Anatomie en spiritualiteit in veelzijdige tekeningen | Kunst kijken met Eric Bos

Drie toonaangevende namen op dat gebied, Arno Kramer, Caren van Herwaarden en Marisa Rappard, demonstreren met hun werk dat tekenen veel meer inhoudt dan met een potlood een afbeelding op papier maken.

Een tekening van Arno Kramer (1945) is complex en ontstaat vanuit intuïtie en handschrift, zonder een vast vooropgezet plan. Hij combineert figuratie in de vorm van kraaien, reeën, wolken, het menselijk lichaam en landschappen met abstracte patronen, zoals rasterstructuren en ‘kleurvlekken’ van aquarel.

Hij plaatst meerdere tekeningen op één groot vel papier waar wij dan een verhaal van willen maken, terwijl het hem misschien om heel iets anders gaat. Kramer zei daar over: ‘Ik kan best een mooie tekening maken, geloof ik, maar er moet iets gebeuren op het papier. Er moet weerstand in zitten, het moet botsen.’ Met als gevolg een gevecht tussen betekenissen en materialen.

Marisa Rappard (1979) ziet in compacte reuzenwolken vóór de zon, zodat het zonlicht in een stralenkrans uiteen valt, de aanwezigheid van God. Of van het Mysterie, zo kun je het ook noemen. Daar doen haar kleurige tekeningen verslag van, van dergelijke hemelse belevingen, waarin figuratieve aanzetten vaak opgenomen worden in abstracte vlakken of structuren.

Je weet niet altijd wat je ziet, in ieder geval dat het om het spiritueel weergeven van iets onzegbaars lijkt te gaan. Visioenen, kun je het ook noemen. Het doet denken aan het spirituele werk van de Engelse kunstenaar William Blake.

Caren van Herwaarden (1961) probeert in haar werk het onzichtbare en onzegbare te vinden door de mensfiguur als een buitenkant van vlees te beschouwen en dan dieper door te dringen tot de verborgen weefsels en botten. En dan nóg verder, voorbij het zichtbare, tot in de menselijke ziel.

Ze maakt lijntekeningen van groepen naakte mannen en vrouwen en paarden, die ze in sommige tekeningen doet vervloeien alsof ze van water zijn, wat tenslotte ook bijna zo is. Als ze een penseel met pigment in een natgemaakte tekening roert, ontstaan er contouren die een platte vorm ineens diepte en transparantie geven, enigszins vergelijkbaar met de erotische tekeningen van Auguste Rodin.

Die nieuwsgierigheid naar de inwendige geheimen van de dingen en de anatomie van levende vormen, deed Van Herwaarden op toen ze na haar academietijd in Leiden de anatomische collectie mocht tekenen. Waarbij ze zich sterk bewust was van wat de menselijke vorm, de huid, de spiermassa en het hersenweefsel verbergt: angst, verlangen, opstand, overgave. Als je dat weet, kijk je heel anders naar haar gevoelszwangere tekeningen.

Alle drie kunstenaars werken met wandgrote of heel kleine formaten en zelfs, zoals bij Caren van Herwaarden, met kastjes alsof we in een anatomisch museum ronddwalen.