Oud-NAM directeur Johan Atema (tweede van links) met voormalig staatssecretaris Hans Vijlbrief van mijnbouw. Foto: DVHN/Archief Boudewijn Benting
De NAM dreigde gasvelden te sluiten nadat het bedrijf erachter kwam dat zijn directeur werd afgeluisterd door het Openbaar Ministerie. Dat gebeurde in een onderzoek naar illegale waterinjectie in de bodem bij Borgsweer.
Toenmalig NAM-directeur Johan Atema was enige tijd verdachte in het onderzoek naar de illegale lozingen van afvalwater van gaswinning tussen 2010 en 2019 in Borgsweer, vlakbij Delfzijl. Het OM luisterde Atema in 2022 maandenlang af. Onder meer is een gesprek getapt tussen Atema en voormalig directeur Marjan van Loon van Shell, met Exxon Mobile, aandeelhouder van de NAM. Daarin wordt de verbazing uitgesproken dat Atema als persoon wordt verdacht en niet de NAM als bedrijf.
Voormalig Shell-directeur Marjan van Loon. Foto: Archief ANP
De NAM en Shell dreigen daarom enkele gasvelden te sluiten en Atema vraagt Van Loon om toenmalig premier Mark Rutte te benaderen om zijn persoonlijke vervolging te stoppen. Delen van dit afgetapte gesprek kwamen dinsdag aan de orde in de rechtszaak in Zwolle over de lozingen in Borgsweer. Onder meer is te horen dat Atema zegt: ,,Luister dit moet stoppen. Je kunt NAM vervolgen, maar niet de persoon. Wie zou Rutte moeten benaderen, ben jij dat, is Ben dat... ‘’ Ben is Ben Beurden, een andere topman van Shell.
Boven de wet
Dit speelde twee maanden na de Russische inval in Oekraïne en toen was er grote onzekerheid over de gasvoorziening in Nederland en in heel Europa. De NAM is verbolgen dat er onderzoek gedaan wordt naar de lozingen in Borgsweer en dat dit niet van tevoren is aangekondigd, zei de officier van Justite tijdens de rechtszaak. ,,De indruk ontstaat dat de NAM van mening is dat hij boven de wet staat en dat problemen onderhands opgelost kunnen worden.”
Huidig directielid Martijn Kleverlaan van de NAM noemt de afgetapte gesprekken weinig relevant. „Het OM wekt de suggestie dat wij denken boven de wet te staan, maar wat ik hoor zijn directieleden die zoeken naar een oplossing in de bedrijfsvoering.”
Onvoldoende bewijs
Oud-directeur Atema is uiteindelijk niet vervolgd. Er is onvoldoende bewijs dat Atema een actieve leidinggevende rol heeft gespeeld bij de afvalwaterlozingen onder Borgsweer. Toen hij aantrad als directeur waren de vergunningen al lange tijd verstrekt en hij was niet direct betrokken bij de lozingen, aldus het OM.
Het Openbaar Ministerie eiste dinsdag voor de rechtbank in Zwolle wel een forse boete van 20 miljoen euro voor het illegaal verwerken van het afvalwater. Donderdag is de NAM aan de beurt om verweer te voeren.
In de clinch
De NAM en zijn aandeelhouders Shell en ExxonMobil liggen momenteel flink in de clinch met de Staat, onder meer over herstelbetalingen van aardbevingsschade in Groningen. De NAM heeft ruim 550 miljoen euro nog niet betaald. De Staat heeft daarom een vordering ingesteld bij de rechtbank. Ook lopen diverse andere rechtszaken over de aardbevingsproblemen, zoals over de versterking van woningen.
