Op weg naar een nieuwe beeldtaal met het fenomenale kleurgevoel van Marianne von Werefkin | Kunst kijken met Eric Bos

Zelfs de felste kleuren op de schilderijen van Marianne von Werefkin schreeuwen niet. Ze ademen en zijn hecht verbonden met de andere kleuren in de compositie. Die zorgt ervoor dat alles op z’n plaats wordt gehouden.

Brutaal of confronterend wordt het nooit, haar kleuren zijn eerder gebed in droomachtig zwart dat voor een poëtische verstilling zorgt. De gele muren op Souvenir uit 1909 bijvoorbeeld, lichten besmuikt op in het landschappelijke donkerblauw en donkerrood van de nacht.. De rode toppen van bergen zoals op De verontwaardiging (1920-1927) doen denken aan gloeiende lampen. Von Werefkin was ervan overtuigd dat kleur het voertuig van emoties is.

Haar kleurgevoel was werkelijk fenomenaal, als de perfecte orkestratie van een symfonie. Alles is in beweging, zelfs de bergen wiegen heen en weer. Het idee om de stormen in haar ziel door middel van kleur weer te geven, maakte haar tot een pionier van het expressionisme.

Levenspartner Alexej von Jawlensky en geestverwanten als Gabriele Münter en Wassily Kandinski volgden haar. Ze was invloedrijk, compromisloos en voelde zich betrokken bij het armzalige en uitzichtloze leven van gewone mensen die in haar oeuvre een belangrijke rol spelen.

Je loopt verwonderd door de zalen van Museum De Fundatie die als eerste museum in ons land een grote tentoonstelling wijdt aan deze bijna vergeten kunstenaar.

Marianne von Werefkin werd in 1860 in het Russische Tula in een aristocratische familie geboren, kreeg als 19-jarige les van de beroemde schilder Ilja Repin en deed haar opleiding aan de kunstacademie in Moskou. Enkele schilderijen uit die periode zijn ook op de tentoonstelling te zien, mooie klassieke portretten die aantonen wat voor veelbelovend talent ze bezat.

Kleur als uitdrukkingsmiddel, als een weg naar een nieuwe beeldtaal, ontdekte Von Werefkin in Frankrijk waar ze het expressionisme van Vincent van Gogh en het kleurige symbolisme van Paul Gauguin zag, wat in haar latere werk duidelijk is te zien.

Vanaf 1906 ontwikkelde ze haar eigen beeldtaal en verhuisde met Jawlensky noodgedwongen van München naar het Zwitserse Ascona. Jawlensky verliet haar, Von Werefkin vervulde binnen de gemeenschap van Ascona een belangrijke sociale rol en werd tot aan haar dood in 1938 op handen gedragen. Behalve schilder was ze een verbinder, een organisator.

Op deze tentoonstelling ontdekken we een onbekend en ongekend oeuvre waarnaast het werk van veel avant-gardegenoten in die tijd verbleekt. Het plaatst alle spannende ontwikkelingen op een ander niveau. De strijd om wie de eerste en belangrijkste vernieuwer was werd door mannelijke kunstenaars uitgevochten die niet verdroegen dat hun vrouwelijke collega’s net zo goed of zelfs eerder en beter waren.

Zo is Marianne von Werefkin vanuit de coulissen eindelijk weer in de spotlights geplaatst waar ze thuishoort om ons te verrassen met haar grote talent en eigenzinnige oeuvre.