Wat zit onder de huid van een voorstelling? | Kunst kijken met Eric Bos

In 1876, toen de Franse impressionisten nog maar een paar jaar hun beruchte en baanbrekende werk exposeerden, schilderde de kunstenaar Gustave Caillebotte de gietijzeren Europabrug in Parijs. Het is alsof we ons zelf op die brug bevinden. Een echtpaar komt op ons toelopen, rechts leunt een man over de balustrade en zien we door het hekwerk het emplacement van het Gare du Nord. Maar vóór ons uit loopt een hond. Caillebotte heeft hem heel levensecht uitgebeeld, het is een studie van beweging geworden.

Het is dan ook een verrassing om ongeveer dezelfde hond tegen te komen op een schilderij van Bas Nijenhuis in Galerie Forma Aktua in Groningen. Evenals op het schilderij van Caillebotte lijkt het dier bij ons te horen. Maar hij is niet alleen. Een tweede, vergelijkbare hond loopt iets voor hem uit over een onregelmatig met stenen geplaveide weg. Waar gaan ze heen? Die vraag houdt ons bezig, evenals de vraag of de schilder zich heeft laten inspireren door Caillebotte.  

Bas Nijenhuis schildert figuratief, met een enigszins impressionistische toets. Kleur, licht en sfeer zijn de pijlers waarop zijn stijl is gebaseerd. Hij schildert portretten, objecten en kinderen in een dystopisch aandoende wereld. Maar dus ook die levendig geschilderde honden die daar opgewekt voortlopen zonder ooit hun doel te bereiken.

In andere werken kunnen we ook zomaar binnenstappen, zoals in een mooi portret van een jonge man in zijn kamer met uitzicht op daken. Wij kunnen naast hem gaan zitten en meekijken.

De tentoonstelling is getiteld Onderhuids en zo kijk je vervolgens naar het werk van Nijenhuis, en naar dat van Annemarie Blom (gebakken en kleurig geglazuurde kleisculpturen) of de collages van Hilde Barendse.

Wat is er onderhuids aan die kunstwerken? Van de kleisculpturen is dat moeilijk te zeggen. Bij Bas Nijenhuis is dat ongetwijfeld de huid van zijn mannelijke modellen en wat daaronder zit, letterlijk en figuurlijk. Maar niet al zijn schilderijen zijn daartoe te herleiden.

Bij Hilde Barendse wel. Haar werk bestaat uit stedelijke landschappen, de Martinikerk, straten en straatjes en figuratieve of half abstracte landschappen. Ze zijn opgebouwd uit strookjes gekopieerd krantenpapier en een olieverftechniek. Het is origineel en arbeidsintensief werk en je hebt bewondering voor wat ze op deze manier weet weer te geven.

Daarbij krijg je de neiging om de krantenteksten te gaan lezen, hoe die een dialoog aangaan met het beeld. Het is de huid van de voorstelling, zou je kunnen zeggen, en de teksten lijken onderhuidse boodschappen weer te geven. Maar alles blijft ook ondoordringbaar plat. Je kunt er niet naar binnen. Zoals je dat ook hebt bij een schutting, meermalen beplakt met half afgescheurde affiches, verkiezingsplakkaten en proclamaties.

Je mist de mogelijkheid onderhuids te gaan, zoals je dat bij de schilderijen van Bas Nijenhuis wel kunt, gewoon die twee honden achterna lopen en dan maar zien waar je uitkomt.