Hoofdkantoor van de NAM in Assen. Foto: Archief/Marcel Jurian de Jong
Illegaal afvalwater geloosd in de Groningse bodem? De NAM is zich van geen kwaad bewust. Dat zei de oliemaatschappij donderdag tijdens de rechtszaak tegen het bedrijf.
Het Openbaar Ministerie verwijt de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) dat het tussen 2010 en 2019 niet de juiste vergunning had om afvalwater met kwik te verwerken. Dat vervuilde water komt vrij bij de gaswinning. De NAM moet dat kwijt en pompte het bij Borgsweer in de diepe ondergrond.
Wereldwijd zijn experts het erover eens dat dit de beste oplossing voor het afval is. Er zijn verder geen gevaarlijke stoffen voor mens en natuur in de bodem gestopt.
‘In ieders belang’
Dat maakt volgens justitie niet uit. De NAM werkte niet netjes volgens de regels en sjoemelde met vergunningen. En met gevaarlijk afval moet juist zo’n groot bedrijf zorgvuldig omgaan. „Goed milieubeheer is in het belang van iedereen in de samenleving”, zei de officier van justitie.
Eerder deze week eiste het OM daarom een geldboete van 20 miljoen euro. Daarnaast moet de NAM, wat het OM betreft, alsnog de in totaal 5,6 miljoen euro aan de overheid betalen die het oliebedrijf met het gesjoemel zou hebben bespaard.
Donderdag was de derde zitting van deze rechtszaak en mocht het oliebedrijf zich verdedigen. Advocaat Francien Rense benadrukte vooral dat de NAM niet in strijd met de regels handelde en ook niet met opzet met de papieren had geknoeid om daar een slaatje uit te slaan.
Tunnelvisie
De advocaat beschreef hoe het afvalwater ontstaat en wat er mee gebeurt voordat het bij Borgsweer de grond in gaat. De bedoeling is vooral om aardgascondensaat te verkrijgen en niet in de eerste plaats om afvalwater te lozen. Het OM zou te veel kijken naar een deel van het proces en niet naar het geheel, vindt de NAM.
Dat de NAM afvalwater ‘injecteerde’ is wereldwijd de standaard, herhaalde de advocaat. Volgens de NAM is dat juist het beste voor het milieu en staart het OM zich blind op juridische regels. Als er al overtredingen zijn begaan, ging dat volgens de NAM-advocaat om incidenten en was het geen vaste prik. Ook zouden ze verjaard zijn doordat het jaren geleden gebeurde. De NAM zou ‘volstrekt transparant’ zijn geweest.
‘Ik hoor een mens’
De advocaat van de NAM ging uitgebreid in op de afgetapte telefoongesprekken die het OM dinsdag in de rechtszaal liet horen. Volgens Rense blijkt daaruit dat de NAM in een spagaat zat. „Afval lozen is onlosmakelijk verbonden aan gaswinning.” Als het een niet mag, komt het andere in gevaar. „Het dwong ons tot nadenken over hoe we de energievoorziening op korte termijn in stand konden houden.”
Het OM luisterde oud-directeur Johan Atema in 2022 af en liet een fragment horen uit een belletje met toenmalig Shell-baas Marjan van Loon. In het gesprek over het sluiten van gasvelden sprak Atema ook zijn verbazing uit dat hij als persoon werd verdacht en niet de NAM als bedrijf.
Directielid Martijn Kleverlaan van de NAM was dankbaar dat voor iedereen duidelijk is dat er geen sprake is van milieuschade. Hij baalde dat het OM met de ‘selectieve’ tapgesprekken de indruk wekte dat de NAM „kennelijk boven de wet zou staan”. Dat doet absurd aan, zei Kleverlaan tegen de rechter. „Ik hoor een verbaasde directeur die persoonlijk vervolgd wordt. Ik hoor een oprechte zoektocht naar een oplossing. Ik hoor een mens.”
Het directielid erkende dat de NAM fouten heeft gemaakt in de administratie. Daar heeft het bedrijf van geleerd, zei hij, mede dankzij toezichthouder SodM. Maar hij wees de beschuldigingen van het OM van de hand en wees erop dat de NAM volgens de letter van de wet heeft gehandeld.
