'Rusland doodt uit haat, wij verdedigen Oekraïne uit liefde.' Vier vrouwen uit Oost-Europa zijn een weekend bij hun vrienden in Assen, om over hun werk te vertellen
Activisten en hulpverleners Natalia Chermoshentseva, Svitlana Tkachenko, Natalia Kertyczak en Liubov Ropalo zijn op bezoek in Assen. Foto: Rens Hooyenga
Hun leven was altijd al gewijd aan Oekraïne, en sinds de Russische invasie werken ze alleen maar harder. Svitlana, Natalia, ‘Poolse Natalia’ en Liubov worden daarbij geholpen door de PKN in Assen. Dit weekend waren de vier vrouwen in Drenthe op bezoek.
Eigenlijk is Natalia Chermoshentseva uit Cherson specialist in gendergelijkheid. Niet in het helpen van oorlogsvluchtelingen.
Tot en met 23 februari 2022 werkte ze samen met de landelijke overheid van Oekraïne, om gelijke rechten en inclusie beter te verankeren in de wet. Maar toen werd het 24 februari en werd haar land binnengevallen door Rusland.
,,Waar ze huiselijk geweld hebben gedecriminaliseerd’’, zegt ze. ,,Rusland wil terug naar de Middeleeuwen. Wij willen het tegenovergestelde. Deze oorlog gaat over onze identiteit.’’
Natalia Chermoshentseva. Foto: Rens Hooyenga
Europa’s Rafelende Randen: Assen zet vrouwelijke activisten in de spotlights
Chermoshentseva zit aan een grote tafel in één van de vergaderzaaltjes van de Adventskerk in Assen. Naast haar zitten Svitlana Tkachenko, Natalia Kertyczak en Liubov Ropalo. Kertyczak is Pools, de andere drie Oekraïens, en alle vier vrouwen zetten zich in om Oekraïne mooier te maken, beter, eerlijker, veiliger. Sinds 24 februari 2022 harder dan ooit.
Dat dit gezelschap nu hier is, komt door de protestantse kerk en door Provinciale Statenlid Ralph du Long (PvdA). Du Long, jurist en mensenrechtentrainer, organiseert samen met de kerk een jaarlijks symposium: Europa’s Rafelende Randen. Mensenrechtenactivisten uit Oost-Europa vertellen in Assen over hun werk, ontmoeten leden van de kerk, lokale politici en andere belangstellenden.
,,We zijn daarbij altijd gericht op vrouwelijke activisten’’, vertelt dominee Helène van Noord. ,,Omdat zij ontzettend belangrijk zijn in hun organisaties, maar de mannen meestal alle aandacht krijgen.’’ Normaliter vindt Europa’s Rafelende Randen plaats in maart, rondom Internationale Vrouwendag. Maar dit is een soort speciale editie, die helemaal om Oekraïne draait.
De Assense PKN onderhoudt sinds het begin van de invasie contact met de vier activisten en hun organisaties en ondersteunt hun werk financieel. ,,In een soort opwelling hebben we ze uitgenodigd om iets te komen vertellen over hoe het nu gaat’’, zegt Van Noord. ,,Achteraf dachten we: o jee, wat vrágen we wel niet?’’
Svitlana Tkachenko. Foto: Rens Hooyenga
‘De wereld wordt zat van de oorlog’
Tkachenko, Ropalo en Chermoshentseva moesten eerst per trein naar Polen zien te komen voor ze überhaupt in een vliegtuig naar Schiphol konden stappen. ,,En hoe ze maandag weer teruggaan, is maar de vraag. Maar ze wilden heel graag komen.’’
Ze laten geen kans aan zich voorbijgaan om te vertellen over wat er in hun thuisland gebeurt. Ook al valt het ze zichtbaar zwaar. ,,Het is zo belangrijk dat we blijven praten’’, zegt Chermoshentseva. ,,Na acht maanden lijkt de wereld een beetje zat te worden van de oorlog. We moeten de informatie blijven delen, de interesse in leven houden.’’
Want het ziet er onverminderd grimmig uit. Het wordt winter en Rusland neemt energiecentrales onder vuur. Zeven miljoen Oekraïners zijn binnen hun eigen land op de vlucht. ,,De meesten moesten vluchten zonder iets mee te kunnen nemen’’, legt Tkachenko uit. Tkachenko heeft zelf twee keer voor de Russen moeten vluchten: in 2014 vanuit Donetsk naar Kramatorsk, en dit jaar naar Lviv. ,,Ik weet hoe het is. Ik kon er niet bij blijven staan en niks doen.’’
Van werken aan lokale democratie en economie tot noodhulpverlening
Alle vier hebben de vrouwen met stoom en kokend water hun maatschappelijke organisaties omgewerkt tot noodhulpverlening. Tkachenko staat aan het hoofd van Access Point; voor februari werkte ze aan het versterken van lokale democratie, nu helpt ze mensen evacueren. Met het Dignity Volunteer Centre zamelde Chermoshentseva tonnen aan humanitaire hulp in voor 57 verschillende steden en dorpen. Ropalo, voorheen bezig met de economische en democratische ontwikkeling van haar geboortestreek Cherkasy, sloeg de handen ineen met plaatselijke bedrijven om vluchtelingen en het leger te helpen.
Kertyczak, de Poolse Natalia, spreekt van de vier het beste Engels. Ze werkt met haar Democracy Foundation samen met het Ukrainian Book Institute om gevluchte Oekraïense kinderen boeken te geven in hun eigen taal. ,,Verder ben ik hier eigenlijk alleen de tolk’’, zegt ze bescheiden. Maar dat leidt onmiddellijk tot protest van Natalia Chermoshentseva, die haar hand grijpt. ,,Niet waar! Je doet heel veel belangrijke dingen.’’
Natalia Kertyczak. Foto: Rens Hooyenga
‘Kom ons land maar eens bekijken als we straks gewonnen hebben’
De vrouwen kenden elkaar, en elkaars organisaties, al voor de oorlog. ,,Daarom konden we meteen beginnen met helpen’’, zegt Tkachenko. Chermoshentseva: ,,Ik wist dat het maanden kon duren voor grote internationale hulporganisaties iets konden doen. Maar Dignity was in drie dagen van de grond.’’
Ze is ongelooflijk dankbaar voor de steun vanuit de rest van de wereld. ,,Niet alleen de financiële hulp, maar ook de berichtjes waardoor we merken dat we er niet alleen voor staan.’’ Die helpen de vrouwen om gemotiveerd te blijven - en gemotiveerd zijn ze.
,,We vechten voor het land van onze kinderen’’, zegt Tkachenko. Tranen in haar ogen. Ropalo knikt heftig. ,,Dit is het land waar ik al mijn hele leven aan werk. Ik ben niet oud genoeg om voor de onafhankelijkheid gestemd te hebben (tijdens een referendum in 1991, red.), maar ik ben toegewijd aan Oekraïne.’’
Chermoshentseva is even stil en voegt er dan aan toe: ,,Weet je, de Russen doden ons omdat ze ons haten. Maar wij verdedigen Oekraïne uit liefde. Straks als we gewonnen hebben, moet je het eens komen bekijken. We zullen jullie laten zien hoe ongelooflijk mooi het is.’’
