Russische journalist vertelt in Assen over haar werk (en de moord op meerdere collega's): 'Kwaad moet worden benoemd'

Eigenlijk rolde ze per ongeluk de journalistiek in, net geen twintig jaar geleden. Inmiddels weet ze bijna niet anders meer. ,,Kwaad dient te worden benoemd’’, is de drijfveer om, soms met gevaar voor eigen leven, haar werk te blijven doen.

Irina Gordienko is eén van Ruslands meest bekende journalisten. Ze schreef onder meer, samen met haar collega Jelena Milasjina, de eerste verhalen over de massale vervolgingen van homoseksuelen in deelstaat Tsjetsjenië in 2017. In de afgelopen negentien jaar werden zes van haar collega’s bij Novaya Gazeta vermoord, de krant die wordt gezien als de meest Kremlin-kritische in Rusland.

Ze heeft de ochtenduren van deze vrijdag doorgebracht tussen leerlingen van de tweetalige opleiding van de Christelijke Scholengemeenschap Vincent van Gogh in Assen. Ze werkt graag met jonge mensen, daar krijgt ze energie van. Niet voor niets is ze thuis, in Moskou, begonnen met lesgeven, naast haar werk als journalist.

Ze is hier in Assen op uitnodiging van Europa’s Rafelende Randen, een symposium georganiseerd door de protestantse kerk in Assen, samen met Ralph du Long, Drents politicus en mensenrechtentrainer.

Aan het hoofd van vier aaneen geschoven schoolbankjes vertelt ze over de zaak die haar sinds 30 juli 2018 bezig houdt. De moord op drie Russische journalisten in de Centraal-Afrikaanse Republiek, onder wie Orkhan Djemal, haar ex-man en de vader van haar zoon.

Ervaren oorlogsverslaggever Djemal was samen met documentairemaker Alexander Rastorgoejev en cameraman Kirill Radsjenko in Afrika om een verhaal te maken over een beruchte Russische organisatie: de Wagner Group, die op basis van contracten militaire operaties uitvoert.

De Wagner Group staat onder leiding van zakenman Jevgeni Prigozhin, die nauwe banden heeft met de Russische president Vladimir Poetin. De groep huurlingen zou volgens verschillende bronnen activiteiten uitvoeren in opdracht van het Kremlin in onder meer Syrië, Oost-Oekraïne en verscheidene Afrikaanse crisisgebieden zoals Soedan en de CAR. Geheimzinnige activiteiten.

Autoriteiten in Moskou zeggen dat het drietal door ‘willekeurig geweld’ is gedood. Een overval met verkeerde afloop. Maar Gordienko en andere collega’s van de slachtoffers hebben de moorden het afgelopen jaar onafhankelijk onderzocht en zijn tot een andere conclusie gekomen: dat bekende medewerkers van de Wagner Group bij de moorden betrokken waren.

,,Wij vinden dat er een onderzoek van de Verenigde Naties moet worden uitgevoerd. Twee Amerikaanse senatoren - een republikein en een democraat, Marco Rubio en Chris Coons - hebben de secretaris-generaal van de Verenigde Naties António Guterres tot twee keer toe een brief geschreven. In de tweede brief, van oktober vorig jaar, hebben ze gevraagd om opdracht te geven aan MINUSCA (de Multidimensionele Geïntegreerde Stabilisatiemissie van de Verenigde Naties in de Centraal-Afrikaanse Republiek, red.) om een eigen onderzoek te starten. Maar daar hebben ze nog geen antwoord op gekregen. Ook Europese landen zouden in actie kunnen komen en om een onderzoek kunnen vragen.’’

,,Niet genoeg, denk ik. Maar, weet je, ik kan me goed voorstellen dat niet iedereen zomaar naar de Centraal-Afrikaanse Republiek gaat om eigen onderzoek uit te voeren. Bovendien hebben we al heel veel feiten boven water gekregen. Maar het gaat erom dat het kwaad officieel wordt benoemd, dat mensen hun straf krijgen. En daarvoor is, denk ik, een onderzoek nodig van de Verenigde Naties.’’

,,In elk beroep word je wel eens moe van je werk na twintig jaar. Dat heb ik soms ook wel eens gehad. Maar niet vanwege de moorden. Zo denken Russische verslaggevers niet. Als een journalist wordt vermoord vanwege zijn of haar verhalen, komen er twee collega’s voor in de plaats die hun werk voortzetten. Als je over gevoelige onderwerpen schrijft, weet je dat je bedreigd kunt worden. Zelfs vermoord kunt worden. Iedereen in Rusland weet dat. Als je te veel nadenkt over wat je zou kunnen overkomen morgen of overmorgen, dan word je gek. Je kunt daar maar beter niet al te nadrukkelijk bij stilstaan. Een gezonde, nuchtere en positieve houding hebben ten opzichte van het werk is beter. En, ja, alles kan je overkomen wanneer je over gevoelige onderwerpen schrijft. En ik hou van het vak. En ik ben nog steeds nieuwsgierig. Dat is de belangrijkste eigenschap van een journalist. Nieuwsgierig zijn.’’

,,Ik zal mijn zoon, wanneer hij er aan toe is, vertellen wat ik allemaal weet en wat we over de moord op zijn vader hebben gevonden qua onderzoek. Het zijn geen meningen, we hebben feiten. Maar ik doe dit niet alleen omdat een van de vermoorde journalisten de vader van mijn zoon is. Ik heb de pijn van de andere nabestaanden gezien. Ik was bij ze toen de lichamen vanuit de CAR terugkwamen naar Rusland en dat heeft diepe indruk op me gemaakt. Nogmaals, het kwaad moet benoemd en aangewezen worden. Eerder kun je niet stoppen.’’