Spoken word is hot: online én offline | Paula leest

Je zou het misschien niet denken in tijden van ontlezing, maar klassiekers en poëzie zijn wel degelijk populair. Onder de hashtag #poetry zijn meer dan 23 miljoen video’s gepost. Vooral video’s waarin eigen gedichten worden voorgedragen zijn populair. Daar wordt trouwens creatief gebruik van gemaakt, merkte onderzoeker Jeroen Dera van Radboud Universiteit Nijmegen.

Hij onderzocht welke vormen poëzie op TikTok heeft en hoe gebruikers die gedichten ervaren. Net als bij spoken word – op het podium – krijgt een gedicht een extra dimensie in een videovoordracht. Veel video’s mikken op emotie door achtergrondmuziek te gebruiken en tekst in beeld te zeggen. Ook gaan de gedichten vaak over zelfverbetering. Kortom: een esthetisch plaatje.

De online populariteit van poëzie trekt door naar de offline wereld. Marrit Jellema, stadsdichter van Leeuwarden, richtte het podium Hoge Woorden op samen met Festival Explore the North en Leeuwarden UNESCO City of Literature. Speciaal om jonge spoken-wordartiesten een podium te geven. „Iedereen denkt altijd direct aan Amanda Gorman, die tijdens de inauguratie van President Biden in Amerika een gedicht voordroeg. Sindsdien kennen ze het”, zegt Jellema.

Na het optreden van Gorman in 2021 werd het begrip spoken word inderdaad algemener bekend en traden dichters als Joost Oomen en Ramsey Nasr vaker op in talkshows met hun gedichten. Daarbij haken ze soms in op actuele kwesties of ze maken er, zoals Joost Oomen, een spektakel van aan tafel bij Humberto Tan door theatraal, ritmisch en met veel handgebaren voor te dragen.

„Het gaat vaak over dingen die er spelen in de wereld, of juist over persoonlijke dingen die ook weer maatschappelijk belangrijk zijn. De kunst van spoken-wordartiesten om dit allemaal te combineren en wijzer weg te gaan na een avond vind ik heel mooi. Het is een heel krachtige manier van protest op een liefdevolle manier vol passie”, vertelt Jellema.

Juist het actuele vangen in een paar zinnen en ervoor zorgen dat het raakt, zoals droge nieuwsfeiten niet kunnen doen, spreekt aan. Universeel, actueel en persoonlijk combineren. In roerige tijden waarin je het journaal liever af zet, zijn poëzie en spoken word een houvast. Ze bieden herkenning, maken de wereld begrijpelijker en geven je als het even kan wat hoop mee.

Inmiddels kun je bij Noordstaat in Groningen een spoken-wordtraject volgen waarbij je met een coach aan je teksten schaaft en waar je meer leert over slam poetry. En Drentse spoken-wordartiesten kunnen zich melden bij creatieve broedplaats Het Nieuwe Goed in Hoogeveen om aan de slag te gaan als artist in residence en op te treden op podia door de hele provincie.

Marrit wilde ook zo’n podium voor de bijzondere vertelvorm, omdat ze dat miste in Friesland. „Wat ik wilde was landelijk bekende artiesten mixen met Noordelijke artiesten zodat zij elkaar ook zouden ontmoeten.” Dat lukte in 2023, met behulp van Leeuwarden UNESCO City of Literature en festival Explore the North.

Sindsdien stelt Marrit elk jaar vier podiumavonden met meerdere spoken-wordperformers samen in de Westerkerk in Leeuwarden, en presenteert ze de avond. De avonden worden afgesloten met een open podium, waarbij publiek zelf werk voor kan dragen. Ook een ideale kans voor de TikTok-performer, al is dat ongetwijfeld een stuk spannender dan veilig voor de camera zitten in je eigen kamer.

Een nieuwkomer in de wereld van spoken word is Esmee Papa (30) uit Leeuwarden. „Ik heb mezelf voorgenomen om in 2026 twintig keer op een podium te staan”, vertelt ze vrolijk. „Ik heb me aangemeld bij The Poetry Circle en na audities ben ik door het traject heen.”

Ze schrijft al korte stukjes, columns op nieuwsbriefplatform Substack en binnenkort voor een tijdschrift, en ze is bezig met een roman. Maar poëzie, waarmee je ook een verhaal vertelt, dat trekt haar ook. „Vroeger dacht ik dat poëzie moest rijmen, maar dat hoeft helemaal niet. Het gaat ook om het melodische van alle klanken samen. Ik hoop dat ik door het traject meer ervaring krijg, dat ik makkelijker op het podium durf te staan en echt iets kan overbrengen. Wat zeg ik nu eigenlijk? Hoe breng ik iets over zodat het iemand raakt?” Of ze het ook in videovorm gaat proberen? „Misschien wel, maar eerst het podium op”, lacht ze.

Marrit Jellema, die al langer in het vak zit en in 2021 in de finale van het NK poetryslam stond, blijft spoken word een prachtige vorm vinden. „Voor mijzelf kan ik er alles in kwijt. Alles waar ik over nadenk, dingen die ik lastig vind, dingen die ik zie misgaan. Het persoonlijke weten om te zetten naar het universele: dat vind ik bij alle vormen van schrijven mooi, maar bij spoken word komt het direct bij het publiek terecht. Vol energie, er is geen boek om dicht te slaan.”

Ondanks de populariteit, wordt er nog wel eens lacherig over gedaan. Die spoken-worddichters, tja, wat moet je daar nu mee? Jellema merkte ook dat het genre niet altijd serieus werd genomen, of niet begrepen en ging voor de directe aanpak. „Ik zeg tegen iedereen met vooroordelen: kom maar eens kijken. Daarna zijn de meeste mensen om.” Ook het feit dat het geen geschreven woorden zijn maar gesproken woorden zijn, vinden mensen wel eens moeilijk. „Alsof alleen andere vormen van schrijven ‘echte literatuur’ zijn”, merkt Jellema op.

Want dat er inhoud in spoken word zit, dat is wel degelijk zo. Ook online. Op TikTok delen gebruikers video’s over hun favoriete gedichten en hoe iets hen heeft geraakt. In de reacties onder posts met de hashtag #poetry gaan ze soms zelfs in discussie met elkaar over de inhoud van een gedicht. Hoe interpreteer jij een bepaald woord of een bepaalde zin?

Radboud-onderzoeker Dera zegt dat die kant vaak raakt ondergesneeuwd en meer aandacht verdiend. Meer dan om de inhoud van gedichten gaat het om hun emotionele waarde. De nadruk ligt op de affectieve ervaring en niet zozeer op de intellectuele meerwaarde, een beeld dat past bij veel populaire fictie, stelt hij.

Jellema ziet de toekomst zonnig in, maar na drie jaar Hoge Woorden gaat ze wel nadenken over de vorm. „Ik wil kijken hoe ik verder wil. Wil ik bijvoorbeeld ook theater en muziek erbij? Rap? Ik vind het interessant om dat te onderzoeken in 2026.” Aan talent is er in ieder geval geen gebrek en aan vormen ook niet.

MC Jooz uit Groningen bijvoorbeeld, is rapper, songwriter én spoken-wordartiest. Of Femke Torensma uit Drenthe die ook theater maakt. Of wie weet zien we Esmee Papa op een podium in de buurt in 2026. Dat spoken word zich ook heeft gevestigd in het Noorden en elke stad een eigen kweekvijver heeft, is wel duidelijk.