NAM-installatie bij Slochteren. Foto: Archief DvhN
Je hoort steeds meer mensen roepen: houd die gasputten in Groningen achter de hand. Kan dat wel?
De discussie is sinds het begin van de Iran-oorlog weer helemaal opgelaaid in Nederland: moeten we niet toch een paar gasputten in Groningen openhouden, voor het geval we een acuut gasprobleem hebben? Onlangs schreven 22 veiligheids- en energie-experts in een rapport dat het volledig ontmantelen van het gasveld Groningen politiek begrijpelijk, maar geopolitiek onverstandig is. Ze noemen het de ‘roze olifant in de kamer’. Ook moet Nederland meer vaart maken met de energietransitie, vinden zij.
Veel Groningers zijn die hardnekkige ‘rituele dans’ rondom het gasveld helemaal zat, omdat gaswinning per definitie niet veilig kan en de ernst van hun problemen wederom lijkt te worden genegeerd. Maar kán het openhouden van gasputten überhaupt? Hoe zou dat eigenlijk eruitzien? Dit zijn een paar feiten op een rij.
Hoeveel gasputten zijn er?
Het Groningenveld heeft ongeveer 300 gasputten. Daarvan zijn er nu 70 definitief afgesloten. Het kost tien à vijftien jaar om alle putten te ontmantelen en vol te storten met beton. Het bedrijf WellGear uit Westerbork begon twee jaar geleden aan de monsterklus.
Zit een afgesloten put voorgoed op slot?
Ja. WellGear stopt een soort ‘kurk’ van een laag cement op 3 kilometer diepte onderin de put. Daarna haalt het bedrijf de gaswinbuis uit de grond. Onder het maaiveld wordt nog een extra plug gestopt, om de boel voor altijd dicht te houden.
Zo sluit je een gasput
Kun je putten voor de zekerheid openhouden?
In theorie kún je putten op de ‘waakvlam’ houden, maar dat vereist beheer en onderhoud. Naast de putten heb je ook een of meerdere gasbehandelingsinstallaties nodig, om het gas te zuiveren en te transporteren. Je moet zowel de putten als de installaties onderhouden en regelmatig testen, om te kunnen bijspringen waar nodig. Dat kost miljoenen euro’s per jaar.
Volgens energie-specialist Jilles van den Beukel van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) zit het probleem niet in het volstorten van de putten met cement, maar bij de productieinstallaties boven de grond, om het gas naar boven te halen. „Die staan niet meer op druk. Je hebt geen functionerend gasveld meer dat stand-by staat en kunt niet à la minute opschalen. De afbraak daarvan is begonnen, we zijn daarmee al flink op weg. Met andere woorden: die trein is vertrokken.”
Hoogleraar energie-economie Machiel Mulder van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) sluit zich daarbij aan: „Technisch gezien kan het niet. Zonder functionerend gasveld kun je de putten niet openhouden.” Hij noemt nog een extra obstakel: het is juridisch niet mogelijk. „Je hebt sinds april 2024 een wet die gaswinning in Groningen verbiedt. Het is dus juridisch niet toegestaan. Een wetswijziging duurt lang, en dan moet je ook nog de infrastructuur herstellen.”
Wie zou de putten eventueel moeten beheren?
Dat is het tweede grote bezwaar, naast de installaties die niet meer op druk staan. De NAM heeft namelijk laten weten: wij gaan dat niet doen. Dat bedrijf ziet geen commercieel belang en vindt het een taak voor de overheid. Maar de staat heeft de technische kennis niet in huis om het zelf te doen: staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) heeft geen ervaring als ‘operator’.
Van den Beukel ziet ook hier beren op de weg. Gasbedrijven zullen volgens hem niet hun vingers willen branden aan allerlei juridische regels. „Voor gasproducenten is het echt een juridische no-go.” Het enige alternatief: EBN volstoppen met experts vanuit de NAM. Ook dat ziet Van den Beukel niet gebeuren. „Dat vind ik erg vergezocht en niet uitvoerbaar. Het is dus lang niet meer zo simpel om de gasputten open te houden.”
Ook Mulder denkt niet dat het realistisch is dat een gasbedrijf zich meldt. „Ik denk dat geen bedrijf er trek in heeft, vanwege het risico op aardbevingen. Het is gewoon geen aantrekkelijk idee meer om gas te winnen.”
Kun je makkelijk een nieuwe put slaan?
Dat is geen realistisch alternatief. Nieuwe putten slaan kost tientallen miljoenen euro’s. Volgens de NAM is het dan slimmer om bestaande putten open te houden. Om de bodemdruk constant te houden is het volgens de NAM verstandig om putten verspreid over het veld open te houden. De NAM schat dat je minstens enkele tientallen putten en een of meerdere gasbehandelingsinstallaties nodig hebt.
Als we ondanks de bezwaren het gasveld toch op de waakvlam houden, zijn we dan uit de zorgen?
Nee. Zelfs als je een bedrijf zou vinden dat de putten wil onderhouden en je brengt het gasveld eerst weer op druk, dan zou het gas in een acute noodsituatie niet alleen voor Nederland bestemd zijn. We hebben een Europese gasmarkt en zijn verplicht andere landen uit de brand te helpen bij gastekorten. Eventueel Gronings gas zou dus naar heel Europa gaan.
Economisch heeft het openhouden van gasputten dus óók weinig voordeel, zegt Mulder. „Je drukt er de gasprijzen niet mee, het is een druppel op een gloeiende plaat. Je kunt er wel opbrengsten aan overhouden door het op de gasmarkt te verkopen.” Dat zegt ook Van den Beukel: „De voornaamste reden om het veld open te houden is dat je er in die situatie als Nederlandse overheid veel geld mee kunt verdienen.”
In 2022 was de situatie overigens nijpender dan in de Iran-oorlog nu. Toen was er een jaar lang sprake van een ernstige gascrisis in Europa. Eigenlijk was de discussie over het achter de hand houden van gas toen veel relevanter dan nu. „En toen was het nog mogelijk om de gasputten open te houden, nu niet meer. Je mag het sluiten van alle gasputten de blunder van de eeuw vinden. Maar dan was het dat in 2022. Nu niet meer”, zegt Van den Beukel. „Deze discussie hadden we in 2022 moeten hebben.”
De discussie over het openhouden van gasputten is dus mosterd na de maaltijd: de politieke keuzes zijn gemaakt, de putten zitten dicht.
