De veroordeelde Chesley W. (37) baarde opzien met de verkoop van shirts, met daarop de gouden helm die hij zelf uit het Drents Museum jatte. Hij is lang niet de enige ondernemer die opereert vanuit de cel: ruim vijftig gedetineerden baatten eerder een bv uit in een noordelijke bajes, blijkt uit onderzoek van DVHN.
De monden bij justitie moeten zijn opengevallen toen Chesley W. zijn straf kwam ‘ophalen’ in de rechtbank in Assen. Na veel geklaag over hoe justitie hem behandelde - zoals het op straat gooien van zijn volledige naam - stak hij zich op de dag van zijn vonnis in een shirt van eigen makelij, met daarop een afdruk van de door hem gestolen gouden helm van Coțofenești.
Vanuit de gevangenis Schiphol doopte W. zijn eerdere klusbedrijf om tot ‘Book Arrest’, een verwijzing naar de thuisstad waar de helm inmiddels is teruggekeerd door de deal die W. sloot met justitie.
Naar eigen zeggen verkocht hij in een paar dagen de volledige collectie uit. Op zijn site plaatste hij ook een rechtbanktekening van zichzelf - tot zover W.’s vurige wens om ooit weer anoniem door het leven te kunnen.
En hij is nog niet klaar, want inmiddels verkoopt hij ook shirts van het Nederlands elftal, waarbij het KNVB-logo is vervangen door een afdruk van de helm.
Douglas Chesley W. en zijn t-shirts Fotobewerking: DVHN
‘Middelvinger naar justitie’
In politiek Den Haag spraken Kamerleden schande over W.’s ‘middelvinger naar justitie’ en vroegen zij minister David van Weel of hier tegen kan worden opgetreden. Want waarom, vroegen Ulysse Ellian (VVD) en Joost Eerdmans (JA21), kan iemand het postadres gebruiken van de gevangenis waar hij vastzit, om vervolgens „zijn daad te romantiseren”.
Maar W. is zeker niet de eerste en waarschijnlijk ook niet de laatste. Uit onderzoek in Kamer van Koophandel-registers en justitiële documenten in handen van DVHN blijkt dat de Penitentiaire Inrichtingen (PI) in Leeuwarden, Ter Apel en Veenhuizen de voorbije jaren zeker vijftig gedetineerden telden met een bv’tje op hun naam. Het adres van de gevangenis werd opgegeven bij de KVK, elf zijn er nog ‘actief’.
Veroordeelde drugscrimineel met vijf bv’s
Zo zit momenteel een 73-jarige man in de Norgerhaven een jarenlange celstraf uit voor meerdere drugsveroordelingen, met vijf bedrijfjes op zijn naam. Twee holdings, een detailhandel in auto-onderdelen, een ‘autoglas’ handel en hij is bestuurder van een stichting die belangen behartigt in de wereld van ringtones.
In Leeuwarden staan een transportbedrijf en een handelsonderneming ingeschreven van twee Groningers van 38 en 21 jaar. Ter Apel kende ooit een tijdelijke inschrijving van een pizzeria, en dat betrof niet het restaurant van de gevangenis. Ook precair: een gedetineerde met een telefoonwinkel.
Wie de adressen van de noordelijke gevangenissen intikt bij de KVK, komt in een wereld die haast op de echte lijkt. Een bezorgservice in de bak, een internetverkoper in de inrichting en een gevelbedrijf in het gevang. Alles komt voorbij in Noord-Nederland.
Zo kent de Esserheem in Veenhuizen een Fries van 35 jaar met een bedrijfje in de kunsten. Of er iets van terecht gaat komen, is de vraag. De rechtbank oordeelde in mei 2024 als volgt over de man: ‘Verdachte wil het anders, maar een proactieve houding lijkt te ontbreken. Hij stelt zijn vrijheid op prijs en lijkt met de dag te leven, waardoor hij zaken op zijn beloop laat.’ Wegens heling, diefstal en drugsdelicten kreeg hij 15 maanden cel.
‘Een bedrijf op mijn naam?’
Waren of zijn al deze (voormalig) bedrijfjes actief? Van de ruim vijftig 06-nummers die deze site belt, werken de meeste niet meer. Een enkeling neemt op, maar hangt direct op als hij hoort dat ‘de krant’ belt.
Soms horen we een naam aan de andere kant van de lijn die niet strookt met KVK-gegevens. „Een bedrijf, op mijn naam? Dat zegt me niets. Ik heb dit nummer al ruim 10 jaar”, zegt ene Timo, terwijl wij zoeken naar ‘Willem’ die vastzit in Veenhuizen.
Ondernemen vanuit de bajes is volgens strafrechtadvocaat Niek Heidanus ‘niet de bedoeling’. „Men zit in de gevangenis niet te wachten op handeltjes. Maar het is niet illegaal om een bv op naam te hebben en die tijdens je detentie tijdelijk over te schrijven. Alleen kun je daar fysiek niets voor betekenen, je zit immers vast.”
Ze zullen maatregelen willen nemen
Tonnen binnenharken terwijl je ‘binnen zit’ kan niet. Heidanus: „Iedereen die binnen zit krijgt een rekening-courant van de PI. Daar kan tot een bepaald bedrag op worden gestort. Geldstromen worden gecontroleerd.”
Een bv’tje beginnen vanuit de cel, lijkt Heidanus schier onmogelijk. „Vaak moet je fysiek naar een kantoor van de KVK om je bedrijf in te schrijven. Zeker in het begin van een celstraf zit dat er niet in. Misschien zou het kunnen als de detentie op zijn einde loopt en mensen gaan resocialiseren.”
‘Je kunt geen magazijn runnen in je cel’
Advocaat Wilko ten Have stond meerdere verdachten bij met een bedrijfje in de bajes. „Ze maakten van de gevangenis hun postadres zodat lopende zaken zoals betalingen door konden gaan. Ze wilden hun onderneming niet kwijt. Maar actief een bedrijf voeren, dat kunnen mensen in de cel niet alleen. Als je pakketjes moet versturen, moeten mensen buiten de gevangenis dat regelen. Je kunt natuurlijk geen magazijn runnen in een cel.”
Het lijkt de advocaat ‘sterk’ dat er misbruik kan worden gemaakt van bedrijfjes vanuit een gevangenis. „Witwassen zou kunnen, door geld te vangen voor spullen op Marktplaats en dat niet te leveren. Dan is het aan justitie om daar actie tegen te ondernemen, maar op deze manier frauderen vanuit de cel zal niet snel gebeuren. Je bent daar ook weer mensen ‘van buiten’ voor nodig.”
Ten Have vermoedt dat de actie van Chesley W. gevolgen kan gaan hebben voor regels binnen gevangenissen. „Ze zullen maatregelen willen nemen, gok ik. Als bv’s niet meer overgeschreven kunnen worden naar PI’s, maakt dat ‘detentieschade’ nog groter. Want mensen verliezen vaak al veel als ze in de gevangenis belanden, zoals hun woning of baan. Daar komt dan hun onderneming nog bij.”
Kamervragen
Nu er vragen zijn gesteld in Den Haag kan een woordvoerder van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), die over gevangenissen gaat, geen antwoord geven op vragen van media. „Eerst zullen de leden van de Tweede Kamer moeten worden geïnformeerd, daar is de minister nu mee bezig.”
De Kamer van Koophandel laat weten dat als een bedrijfje wordt overgeschreven naar een gevangenis, deze ‘nader wordt beoordeeld’. „In de praktijk kan KVK echter niet in alle gevallen vaststellen dat een adres een PI betreft, omdat wij deze niet automatisch kunnen identificeren in onze systemen.”
De KVK-woordvoerder erkent dat onjuist gebruik van adres- en telefoongegevens kan voorkomen. „Het is van belang dat mensen dit bij ons melden. Waar nodig kunnen we dan stappen ondernemen om registraties aan te passen.”
Gevangenis Esserheem in Veenhuizen. Foto: Marcel Jurian de Jong
