Nieuwe stikstofplannen: 12 bufferzones rond natuur in Drenthe en Groningen. Dit zijn de reacties

Het plan moet de economie weer vlot trekken. Met name voor de boeren heeft de stikstofaanpak grote gevolgen.

Rond grote natuurgebieden komen zones van een kilometer breed waarin minder stikstof mag worden uitgestoten. In Drenthe gaat het om het Drents-Friese Wold, Dwingelderveld en de Drentsche Aa. Kleinere natuurgebieden krijgen een bufferstrook van een halve kilometer. Het betreft in Drenthe elf gebieden waaronder het Fochteloërveen, Mantingerbos, Norgerholt, Drouwenerzand, Holtingerveld en Bargerveen. In Groningen krijgt alleen het Lieftinghsbroek een halve kilometer bufferstrook.

Veel boerenbedrijven moeten in die zones hun uitstoot 20 procentpunt extra verminderen ten opzichte van andere boeren. Als dat niet lukt, kunnen de agrariërs in 2035 verplicht worden het aantal dieren terug te brengen. Ook relevant in Drenthe: melkveehouders op zandgrond moeten 85 procent van hun land gebruiken voor gras, in verband met de hogere uitspoeling van stikstof naar het water.

Melkveehouder Johan Hessels (43) uit Wapse melkt 120 koeien in Wapse, en heeft land op 50 meter van het Drents-Friese Wold. Hij zit dus straks in zo’n bufferzone. Nu al doet hij zijn best. Hij vermindert zijn stikstofuitstoot door magnesiumchloride aan de koeienmest toe te voegen. Voor Hessels geven de nieuwe plannen weinig zekerheid. Zeker is dat er koeien weg moeten.

Volgens de boer zal een goede financiële tegemoetkoming echt noodzakelijk zijn. Hij komt nu precies rond. Het gezin kan leven en de bank krijgt geld. Als er koeien weg moeten, komt Hessels in de financiële problemen. „En wat moet ik dan? Ik ben nog niet biologisch, misschien sta ik er wel voor open. Maar dat is niet van de ene op de andere dag geregeld. En is daar markt voor?”

Via compensatieregelingen wil landbouwminister Jaimi van Essen zoveel mogelijk agrariërs meekrijgen. Het kabinet start met het stikstoffonds van 20 miljard euro, dat door het vorige kabinet was opgeheven. Daarmee willen ze boeren helpen hun verdienmodel te veranderen, met meer nadruk op biologische landbouw of natuurbeheer. In het voorjaar van 2027 krijgen supermarkten en ketenpartijen te maken met verplichtingen, om te zorgen dat die boeren ook een afzetmarkt krijgen. Er komt ook een vrijwillige regeling voor bedrijfsbeëindiging (2,75 miljard euro).

De stikstofaanpak moet voor de land- en tuinbouw leiden tot zo’n 45 procent minder uitstoot in 2035 ten opzichte van 2019.

„Dit komt echt wel hard aan”, zegt Dirk Bruins, voorzitter van LTO Noord. Wat Bruins betreft zijn die zones rond natuur te rigide. „Ik ben ook boer tussen een aantal Natura2000-gebieden in. Het spant erom of ons bedrijf in zo’n bufferzone zit. Maar voor veel boeren is niet de duidelijkheid gekomen waar we op hoopten, maar nog meer onzekerheid. Wat mag straks wel en niet in de zones? Moet je biologisch gaan boeren? Is daar markt voor?”

Ook de industrie zal nog extra stappen moeten zetten in verduurzaming: 50 procent stikstofreductie in 2035.

Bouwend Nederland is blij met de plannen. De brancheorganisatie roept dan ook de Tweede Kamer op om de plannen te steunen. „We zijn al jaren niet zo dichtbij een oplossing” zegt Arno Visser, voorzitter van Bouwend Nederland. “Het kabinet heeft een totaalaanpak die stikstofuitstoot doet verminderen en de vergunningverlening weer op gang zal brengen.” Volgens de club is het een samenhangend pakket die het probleem bij de bron aanpakt en de natuur gebiedsgericht beschermt. Bouwend Nederland laat weten vertrouwen te hebben dat dit plan zal leiden tot het hervatten van een heleboel vastgelopen projecten.

Een voorbeeld van zo’n vastgelopen project is de uitbreiding van de nieuwe woonwijk Kloosterheide in Assen. Omdat het gebied dicht bij het Natura 2000-gebied Fochteloërveen ligt, is een natuurvergunning nodig, maar die wordt voorlopig niet verleend vanwege de impact van stikstof op kwetsbare natuur.

Natuurorganisaties zijn blij met de nieuwe plannen. Er komt 2,2 miljard euro beschikbaar voor natuurherstel en beheer.

Volgens Reinder Hoekstra van de Natuur en Milieufederatie Drenthe is het nieuwe plan in lijn met de toekomstvisie voor landelijk gebied van de provincie Drenthe die komende week weer verder besproken zal worden. „Het is complementair. Het Rijk en de provincie kunnen de komende jaren mooi samen optrekken.”

Algemeen directeur Boudewijn Revis van Staatsbosbeheer is ook tevreden. „Dit pakket aan maatregelen is meer dan welkom. De natuurgebieden staan er niet goed voor.” Hij noemt het „essentieel dat er serieus werk gemaakt wordt van de uitvoering van de plannen.” Volgens Revis is niet alleen terugdringing van stikstof nodig, maar ook vernatting, om de natuur te herstellen.

Het provinciebestuur van Groningen vindt ook dat de stikstof- en natuurherstelmaatregelen van het kabinet perspectief bieden. Ze zijn blij dat er op deze manier duidelijkheid komt voor boeren, burgers en industrie. De provincie Drenthe had nog geen reactie, zij waren vrijdag nog in conclaaf.

De stikstofplannen die minister Van Essen deze vrijdag bekendmaakt, moeten vanaf begin volgend jaar via meerdere wetten worden uitgevoerd. Het minderheidskabinet hoopt op steun bij constructieve partijen. Zo kan Pro met extra vergroening of meer biologische landbouw over de streep worden getrokken. JA21 ziet de hoge uitstoot niet zozeer als een probleem, maar wil vooral meer investeringen mogelijk maken.

Eind dit jaar zorgt spoedwetgeving ervoor dat zogenoemde PAS-melders – boeren die buiten hun schuld hebben uitgebreid zonder vergunning – weer zekerheid krijgen. Omhoog gaat de ‘rekenkundige ondergrens’, dat is de hoeveel stikstof die ergens kan neerslaan totdat het schadelijke effecten geeft is voor een gebied. „Dan zie je dat er op dat punt wel echt naar ons is geluisterd”, vindt LTO-voorzitter Dirk Bruins.

Maar voor de meeste boeren lijkt het toch een bittere pil. Boer Hessels uit Wapse: „Mijn opa is hier begonnen in 1960. Hij heeft de heide ontgonnen. Nou zouden we zeker weer teruggaan naar heide. Ik vind dat doodzonde. Maar tijden veranderen misschien...”