Dankzij slim improviseren wordt Amrita – ‘de Frida Kahlo van India’ – vooralsnog nauwelijks gemist in het Drents Museum

Het was bedacht als een nieuw hoogtepunt in de geschiedenis van het Drents Museum: een tentoonstelling met schilderijen van Amrita Sher-Gil. Nooit van gehoord? Dat kan heel goed, want de vrouw die geldt als nationale kunstenaarsheld van India heeft in Nederland tot dusver nauwelijks aandacht getrokken.

Omdat ze een vrouw was, en vrouwen lange tijd geen ruimte kregen in de musea. Omdat ze vooral in Zuid-Azië verbleef, niet bepaald een gebied dat bekendstaat om moderne, op westerse leest geïnspireerde schilderijen. Omdat de combinatie vrouw en Azië voor de gemiddelde museumbezoeker niet bepaald een reden is om in de benen te komen en de trein te pakken.

Het plan om in Assen de eerste grote overzichtstentoonstelling met kunst van Amrita Sher-Gil (Boedapest, 1913 – Lahore, 1941) te organiseren, mag dan ook gerust een waagstuk worden genoemd. Vandaar de zelfverzekerde ondertitel, een quote van de kunstenaar zelf: ‘Europa is van Picasso, India is van mij’. Vandaar ook de vergelijking met Frida Kahlo.

En toen ging het niet door. Kort na het uitbreken van de bombardementen op Iran besloot de Indiase overheid ‘vanwege geopolitieke ontwikkelingen’ de kunstwerken van Sher-Gil voorlopig niet naar Nederland te laten reizen. De Singelzaal aan de Brink in Assen kwam leeg te staan.

Drie uur nadat de gouden helm van Coțofenești en twee armbanden die vorig jaar werden gestolen aan de verzamelde pers waren vertoond, ging vorige week – na een zeer korte voorbereidingstijd – alsnog in het Drents Museum een Amrita-tentoonstelling open. Niet met originele stukken, maar met werken die bedoeld zijn als ode aan een pionier van de moderne kunst in India.

Of het inderdaad een eerbetoon is, kan pas worden vastgesteld als we kennis hebben gemaakt met het object van de ode. Voor nu kan worden gezegd dat de noodexpostie een voortreffelijke tentoonstelling is geworden, een introductie op wat we te zien krijgen als het straks weer vrede is.

Ruim 55 kunstwerken telt Ode aan Amrita: schilderijen, tekeningen, mixed media, foto’s. Verdeeld in vier categorieën vertellen ze over thema’s die belangrijk zijn in het werk van Sher-Gil: identiteit, vrijheid, verbinding en liefde. Daaraan voorafgaand worden familiefoto’s getoond van de kunstenaar, waaronder het intrigerende portret dat tot blikvanger van de tentoonstelling is gemaakt.

De getoonde werken zijn in een opvallend serene ruimte bijeengebracht na een beroep op collega-musea in Nederland: help ons. 23 daarvan stelden bruiklenen beschikbaar, onder wie het Fries Museum, het Groninger Museum en Museum Belvédère. Gevolg is dat er grote namen in Assen te bekijken zijn, kunstenaars die Amrita Sher-Gil hebben geïnspireerd toen ze in Europa verbleef: Rembrandt, Braque, Van Gogh, Matisse, Picasso.

Grote namen zijn leuk, zeker als je gevoelig bent voor beroemdheden en van de bekende weg houdt. Maar er is een opsteker van andere orde. Kort na de goudroof werd door journalisten de vraag gesteld wat de gevolgen van de inbraak zouden zijn voor de reputatie van het Drents Museum. Zouden andere musea het na het Dacia-drama nog aandurven om kostbaarheden uit te lenen? Ode aan Amrita geeft het antwoord.

Wat Ode ook geslaagd maakt, is de ruime representatie van vrouwelijke kunstenaars en de aandacht voor de vrouwelijke blik. Mooi voorbeeld is het ingetogen zelfportret van de Joods-Duitse kunstenaar Charlotte Salomon (1917–1943). Luister in dit verband ook naar de audiovertellingen van onder anderen Loes Faber over Sher-Gil.

Dan is er nog de aandacht voor kunstenaars van wie maar zelden werk in Assen is te zien, vermoedelijk omdat hun context daartoe (nog) niet eerder aanleiding gaf. Zo is van Museum De Fundatie La Historia de Migrantes (2020) van Raquel van Haver geleend, mixedmediawerk met een veelzeggende titel. Het Amsterdam Museum stond het antikoloniale kunstwerk The Monument of Regents (2018) van Natasja Kensmil af.

Het heeft iets grappigs om ook een hunebed in de ode aan te treffen. Als bijdrage aan het thema ‘verbinding’ leende het Stedelijk Museum Alkmaar een schilderij van Hendrik Dirk Kruseman van Elten uit. In 1860 werd het onder de titel Laatste zonnegloed geëxposeerd met als doel te laten zien dat hunebedden deel uitmaken van de Nederlandse identiteit.

Ondertussen is een van de meest prominente plekken ingeruimd voor Same Person Different Times van Peggy Kuiper, ook een hedendaagse kunstenaar die in deze contreien nog weinig aandacht heeft gekregen. Het vorig jaar geopende (immigratie)museum FENIX in Rotterdam leende een schilderij uit dat opvallende overeenkomsten vertoont met het groepsportret Brahmacharis (1937) van Sher-Gil.

Laatstgenoemd schilderij was vóór de aanval op Iran gedacht als een van de onmiskenbare hoogtepunten, maar mocht New Delhi niet verlaten vanwege het optreden van de Amerikaanse president Donald Trump en Benjamin Netanyahu, zijn trawant in Jeruzalem. Een extra reden om te hopen dat het weer snel vrede wordt.

Niet alleen in het Midden-Oosten overigens.