In misdaadthriller ‘Eb’, een ‘ode aan het Wad’, broeien duistere geheimen onder het wateroppervlak

Er is een scène in Eb, waarin de kijker hoog boven de Waddenzee bij Ameland vliegt. De lucht kleurt zacht oranje, ver onder ons twinkelt het water in kronkelende geulen. Een majestueuze vlucht steltlopers mengt zich in het droneshot en het is op dat moment dat je die diepe, gedistingeerde stem van de Britse bioloog en documentairemaker David Attenborough verwacht, die uiteenzet over, pak-hem-beet, het foerageergedrag van de vogels, of de werking van de getijden.

Maar dit is geen natuurfilm. Eb is een misdaadthriller, tegen het decor van Unesco Werelderfgoed. En: „Een ode aan het Wad”, zegt regisseur Klaas de Jong uit Eernewoude. „Sorry voor de rest van Nederland, maar eigenlijk is het Wad het enige gebied van het land dat genoeg filmische kwaliteit heeft.”

De Jong (60) kan het weten. Jarenlang, toen hij zelf nog een boot had, voer hij voor zijn plezier over de Nederlandse- en Duitse Wadden. Hij leerde het gebied kennen en koesteren. „Ik heb er alles aan gedaan om het mooi in beeld te krijgen.”

Maar achter die façade van natuurpracht gist en rot er van alles, in Eb, dat vanaf donderdag in de Nederlandse bioscopen te zien is en dinsdagavond met een speciaal evenement in Hollum werd gepresenteerd. Als ecoloog Lynn, gespeeld door Vajèn van den Bosch, voor haar werk na jaren terugkeert op Ameland, het eiland waar ze opgroeide, merkt ze dat niets hetzelfde is. Lijken in het slik. Een doodskist in de duinen. En wat doet die kotter zo heimelijk bij nacht en ontij?

Steeds verder waadt Lynn met haar nieuwsgierige aard door troebel water, slaat ze adviezen om zich niet met andermans zaken te bemoeien in de wind („Als jij dit met rust laat, laat het eiland jou ook met rust”, drukt kokkelvisser Jan (Raymond Thiry) haar nog zo ernstig op het hart). Tot de spanningen een apotheose bereiken tijdens, hoe kan het ook anders, Sunneklaas, het traditionele, mysterieuze eilander volksfeest dat bewoners zo graag voor zichzelf houden.

Eb betekent De Jongs regiedebuut. Als producent was hij eerder betrokken bij films als Michiel de Ruyter (2015), Verliefd op Ibiza (2013), het eveneens op Ameland opgenomen Penny’s Shadow (2011) of De Schippers van de Kameleon (2003).

Maar ook in die rol was hij al graag betrokken met de creatieve kant, vertelt hij. Schreef hij mee aan scripts, dacht hij mee over de keuze van acteurs en locaties. „Ik ha noait in typyske producer west.”

De laatste jaren maakte De Jong, van oorsprong een elektronicus, als regisseur en producent vooral cinematografische documentaires over wijn. Met een klein team maakte hij zo’n tweehonderd programma’s en groeide zijn winemasters.tv uit tot een „toonaangevend kanaal”.

Toen filmdistributeur Dutch FilmWorks hem een tijd geleden weer eens polste over de scripts die De Jong nog had liggen, had hij aanvankelijk niet eens zoveel zin om hernieuwd aan een speelfilmavontuur te beginnen. „Ik had het wel een beetje gehad.”

Maar, liet hij weten: „Als ik het toch doe, dan met mijn eigen groep, op mijn eigen manier.” Dat hield in: met een slanke, efficiënte ploeg van multi-inzetbare vaklui. „Ik heb een stel freaks om me heen, die elkaar aansteken. Ik vind het belangrijk om te laten zien, ook aan jonge filmmakers: denk niet te traditioneel. Cut the bullshit. Wij kunnen met veel minder mensen op één dag meer doen dan een traditionele filmploeg. Een filmset is vaak een grote ‘wachtpartij’. Dat is pure geldverspilling. Bij ons staat nooit iemand te wachten..”

Een andere voorwaarde die hij stelde: tijd. „Ik wilde minimaal 35 draaidagen. Anders wordt het’naatje ‘. Dan kun je geen precisiewerk leveren.” Een vanzelfsprekendheid is dat niet, in een tijd waarin het aantal dagen waarop daadwerkelijk gedraaid wordt, ook om financiële redenen, juist onder druk staat.

„Gelukkig zagen de acteurs ook het belang daarvan. Kijk, ze moesten nu wel zelf naar de set komen. We haalden ze niet op. Dat is heel ongebruikelijk in de filmwereld tegenwoordig, maar ik had daar geen personeel voor. Maar ik heb gezegd: wat jullie wél krijgen is genoeg tijd. En daar was iedereen heel gevoelig voor.”

Hoofdrolspeler Vajèn van den Bosch beaamt dat. „Het was fijn de tijd te hebben. Om echt langer bij een scène stil te kunnen blijven staan, dingen terug te kunnen kijken en kritisch te kunnen zijn op mezelf.”

Wel was het een gepuzzel met de planning, vertelt ze. Eb werd opgenomen tussen augustus en oktober vorig jaar, en in die periode zat musicalster Van den Bosch (28) nog volop in Frozen, de Disney-musical waarin ze sneeuwkoningin Elsa speelde en waarvoor ze een Musical Award won.  

Eb was wat dat betreft een bijzondere afwisseling. Nog niet eerder speelde Van den Bosch in een thriller, een genre dat haar na aan het hart ligt. „Thrillers worden in Nederland amper gemaakt. Ik dacht: daar moet ik bij zijn. Ik ben heel blij dat ze voor de rol van Lynn aan mij moesten denken. Eb is een spektakel geworden, een experience. Ik vind dat we met heel weinig mensen iets bizars hebben gemaakt.”

Naast Van den Bosch zijn er in Eb hoofdrollen weggelegd voor Juvat Westendorp als Kevin, de wat schimmige broer van ecologe Lynn en Mingus Dagelet, die rechercheur Stefan speelt. Met Bertrie Wierenga uit Leeuwarden als paviljoenhouder Lies en Hûnekop-zanger Emiel Stoffers als havenmeester heeft de cast ook nadrukkelijk een Friese inbreng.

Het zaadje voor Eb werd voor regisseur De Jong jaren geleden geplant, toen hij voor de opnames van jeugdfilm Penny’s Shadow langere tijd op het eiland verbleef en gefascineerd raakte door de eilander volksaard. „Zij hebben een heel sterke mate van zelfregulering. Ze houden zichzelf in evenwicht, zonder inmenging van anderen: als iemand uit de band springt, dan corrigeren ze elkaar het liefste zelf. Dat vind ik heel interessant. En ook waardevol om te bewaren. Daar gaat het in deze film ook over. Eigenlijk neem ik het in Eb op voor die kwetsbare cultuur.”