Jan Roos reproduceert op een eigenzinnige manier de Harlinger havens. Hij schildert geuren en geluiden | Kunst kijken met Eric Bos

Op de schilderijen van Jan Roos zien de havens in Harlingen er een stuk schilderachtiger uit dan in de werkelijkheid. Je staat daar op de scheidslijn van land en zee, waar de betonnen bodemplaten van de oude en nieuwe Willemshaven eindigen en het water zich plompverloren uitstrekt, het zeegat uit tot voorbij de horizon.

Rails, bedoeld om kranen te verplaatsen, dragen een goederenwagon die daar voor altijd staat te dutten. Alles lijkt nieuw en schoongeboend voor het komende toeristenseizoen.

Bij de Harlinger kunstenaar Jan Roos (1951) kan het verschil tussen kunst en werkelijkheid niet groter zijn, want hij reproduceert op een eigenzinnige manier de havens met acrylverf, houtskool, potlood en papier, in spannende composities van kleurvlakken, verticalen en horizontalen.

Als je naar zijn werk kijkt ruik je de zee, de vis. Je hoort de meeuwen, het hameren op metaal, het knetteren van lasapparaten. De haven is al decennialang zijn vaste werkomgeving, waar hij tussen alle dynamiek zijn papier op de betonplaten legt en haastig zijn indrukken tekent of schildert. Het gaat om het moment, dat hij later kan uitwerken en bewerken in zijn atelier.

Wie het unieke werk van deze kunstenaar wil zien, kan terecht zowel in Museum Belvédère in Oranjewoud als bij Kunsthandel Peter ter Braak in Groningen. Daar verbazen we ons bij de consequent en expressief geschilderde voorstellingen van werven, sluizen, pallets, visnetten en dukdalven.

Al snel blijkt dat Jan Roos méér weergeeft dan wat hij ziet, het is een vorm van ‘dagboeknotities’ van wat hij voelt en om zich heen hoort, van wat hij beleeft als hij in de havens aan het werk is. Waarbij hij onderdeel wordt van de dingen om hem heen, de roestige buizen, de steigers, een kokkelgrijper, visnetten op een hoopje of opgehangen als uitgespreide meeuwenvleugels, drogend in de zon in de Zuiderhaven.

Het is een wereld van mensvijandige herrie, het knarsen van metaal op metaal, het ratelen van kettingen en het dreunen van containers, die onder handen van de kunstenaar veranderen in ruwe en eenvoudige schilderingen vol krachtige ritmes en structuren.

Zwarte lijnen en banen van houtskool of acrylverf, blijken vaak als het skelet van de vormen te dienen. Een palet van roestkleuren krijgt tegenwicht van zee- en hemelblauw dat een enkele keer door de vonkenregen van het lassen alles in een ondefinieerbaar soort blauwe gloed verandert. De werkelijkheid is een schilderij, er is een kunstenaar als Jan Roos voor nodig die dat aan ons laat zien.

Vaak is hij bezig op tijden dat het begint te schemeren, zodat kleuren en vormen zich verdiepen en zachter worden. Jan Roos schildert de geuren en geluiden, de weerbarstigheid van alles, dat is wat wij ervaren als we naar zijn werk kijken.