Een sluis in Beilen, graansilo's in Assen. Deze en nog vijf locaties zijn bestempeld als monument in Drenthe

De Holthersluis bij Beilen bestaat uit een schutsluis, gemaal en een wachthuisje. Het oudste deel, de schutluis, stamt uit 1925. Het complex is gesitueerd in het midden van Drenthe, in het Linthorst Homankanaal. Dit kanaal verbindt de Beilervaart met de Hoogeveense Vaart. Bijna honderd jaar geleden waren de schutsluis en het kanaal van groot belang voor de scheepvaart. Het kanaal werd druk bevaren door voornamelijk met zeilen uitgeruste trekschuiten. Als er onvoldoende wind was, werden de boten voortgetrokken door paarden, die op het jaagpad liepen.

De Berk is een achtkantige eikenhouten stellingmolen die oorspronkelijk in het Duitse Drantum stond en daar van 1870 tot 1952 werd gebruikt voor het malen van graan. In 1979 kocht molenaar Henk Bökkers uit het Overijsselse Heino de molen, met de bedoeling die in Raalte neer te zetten. Dat plan ging echter niet door. Het Veenpark in Barger-Compascuum bouwde de molen in 1983 weer op. Tot 2009 werd er graan in gemalen voor een aantal bakkers in de regio. De molen raakte daarna in verval, maar werd de afgelopen jaren grondig opgeknapt door een grote groep vrijwilligers.

De Amerikaanse kunstenaar Robert Smithson creëerde het kunstwerk Broken Circle/Spiral Hill in 1971-1972 in een zandafgraving nabij de wijk Emmerschans. Het ontwerp werd uitgevoerd door de firma De Boer van de Zand- en Exploitatie Maatschappij Emmen B.V. Het kunstwerk bestaat uit twee delen: een in het water aangelegde uitloper met in het midden een zwerfkei plus een kegelvormige heuvel met een spiraalvormig pad. In het gebied wordt tegenwoordig geen zand meer afgegraven. Robert Smithson kwam in 1973 om het leven bij een vliegtuigongeluk.

Aan de Havenkade in Assen bevinden zich twee graansilo’s. Het graansilocomplex speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van de graan verwerkende industrie en landbouwcoöperaties in Drenthe. De lage graansilo is gebouwd in 1964. In het gebouw bevinden zich acht silocellen, plus aan de voorzijde een uitbouw voor machines om graan in de loods te krijgen. In 2010 verhuisde de graanopslag naar één centrale plek in Meppel. De silo’s werden verkocht aan de gemeente Assen. De lage silo staat sindsdien leeg. De hoge silo is in gebruik door zelfstandig ondernemers en start-ups.

In de oorlogsjaren maakte de Würzburgtelescoop als radarantenne deel uit van de Duitse Atlantikwall langs de kust. Toen de oorlog voorbij was, werd de telescoop omgebouwd en ingezet voor radiosterrenkundig onderzoek. De telescoop kon signalen uit de kern van de zon en het centrum van het melkwegstelsel opvangen. Tegenwoordig maakt de telescoop deel uit van het Planetron-terrein in Dwingeloo. De huidige eigenaren zijn nog aan het onderzoeken wat ze precies met het object willen. Wie weet kan er op termijn in worden overnacht of probeert men de telescoop weer werkend te krijgen.

Op 22 oktober 1935 werd het Peizermade-gemaal voor het eerst in werking gesteld door mr. dr. R. H. Baron de Vos van Steenwijk, destijds commissaris van de Koningin in de provincie Drenthe. Ruim 80 jaar later was het gemaal met de Schotse Kelvin dieselmotor niet meer nodig om de Peizer- en Eeldermaden-polder te bemalen. Natuurmonumenten kreeg het beheer over een groot deel van het gebied en koos voor gecontroleerde vernatting van de graslanden. Het gemaal wordt nu nog onderhouden en een keer per maand getest door het beheerdersechtpaar. Zij wonen in de woning naast het gemaal, dat ook de monumentenstatus krijgt.

Van alle zeven beoogde provinciale monumenten in deze lijst is Hekmans Boo het enige object dat nu niet zichtbaar is voor het publiek. Het in 1646 gebouwde houtskelet staat afgedekt op het terrein van de EMCO in Schoonebeek. Dit jaar komt de oudheidkundige stichting De Spiker met informatie naar buiten over de toekomst van de voormalige veen- en hooischuur, vernoemd naar de voormalige eigenaar: de familie Hekman. Van de oorspronkelijk veertigtal booën in Nederland is er nu maar één over: Hekmans Boo. Er was er nog eentje, maar deze Wilms’ Boo werd in 2004 verwoest door brand.