plastic delen van de keycords worden gemaakt met bio-plastic op basis van micro-enzymen (PHA). Het maakproces vindt voor 80 procent plaats door mensen met afstand tot de arbeidsmarkt in Uithuizen.

Het gebruik van plantjebandjes kan flink wat afval schelen, zegt Venema. Hij berekende dat er jaarlijks 16 miljoen polsbandjes en 9 miljoen keycords in Nederland worden gebruikt. „We komen op 100.000 kilo in Nederland per jaar uit. Kun je nagaan wat je in Europa zou kunnen besparen.”

Festival Grasnapolsky in Scheemda was in 2022 de eerste die hennepbandjes gebruikte. Inmiddels zijn festivalorganisatoren en overheden door het hele land belangstellend. ,,En ook in België is men geïnteresseerd.”

Het is misschien wel een van de grootste problemen van onze tijd: het stroomnet raakt voortdurend overbelast. Met name op de momenten dat er veel duurzame energie wordt gewonnen. Daar wil de start-up Envitron wat aan doen. Envitron ontwikkelt hardware en software om netcongestie tegen te gaan en bedrijven op een slimme manier te verduurzamen. Dat doen ze met een team van twintig man vanuit Groningen en Haren.

Het bedrijf maakt slimme ‘sturingsboxen’ met de naam ‘Envi.Base’ waarmee bedrijven hun apparaten afstemmen op beschikbare capaciteit en energieprijzen. Dit ‘energiemanagement’ zorgt voor een lagere energierekening bij bedrijven en benut duurzaam opgewekte energie op piekmomenten, waardoor er minder verloren gaat. „Bedrijven plaatsen massaal zonnepanelen, batterijen en warmtepompen. Dat moet gemanaged worden”, zegt oprichter Rein Schuil (30).

Het idee voor Envitron ontstond op een bijzondere manier. „We wilden met een groep studiegenoten een zeiltocht maken op met wind, water en zon”, vertelt Schuil. De software die daarvoor nodig was, werd de basis van Envitron.

Een reddend systeem voor een voetbalclub in Nieuw-Buinen. Zij gebruikten meer capaciteit dan de netbeheerder toestond, maar kunnen dankzij Envitron na het sporten duurzaam en warm douchen.

Als student ergerde Okke de Jonge zich al aan de grote stapel karton in zijn kamer die ontstond door alle verpakkingen van op internet bestelde pakketjes. ‘Zou dat niet anders kunnen?’, vroeg hij zich af.

Van der Kamp ontwierp met compagnons een alternatief. Van stevig plastic, vergelijkbaar met dat van een grondzeil, maakten ze een envelop die telkens opnieuw gebruikt kan worden: de boxobag. Een redelijk simpel product.

Het is dan ook niet de grootste uitdaging waar de start-up mee te maken heeft. Want pakketjes versturen, dat is een ding. Maar hoe krijg je vervolgens die verpakkingen weer retour? Dat is de verantwoordelijkheid van de consument die hem weer terug moet brengen naar een inleverpunt. Maar doet die consument dat ook?

Om dat probleem op te lossen, is Boxo bijna meer een softwarebedrijf geworden. Met labels op de enveloppen en software die die labels heel precies kan volgen, weet het bedrijf precies waar elke verpakking zich bevindt. Op die manier kan het ook werken met een statiegeldsysteem. Voor elke verzending betaalt de consument een bedrag dat hij bij het inleveren weer terugkrijgt. Van der Kamp hoopt dat dat net zo inburgert als het statiegeld op bierkratjes en frisdrankflessen.

Met 1 miljoen verstuurde pakketjes per dag is de markt groot. En de impact ook: want versturen met weggooikarton stoot tien keer meer CO2 uit dan met de boxobag.

De festivaldirecteuren van Paradigm, Eurosonic Noorderslag, Noorderzon en Bevrijdingsfestival tekenden anderhalf jaar geleden het manifest GROENN en startten daarmee een loket met een vraagbaak voor duurzame dilemma’s. Groene Evenementen Noord Nederland is een nieuw platform dat zich inzet om festivals en evenementen in Noord-Nederland te helpen verduurzamen. „Wij strijden er voor om klimaatpositieve festivals voort te brengen” vertelt projectleider Eva van Netten. „Dat betekent dus dat je meer bijdraagt aan de wereld dan je ervan gebruikt.”

Je kunt bijvoorbeeld alle CO2-uitstoot met méér compenseren dan je de uitstoot. ,,Je laat dan ergens bomen groeien die er eerder niet waren, of nieuw koraal terugkomen. Zo kun je de wereld mooier achterlaten dan hij was.”

GROENN houdt workshops waarmee organisatoren tips krijgen voor verduurzaming en onderling ook adviezen kunnen uitwisselen. Recent organiseerde GROENN bijvoorbeeld een bijeenkomst over sanitair en wat je allemaal kan doen met de overblijfselen van een toiletbezoek.

Ook is er een online databank met informatie om duurzaam een evenement te organiseren en geeft GROENN een innovatiebudget om duurzame innovaties aan te jagen. Organisatoren kunnen zich daarnaast aanmelden voor een ‘mentorprogramma’ zodat de duurzaamheidsdoelen op lange termijn behaald kunnen worden. „Het is vooral bij kleinere festivals niet altijd vanzelfsprekend om bezig te zijn met duurzaamheid. Ze hebben weinig tijd en hebben niet alle kennis.”

De publieksronde is nu aangebroken. Tot en met 12 oktober kun je je hieronder je stem uitbrengen op jouw topkandidaat: