Als Harry en zijn team klaar zijn is een gasput pas echt dood. Dag en nacht wordt doorgewerkt aan de sluiting van het Groningengasveld

Op een fel verlicht terrein aan de rand van Siddeburen, tussen de bietenakkers, wordt druk gewerkt aan de sluiting van de voormalige NAM-locatie. ,,Hier aan de Geerlandweg sluiten we zeven putten. De resterende vier worden op een andere manier aangepakt, met minder zware apparatuur,’’ zegt Harry Venema (58) van WellGear, de firma uit Westerbork die in opdracht van de NAM de circa 800 gasputten van het Groningenveld definitief gaat sluiten. In mei dit jaar is de operatie in Groningen van start gegaan.

Voor de plug & abandonment van de locatie Siddeburen, de ontmanteling van de installaties, kunnen Venema en zijn collega’s gebruik maken van een bijzondere installatie: de mobiele, 25 meter hoge toren WG11, oftewel de Abandonator. Het 165 ton zware gevaarte is opgebouwd uit modules. Met behulp van deze door WellGear zelf ontwikkelde reuzentoren worden de gasputten ontmanteld en definitief gesloten.

WellGear houdt zich overigens alleen bezig met de ondergrondse infrastructuur. Arcadis is verantwoordelijk voor het verwijderen van alle bovengrondse installaties en saneert zo nodig ook de bodem. En brengt de locatie tot slot weer terug in de originele staat.

Het is een megaklus, die tien tot vijftien jaar gaat duren. De WG11 kan zo’n 30 putten per jaar aanpakken. De installatie wordt bediend door een ploeg van een man of tien. De werkzaamheden gaan dag en nacht door, er zijn altijd operators aanwezig. Desgewenst kunnen enkele mensen op locatie slapen in een tijdelijke huisvesting.

,,Je moet de WG11 zien als een Zwitsers zakmes. Hij beschikt over alle apparatuur en uitrusting die nodig kan zijn tijdens de ontmanteling. Alles wat we onverwacht tegenkomen kunnen we aanpakken’’, zegt Venema. Samen met zijn collega Evry Schuiling (53) geeft hij tekst en uitleg over de bijzondere klus.

Voor de werkzaamheden wordt de opruimtoren eerst boven een gasput gezet. Hierna wordt de bestaande ongeveer 14 centimeter brede gaswinbuis of tubing omhoog getrokken. De mantelbuizen blijven daarbij op hun plaats als omhulsel voor de cementpluggen die de permanente afsluiting vormen.

Er wordt vervolgens op de bodem van de put, waar zich de vaste laag bevindt, op een diepte van zo’n 2,5 tot 3 kilometer een eerste plug aangebracht, bestaande uit een lading van tientallen meters cement. Op verschillende dieptes in de voormalige gaswinput worden zo in totaal honderden meters cementpluggen in de put aangebracht. Door deze ‘kurken’ kan er geen gas meer ontsnappen.

Als deze klus is geklaard, wordt drie maanden nauwkeurig in de gaten gehouden of er niet alsnog gas uit de put ontsnapt. Als dat niet gebeurt, wordt er nog één plug gezet, op ongeveer tien meter diep. ,,Onder het maaiveld, zodat een boer er nooit last van krijgt bij het ploegen’’, aldus Venema. ,,Vervolgens komt er een afdekplaat op. Dan is de put echt dood.’’

,,Putten zijn allemaal verschillend. Ze gaan meestal niet mooi recht naar beneden, maar buigen af om vanaf verschillende richtingen in het gasveld te ‘prikken’. Voor elke put wordt een speciaal programma gemaakt. Het is geen lopende band werk. Soms zit een productiebuis die je omhoog probeert te trekken vast. Dan komt het fingerspitzengefühl om de hoekkijken. Je kijkt dan samen met het team: hoe krijg ik die buis toch te pakken?’’, zegt Schuiling.

,,Afhankelijk van het voorgestelde plan en de testen en metingen die we vooraf doen, wordt bekeken hoe we een put het beste kunnen afsluiten en ontmantelen. Die afsluiting moet gewoon goed zijn, je doet het voor de lange termijn’’, vervolgt hij.

,,Je ziet hier vooral het buitenwerk, je ziet niet wat er allemaal onder de grond zit. Het team dat het plan van aanpak maakt bestaat uit specialisten van de NAM en onze eigen engineers. Ze beoordelen hoe de ondergrond in elkaar zit en in welke lagen we de cementen pluggen moeten plaatsen om de put goed af te sluiten’’, voegt Venema toe.

,,Ook wordt gekeken of de mantelbuizen, de zogeheten casing, voldoende verbinding hebben met de grondlagen. Als dat goed is, kunnen er cementpluggen worden geplaatst. Als dat niet zo is gaan we eerst met speciaal gereedschap deze verbinding weer herstellen. Dat kan een paar dagen extra duren. Er wordt voor gezorgd dat de put absoluut gasdicht wordt gemaakt.’’

,,Als de boer hier straks weer aardappelen wil verbouwen, moeten wij zorgen dat dat ook weer mogelijk wordt. We leveren de grond net zo op als die er destijds bij lag voor de gaswinning hier begon. Het kan weer een prachtige akker worden. Of een weiland’’, zegt Venema.

Bij de publicatie van dit verhaal is de installatie inmiddels al weer verkast naar de volgende NAM-locatie, bij Leermens. ,,Het verplaatsen van de WG11 tussen de ene en de ander locatie doen we binnen 48 uur. De installatie is in modules op- en af te breken en we kunnen die prima verplaatsen met standaard trucks. Alles past precies op opleggers, of staat op wielen, het is echt een logistieke operatie. Het lijkt wel een beetje op een rondreizend circus’’, zegt Venema. ,,Steeds meer apparatuur staat op wielen. Het is een kwestie van aankoppelen en wegrijden.”

De apparatuur werkt steeds vaker elektrisch. De dieselgenerator op het terrein is alleen voor noodgevallen of als de elektriciteitsaansluiting niet voldoende is, zegt het duo. ,,Zero-emissie kunnen werken is straks ook een vereiste als we in de buurt van Natura-2000 locaties aan de gang moeten, want daar mag je geen stikstof of kooldioxide uitstoten.’’

De ontmanteling van het Groningenveld is door de omvang een klus die over de hele wereld de aandacht trekt. Er worden de komende jaren immers overal leeg geproduceerde velden gesloten.

,,Dit is een operatie die straks wereldwijd gaat gebeuren’’, ziet Venema. ,,Wij doen daar nu veel ervaring mee op, we staan er midden in. We kunnen natuurlijk niet alles zelf, we hebben cement nodig, apparatuur, vervoer. Dus contracteren we andere bedrijven, liefst uit de regio. Dat wordt uiteindelijk een team dat lokaal, maar ook internationaal kan werken. Je merkt dat veel partijen heel geïnteresseerd zijn: wat gebeurt hier? Wat kunnen we er van leren, waar kunnen we het elders op de wereld inzetten?’’

,,We hebben hier al delegaties gehad uit Europa, maar ook uit Qatar en Oman. Ze kwamen kijken hoe wij het hier aanpakken. De mensen uit het Midden-Oosten waren vooral geïnteresseerd hoe we hier aan energie komen, je hebt in de woestijn immers ook geen stopcontacten. Ook daar zijn er velden leeg geproduceerd en wat doe je daar mee? Wij weten inmiddels precies wat je daarvoor allemaal moet regelen en voor die kennis is belangstelling’’, ziet Venema.