Baljurken, scones en BookTok: waarom jongeren weer klassiekers lezen. ‘Ik haal er als les voor mezelf uit: blijf je eigen pad volgen’

Baljurken, Engelse landhuizen en negentiende-eeuwse romans lijken niet direct te matchen met TikTok, de app van korte video’s. Toch duiken juist daar steeds vaker klassiekers op. In video’s bladeren lezers door goudomrande edities van Woeste hoogten, steken kleurrijke tabjes tussen pagina’s uit en filmen ze close-ups van zinnen die hen raken. Fragmenten uit kostuumdrama’s als Bridgerton en de nieuwe verfilming van Wuthering Heights met steracteurs Margot Robbie en Jacob Elordi circuleren naast elkaar op het scherm.

Wat begint als beeld en sfeer, leidt voor steeds meer jongeren naar de boeken zelf. Ook in Uithuizen krijgt die hernieuwde interesse een fysieke vorm, waar Jane Austen-liefhebber Inge Zwerver (54) uit Onderdendam evenementen organiseert rond deze klassiekers. Jonge lezers als Lisa Roskammer (18) en Anoek Remminga (30) zijn al overtuigd. Waarom spreken eeuwenoude verhalen ineens weer zo aan?

De Menkemaborg uit de veertiende eeuw wordt omringd door grachten. Er zijn bijzondere tuinen om eindeloos in rond te dwalen inclusief een doolhof en een rozentunnel. Het is de perfecte locatie voor het event van Zwerver, dat op De Dag van het Kasteel - 25 mei - wordt gehouden, op het Noord-Groningse platteland. Tussen kronkelige paadjes van buxushagen en omzoomde bloemperken voelt het alsof je door de Cotswolds of West Yorkshire loopt. Daar waar Austen en de Brontë-zussen inspiratie haalden voor hun meesterwerken.

„Ik hou van kleine dorpjes tussen glooiende heuvels en kom tijdens mijn reizen naar Engeland thuis in elke kleine village met een oude kerk, een pub en het liefst een wat rommelige Manor House om doorheen te dwalen. Ik hou van een bad op pootjes, laarzen, wandelpaden, tuinen, honden en paarden, thee en de vele tradities van de Engelsen”, zegt een stralende Zwerver.

„Altijd als ik aankom in Engeland, biggelen de tranen over mijn wangen. Het is een gevoel van thuiskomen en doet me terugdenken aan mijn eigen jeugd op het Groningse platteland. Als ik lang niet in Engeland geweest ben, heb ik heimwee en weet ik: ik moet weer terug.’’

Met drie andere vrouwen sloeg ze vorig jaar de handen ineen om een Jane Austen-event te organiseren. Niet in Engeland, maar in het Uithuizen. „Ik ben een echt dorpsmeisje, groeide als jongste dochter van de laatste kruidenier. Iedereen kwam bij ons over de vloer: van fabrieksarbeider tot notabelen. Die knusse kleine wereld, al die soorten mensen en hun levens, die sfeer. Dat vind ik terug in de boeken van Austen en in Engeland zelf.”

De organisatoren deelden het Austen-event op Instagram, waar het binnen een dag was uitverkocht. „Toen moest er een tweede lezing bij komen, en ook die was zo volgeboekt. Door jonge vrouwen van een jaar of 15 tot oudere dames van in de 80’’, zegt Zwerver.

Museum Menkemaborg wordt ook dit jaar omgetoverd tot de locatie voor een nieuw event dat Zwerver mede organiseert met Boekhandel Boomker. Dit keer staat alles in het teken van de Brontë-zussen.

„Puur toeval dat de nieuwe verfilming van Woeste hoogten nu zo’n succes is en dat de klassieker veel wordt gelezen op TikTok. Twee jaar geleden was ik al in het woonhuis van de zussen Brontë in Haworth. Ik wil weten waar ze woonden, hoe ze leefden en wat ze meemaakten. Hoe meer je de schrijfsters zelf leert kennen, des te meer diepere lagen ontdek je in de boeken. De romantische buitenkant verbergt een slimme, gevoelige en soms grappige zoektocht naar karakters, menselijke fouten en levensgroei”, vertelt Zwerver.

Klassiekers en literatuur hebben we natuurlijk ook in eigen land. Anoek Remminga (30) uit Groningen deelt haar liefde voor literaire fictie op haar TikTok-account @noeks.books. Ze maakte een video omdat ze Woeste hoogten van Emily Brontë en Het lied van ooievaar en dromedaris van Anjet Daanje had gelezen. „De hoofdpersoon in het boek van Daanje, Elizabeth May Drayden, is romanschrijver en sterft op jonge leeftijd al. Net als Emily Brontë. En die onheilspellende sfeer van het ruige Engelse landschap dat je in Woeste hoogten voelt, zet Daanje ook neer.”

„Fantasy en romance voeren wel de boventoon op TikTok, maar ik lees graag literatuur”, vervolgt ze. Vandaar ook die video over Daanje. Wel populair onder NRC-lezers, maar niet onder het jonge TikTok-publiek. Jammer, vindt de Groningse. „Klassiekers laten me meer zelf nadenken over liefde, identiteit en het leven zelf. Ik moet moeite doen om het te begrijpen, links te leggen met andere boeken die ik heb gelezen.”

Inge Zwerver vindt het ook mooi om te zien dat de klassiekers online worden herontdekt. „Mijn dochter van 25 begint interesse te krijgen voor Jane Austen, ook doordat ze het veel ziet langskomen bij jonge lezers op TikTok, net als haar vriendinnen.’’

Lisa Roskammer (18) uit Nij Beets is een van die jonge lezers die haar enthousiasme online deelt op haar Instagram @lisa.schrijft. Ze ontdekte Jane Austen tijdens een boekpresentatie op school, maar bleef hangen vanwege de personages. „Mijn favoriete personage is Elizabeth uit Trots en vooroordeel, echt zo’n stoere vrouw die wat terug durft te zeggen tegen Mr. Darcy.” Heel modern eigenlijk, net als een enemies to lovers-romance, een boekgenre dat nu populair is. „Ook al speelt het verhaal zich eeuwen geleden af.”

Wat Roskammer beschrijft, is voor meer jonge lezers herkenbaar. De aantrekkingskracht zit niet alleen in het verhaal zelf, maar ook in de romantische sfeer die je meeneemt naar een andere wereld, de herkenbare emoties en de zoektocht naar betekenis die deze boeken bieden.

„Voor mij is het meer het gevoel’’, zegt Zwerver. „Ik ontdekte de kracht van Jane Austen toen ik me meer in haar leven ging verdiepen. Hoe ze binnen de maatschappij in de negentiende eeuw haar talent ontplooide ondanks dat ze een vrouw was, is heel krachtig. Ik haal er als les voor mezelf uit: blijf je eigen pad volgen.’’

„Als je het terrein van de Menkemaborg opkomt tijdens het Woeste Hoogten-evenement op 25 mei zie je op de binnenplaats een Engelse markt met boeken, taartjes en tuinartikelen. In de tuin kom je dansers in victoriaanse kostuums tegen, die ook danslessen geven die dag. Er is een trio dat altviool en cello speelt. En een roofvogelshow, zoals je op een Engels landgoed ook tegenkomt’’, glundert Zwerver.

En voor wie de diepte in wil na het lezen van de klassieker is er een speciale lezing van Sophie van Elzen, docent moderne en hedendaagse Engelse literatuur aan de Universiteit Utrecht. Zij neemt bezoekers mee naar de gothic periode, naar Jane Eyre en naar hoe vrouwen leefden in die victoriaanse tijd.

Niet te vergeten: op tafels met bloemig servies staan dampende kopjes thee en schalen met scones klaar. Voor de echte sfeer – of vibe. Het is maar net van welke generatie je bent.