Planvoorbereider William Bruins loopt door de tuin van het Hallenhoes in Exloo, een pand waarin een aantal circulaire materialen zijn verwerkt. Foto: Boudewijn Benting
Circulaire bouw is stevig in opmars. In steeds meer nieuwbouwprojecten wordt ‘oud’ materiaal hergebruikt. William Bruins van Brands Bouw in Emmen is één van de zestien mensen die de cursus circulair bouwen onlangs succesvol afrondde.
In het hart van het dorp Exloo doemt-ie ineens op in een glooiende groene omgeving: het Hallenhoes. Een fraaie rietgedekte boerderij die onderdak biedt aan een toeristisch informatiepunt, de schaapskudde Exloo-shop, escaperoom De Oerknal en een restaurant met terras.
Het is niet voor niets dat juist op deze locatie de ontmoeting plaatsvindt met William Bruins, commercieel planvoorbereider bij Brands Bouw in Emmen en Groningen. De aannemer bouwde het in 2024 geopende Hallenhoes in Exloo, dat op de plek kwam van het Bebinghehoes. Die Saksische boerderij uit de 18e eeuw brandde in 2017 tot de grond toe af.
Hout lag om de hoek
Aan de stamtafel in de souvenirwinkel zorgt beheerder Roelof van het Hallenhoes voor koffie. Hij wijst naar boven, naar de onderzijde van het dak. Dat is van binnenuit grotendeels zichtbaar. Het dakhout en de grote balken in de nok komen uit de Staatsbossen rondom Exloo, vertelt hij. Een perfect voorbeeld van bouwen met zo weinig mogelijk milieu-impact. Het hout lag bij wijze van spreken om de hoek.
Het Hallenhoes bestaat ogenschijnlijk voor een groot deel uit hout, dat voor de afwerking van de boerderij is gebruikt. Voor de mooie welvende vorm van het dak is echter een speciaal op maat gemaakte staalconstructie gebruikt.
Voor de welvende vorm van het dak van het Hallenhoes werd een stalen constructie gemaakt. Foto: Boudewijn Benting
Bruins schuift zijn voet over de vloer in het pand, dat niet bedekt is met beton, siergrind, pvc of hout, maar bestaat uit bestrating. „Straatklinkers zijn misschien wel het beste voorbeeld van circulair materiaal. Dat pak je over tien of vijftien jaar op en kun je zo weer ergens anders gebruiken.”
Circulair, duurzaam, ecologisch. De begrippen rollen over de stamtafel als het over het Hallenhoes gaat. „Als je bouwt met materiaal dat ergens anders al gebruikt is, dat is de meest ultieme vorm van circulair bouwen. Maar het Hallenhoes zit ook ‘hoog’ in de ecologische producten”, stelt Bruins.
Natuurlijke materialen die zo weinig mogelijk schade toebrengen aan het milieu, zowel bij productie, gebruik of verwerking. Het rieten dak is er een voorbeeld van. Net als de thermisch gemodificeerde houten gevelbekleding aan de buitenkant.
Demontabele gevel
„Je ziet een ontwikkeling in de bouw plaatsvinden, met gerichtere en bewustere keuzes van materiaal”, constateert William Bruins. Toch is het aandeel circulair in de nieuwbouw nog laag, schat hij in. „Ik denk dat je nog schrikt hoe laag het is. Slechts tien procent vermoed ik. Je merkt wel dat een transitie gaande is. In plaats van traditioneel metselen met een steen en specie, wordt nu sneller gekeken naar een demontabele of houten gevel, of een ophangsysteem.”
Tegenwoordig is het ook belangrijk om laag, zo niet neutraal in de energiekosten te blijven. Dat betekent veel moderne installaties in een zo duurzaam mogelijk gebouw. In het geval van het Hallenhoes bijna perfect verstopte zonnepanelen in de uitsnede van het rieten dak. Maar ook de warmtepomp ontbreekt niet.
Waar bouwers zich vroeger alleen maar druk maakten om het pand zelf, wordt nu de omgeving steeds nadrukkelijker bij het ontwerp en de bouw betrokken. „Steeds vaker betrekken we een landschapsarchitect in ons team. We kijken specifiek naar begroening en beplanting, is er voldoende schaduw op hete dagen? Maar ook naar de waterberging. Door meer open bestrating te gebruiken en wadi’s aan te leggen die het water kunnen opvangen en vasthouden.”
William Bruins meldde zich vorig jaar aan voor de cursus Circulair Bouwen van de provincie Drenthe. Samen met branchegenoten uit de bouw, makelaardij, architectuur en ambtenarij, werd Bruins bijgepraat over de laatste ontwikkelingen rondom circulair en biobased bouwen en moest hij het geleerde toepassen in de praktijk aan de hand van een concreet project.
Je wordt je beter bewust van je keuzes van materiaal
„Ik wilde de dingen die ik daar leerde vooral beter toepassen in de praktijk. Tegenwoordig wordt een aannemer niet meer uitsluitend beoordeeld op prijs, maar ook op toegevoegde waarde zoals duurzaamheid, kennis en kunde.” Partijen waarmee wordt samengewerkt aan een klus, bijvoorbeeld installateurs, moeten dezelfde waarden uitdragen als het gaat om duurzaamheid en circulair bouwen.
Een schets over hoe de Ambachtshof in Emmen er uit komt te zien. „Het schoolgebouw gaan we in ere herstellen.” Beeld: Brands Bouw
Op de cursus leerde Bruins ook omgaan met de Nationale Milieudatabase van de stichting NMD, een model waarbij de milieuprestatie van een bouwwerk wordt gemeten. „Alle gebruikte materialen in een project worden getoetst op milieu-impact. Het is de kunst om een zo goed mogelijke score te behalen. Je wordt je beter bewust van je productkeuzes. Dat vindt een opdrachtgever tegenwoordig steeds belangrijker.”
Bruins legt een portfolio op tafel met een aantal nieuwe projecten van Brands Bouw. Zo wordt de voormalige Ambachtsschool tussen de Stationsstraat en Weerdingerstraat in Emmen binnenkort omgeturnd tot de Ambachtshof, een complex met woningen, studentenkamers, een stadstuin en horecavoorzieningen.
„Het schoolgebouw gaan we in ere herstellen en zoveel mogelijk circulair insteken. Waar mogelijk worden materialen hergebruikt en herstellen we karakteristieke waarden. Onder andere de kunststof kozijnen worden vervangen door kozijnprofielen die refereren aan de oorspronkelijke vlakverdeling en kleurstelling. Ook hebben we klimaatadaptatie en ecologie nadrukkelijk meegenomen in het plan.”
Cursus circulair bouwen
Peter Kuindersma is innovator en expert circulariteit. Als hoofddocent voor de Hanzehogeschool gaf hij het afgelopen jaar aan zestien geïnteresseerden de cursus circulair bouwen, betaald door de provincie Drenthe. „We leerden de deelnemers hoog over wat circulariteit is, waarom we het doen en waarom het nodig is uit het oogpunt van grondstoffen, milieu en klimaat”, legt Kuindersma uit.
Van de theorie werd de koppeling gemaakt met de praktijk. „Hoe maak je circulair bouwen meetbaar? Wat kun je nu al concreet in projecten toepassen? Dat kan vanuit de techniek: hoe bouw ik de volgende tien woningen van hout of biobased? Maar ook procesmatig. Hoe vind ik de juiste producten? Met welke partijen werk ik samen? Welke stappen zet ik als bedrijf? Al die facetten kwamen in zes trainingsdagen aan de orde”, aldus Kuindersma.
De deelnemers en docent Peter Kuindersma (linksonder) van de cursus circulair bouwen, met Drents gedeputeerde Yvonne Turenhout (derde van rechts). Foto: Hanze
De groep van zestien cursisten was heel divers van samenstelling. „Man, vrouw, jong, oud, van beleidsbepalers tot uitvoerenden, van aannemer tot zelfstandige, van adviseur tot architect.” Het gemêleerde gezelschap was een bewuste keuze. „Waarom? Omdat wij weten dat circulair bouwen iets is dat je niet alleen kunt oplossen. Daar heb je de hele bouwketen voor nodig. Het leren van elkaar werd ook als heel positief ervaren”, weet Kuindersma.
Binnenkort start de provincie Drenthe weer een nieuwe cursus circulair bouwen.
Bouwen in Drenthe, wat zijn uw ervaringen?
In 2030 moet Drenthe minimaal 16.000 nieuwe woningen rijker zijn. In een serie verhalen belicht Dagblad van het Noorden in het najaar de bouwplannen in Drenthe. Van nieuwe woonwijken tot woningsplitsing, erfdelen en het ‘straatje erbij’ in Drentse dorpen. Wij zijn benieuwd naar uw ervaringen. Probeert u met een groep vrienden enkele nieuwe woningen te bouwen? Wilt u uw boerderij splitsen in meerdere appartementen? Wat gaat goed, wat juist niet? Heeft u andere tips of suggesties? Mail naar drenthe@dvhn.nl.
