Elwin Staal (links), zoon van Ede, debuteert als vijftiger. Zijn jeugdvroend Robert Wiersum produceerde het album. Foto: Corné Sparidaens
Als zoon van Ede Staal vond Elwin Staal het lang moeilijk zijn eigen weg te vinden. Nu ook de midlifecrisis is bezworen en een muzikale jeugdvriend uit Delfzijl hem laat debuteren, is het tijd om als ES naar buiten te komen met zijn funkgeoriënteerde muziek. „Dit maakt de cirkel rond.”
„Weet je wat het is? Als je een zoon bent van een van de meest bekende Groningse artiesten maal je niet zo om bekendheid.” Elwin Staal (53) zegt het halverwege ons bijna twee uur durende gesprek in een Gronings café. Het hoge woord komt eruit. „Ik heb altijd gedacht dat ik niet ouder zou worden dan 45. Zo heb ik ook altijd geleefd.”
Zijn vader Ede stierf op 22 juli 1986, vlak voor hij 45 jaar zou worden. „Toen ik 45 werd, dacht ik: Ik leef nog en nu dan? Het was een keerpunt in mijn leven. Toen ik tegen de vijftig liep, had ik ook nog eens een midlifecrisis. Wat ga ik doen? Ga ik door met de muziek? Waar gaat dit heen? Wat moet ik?”
Eerste volledige plaat
„En toen kwam Robert ineens weer om de hoek kijken. Hij zei dat hij mijn muziek geweldig vond en wilde uitbrengen. Toen had ik wel zoiets van: te gek!” In 2021 verscheen een EP. Het bleek het begin van een innige samenwerking tussen Elwin Staal, die helemaal opleefde, en jeugdvriend Robert Wiersum.
En nu brengt Wiersum op zijn kersverse label Ruiger Records de eerste volledige plaat van ES uit: Planet Beyond – Selected Cuts Volume 1.
Elwin is een van de zes zonen van Ede Staal (Warffum 1941 – Delfzijl 1986) en zijn vrouw Fieke, die ondertussen 85 jaar is. Hanno, Jeroen en Martijn zijn ouder, Jelger en Jasper zijn jonger. Veertien jaar was Elwin toen zijn vader overleed en die ingrijpende gebeurtenis heeft zijn leven getekend. „Daar kom je niet onderuit.”
Freakhol in Oude RKZ
Ondertussen woont hij al zo’n vijftien jaar in het Groningse Oude RKZ waar zijn kamer is volgebouwd met apparatuur. Een freakhol noemt hij het zelf, de plek waar hij in alle vrijheid kan maken wat hij wil. „Ik ben ook een beetje een kluizenaar, dat was mijn vader ook wel.”
„Dat zonderlinge vind ik geen negatief ding, in de stilte gedijt creativiteit. Maar je moet niet te lang alleen in je eigen hoofd zitten, af en toe moet je ook mensen om je heen hebben. Daarom ben ik ook blij met waar ik woon.”
Elwin Staal (links): „Ik heb altijd gedacht dat ik niet ouder zou worden dan 45. Zo heb ik ook altijd geleefd.” Foto: Corné Sparidaens
De creativiteit zit hem in het bloed. Als kind speelde hij al, in de boerderij in de Delfzijlster wijk Tuikwerd, met de viersporenrecorder van zijn vader. „Door hem ben ik muziek gaan maken, een piano stond er altijd. Hij had ook een van de eerste keyboards, helemaal te gek, een Casio. Natuurlijk maakte ik wel andere muziek, ik wilde rebelleren en me afzetten tegen mijn ouders. Discobeats. Daar krijg je disco-oren van, zei mijn vader wel.”
Groningse housescene
Voordat de familie Staal in de boerderij aan de Farmsumerweg ging wonen, woonde Robert Wiersum er een paar jaar met zijn ouders. Later kwam hij er als tiener op de feestjes die er plaatsvonden. Staal: „In de boerderij hadden we ook een soort oefenruimte. Iedereen uit de buurt kwam er. Het was een soort Stuif Es In, een jongerensoos. Bij ons kon heel veel.”
Als ze eenmaal zijn verhuisd naar de stad Groningen, komen de jonge mannen elkaar weer tegen in de opbloeiende housescene. Staal maakt zijn kunstopleiding aan Minerva net niet af, maar blijft schilderen. Hij wordt dj en maakt lokaal vooral naam als veejay in het alternatievere circuit.
Simplon is de plek waar je dan vooral moet zijn en daar is Wiersum – ook als dj Rohbadobh – vanaf 1996 jarenlang een van de drijvende krachten achter de fameuze Zapclub, waarmee aandacht wordt besteed aan avontuurlijke en experimentele elektronische muziek.
Enorme productiviteit
„Robert kwam ik ook tegen in de platenzaak Hemmes waar hij werkte”, vertelt Staal. „Hij zag alles voorbijkomen en ik vroeg hem altijd naar leuke nieuwe platen. Die kon ik dan blind kopen. Dus toen hij een paar jaar geleden tegen mij zei dat hij mijn muziek zo goed vond, beschouwde ik dat echt als een groot compliment. Dat we nu samen deze plaat uitbrengen, maakt de cirkel rond: straight outta Tuikwerd! Zoiets verzin je niet, dat overkomt je.”
Wiersum is onder de indruk van zowel de enorme productiviteit als de kwaliteit van het veelzijdige muzikale werk van de multi-instrumentalist Staal. Voor hem was het vooral de kunst een keuze te maken uit al die honderden opgenomen tracks. Voor het debuut is de focus gelegd op het meer melodieuze, funkgeoriënteerde materiaal.
Geen spijt
„Wat Robert heeft gedaan, had ik zelf nooit gekund. Ik zeg geen stop, ik ga als manische perfectionist door en maak het liefst gewoon weer nieuwe muziek. Breakbeat, ambient, house, metal en techno, ik maak van alles door elkaar heen. Er waren wel eerder labels die interesse toonden, maar die zeiden dan: Gast, hier kunnen we niets mee, jij springt van de hak op de tak.”
Zijn archief, een soort audiodagboek, telt zo’n tachtig mini-discs, goed voor gemakkelijk honderd uur aan muziek. „Ik verdwaal erin. Maar Robert heeft echt als een monnik zitten luisteren en deze tien tracks eruit gevist. Het is een te gekke samenwerking. Ik ben er nu aan toe om met mijn muziek naar buiten te komen, na jarenlang opgesloten te hebben gezeten in mijn dungeon.”
Elwin Staal (links) en Robert Wiersum hebben samen gewerkt aan Staals debuutalbum. Foto: Corné Sparidaens
Hij kreeg al veel eerder een kans om als artiest een grote sprong te maken. Tom Holkenborg vroeg hem mee te gaan met Junkie Xl, op tournee als voorprogramma van The Prodigy. Hij deed het niet en heeft nooit spijt gehad van zijn beslissing.
„Iedereen verklaarde mij voor gek, maar ik had het gevoel dat ik het niet zou overleven. Het was te heftig voor mij geweest. Ik wou gewoon muziek maken en niet zenuwachtig als groentje op een podium staan en ergens ingesleurd worden. No regrets, alleen maar liefde. Ik ben mooi de dans ontsprongen en heb in de jaren negentig een geweldige tijd gehad in de warme Groningse housescene.”
Een mens, geen heilige
Staal zegt dat hij lang heeft geworsteld maar nu eindelijk meer in balans is. Het bijna dwangmatige steeds maar willen creëren heeft hij beter onder controle. Dat hij een zoon is van zo’n bekende Groninger heeft hij ook een plek kunnen geven.
„Ik wilde het op eigen kracht doen, maar ik vond het moeilijk mijn eigen weg te vinden. Ik ben er nu mee in het reine gekomen. Dat heeft heel veel tijd gekost en ik ben flink op mijn bek gegaan. Hoe word ik gelukkig vroeg ik me een paar jaar geleden af.”
„Mensen hebben het niet door hoe zwaar het is geweest. Zo’n bekende vader die jaarlijks op nummer 1 staat in de provinciale hitlijst is toch alleen maar leuk, denken ze. Maar ik mis hem, hij wordt door mijn familie echt gemist. Hij was ook een mens, terwijl hij wordt gezien als een heilige. Voor mij was hij mijn vader met zweetvoeten die ’s ochtends chagrijnig kon zijn.”
Het debuutalbum van ES (Elwin Staal).
Debuutalbum
Planet Beyond – Selected Cuts Volume 1 van ES wordt op 16 januari uitgebracht op vinyl door Ruiger Records. De muziek is al te beluisteren op de streamingplatforms. Op zaterdag 17 januari doet ES een instore bij De Jongens Van Hemmes in Groningen.
