Beheerder Arend Luinge zet de Schotse dieselmotor in beweging. Foto: Jaspar Moulijn
Het gemaal Peizermade krijgt binnenkort de status van provinciaal monument in Drenthe. Dat betekent dat het complex niet zomaar meer kan worden gesloopt en dus behouden blijft voor de toekomst. Wat maakt het oude gemaal zo bijzonder? Op bezoek bij het beheerdersechtpaar.
Een smalle weg slingert zich door natte graslanden, met sloten, bosjes en houtwallen. Bijna eindeloos duurt de rit over de doodlopende weg, totdat het ineens haaks linksaf gaat over een bruggetje. Het gemaal Peizermade is bereikt.
Als kind fantaseerde ze vroeger over een eigen huis met een lange oprijlaan, maar dat haar huidige onderkomen alleen te bereiken is via een lommerrijke toegangsweg van bijna één kilometer lang had Marleen van Zanten nooit durven dromen. Samen met haar man Arend Luinge bewoont van Zanten de beheerderswoning naast het gemaal in Peizermade.
Rondleidingen aan kinderen
Terwijl de wind hard over natuurgebied de Onlanden blaast, kabbelt het water van de Gouwe vredig en kalm onder het gemaal door. Arend Luinge is sinds 2015 officieel ‘watermulder’ af, maar hij beheert nog steeds het gemaal in Peizermade. Hij geeft er rondleidingen aan kinderen van scholen en ook tijdens de Open Monumentendag ontvangt Luinge graag geïnteresseerde bezoekers.
Het gebouw met het gemaal en de ernaast gelegen beheerderswoning krijgen binnenkort de status ‘provinciaal monument’. Maar het meest trots is Arend Luinge op het object dat zonder binnentreden van het monumentale pand niet zichtbaar is: de met zorg onderhouden Kelvin dieselmotor en open verticale schroefpomp van fabrikant Stork. „Zonder dieselmotor is het geen gemaal. De machine en het gebouw zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden”, zegt hij.
De beheerderswoning naast het gemaal. Foto: Jaspar Moulijn
Met glimmende ogen zet Luinge de 4-cilinder krachtbron in werking. Al snel vult de kleine ruimte zich met het kenmerkende kloppende geluid van een diesel. Toen het gemaal nog volop in werking was, hoorde het beheerdersechtpaar dat in hun naastgelegen huis. „We sliepen er altijd heerlijk op”, lacht de vrouw des huizes.
In 2015 werd de dieselmotor uit de jaren zeventig officieel ‘met pensioen’ gestuurd. Hetzelfde gold voor de beheerder. Het waterschap Noorderzijlvest heeft het gemaal niet meer nodig om de waterstand in de Peizer- en Eeldermaden te reguleren. Een kleiner elektrisch gemaal bij het Transferium Hoogkerk heeft die taak nu overgenomen.
200.000 liter water per minuut
„Een paar jaar geleden hebben we het nog wel een dag aangezet”, zegt Arend Luinge. „De waterstand was toen extreem hoog en alle hulp voor het waterschap was welkom.” Met de verplaatsing van maximaal 200.000 liter water per minuut staat het gemaal Peizermade nog steeds zijn mannetje.
Ook voor het bezoek zet Luinge nog even speciaal de watersluizen open. „Eerst even de vissen wegjagen”, zegt hij, „anders worden ze vermalen. Vroeger sloegen de vissen vanzelf op de vlucht als ik de machine startte. Maar nu herkennen ze dat geluid niet meer en blijven ze op hun plek.”
Onlangs werd het echtpaar op de hoogte gesteld dat het gemaal Peizermade en de beheerderswoning ernaast een status krijgt als provinciaal monument. Daar zijn ze blij mee. „Als het aan het waterschap Noorderzijlvest lag, hadden ze dit liever afgebroken. Ik ben blij dat het nu behouden blijft. We maken ons daar al tien jaar sterk voor.”
Het gemaal Peizermade kan eventueel nog bijspringen als de waterstand in het gebied te hoog is. Foto: Jaspar Moulijn
Maar zorgen zijn er ook. „Het waterschap heeft ons gevraagd of wij het gemaal met de dieselmotor willen overnemen. Maar daar twijfelen we toch nog wel over”, zegt Arend Luinge, „want we doen dit maar alleen. Misschien moeten we een stichting oprichten, maar vinden we genoeg vrijwilligers om dit samen met ons op te pakken? Er is best wel technische kennis vereist.”
Bruidsschat van het waterschap
Met zijn 83 jaar is Luinge ook de jongste niet meer. Dus een blik op de toekomst is wel belangrijk. „We zullen het ook over een bruidsschat moeten hebben. Wat zal de komende jaren nodig zijn aan budget om dit allemaal te onderhouden? Nu is het waterschap daar nog voor verantwoordelijk. Op die vragen willen we wel graag antwoord hebben.”
Het waterschap Noorderzijlvest bevestigt dat zij het gemaal liever kwijt dan rijk is. „We zijn met de beheerders in gesprek om het complex over te dragen”, laat een woordvoerder weten.
'Dat vinden we niet echt netjes'
Dat het gemaal Peizermade en de naastgelegen beheerderswoning binnenkort op de provinciaal monumentenlijst worden gezet, stemt Arend Luinge en Marleen van Zanten tevreden. Maar hoe ze dat gewaarwerden, namelijk van de verslaggever in kwestie, wekt verbazing. „Niemand heeft ons ingelicht over dit voornemen. Het waterschap Noorderzijlvest niet, provincie Drenthe niet en de gemeente Noordenveld ook niet. Dat vinden we niet echt netjes”, zegt Marleen. „De beheerderswoning is notabene ons eigendom.”
