Een liedje over Texel in de stijl van een Franse chanson, een swingend rocknummer over de Beverwijkse bazaar of een gevoelige ballad van een niet-bestaande Leidse singer-songwriter? Met nieuwe online tools regel je het in een halve minuut. Geinig voor een feestje of een bedreiging voor artiesten?
Recent gelanceerde online muziektools als Suno en Udio maken gebruik van kunstmatige intelligentie om snel een nieuw muziekje in elke gewenste stijl te genereren. Iedereen kan zo zijn eigen liedjes maken, kennis van compositie of tekstschrijven is niet vereist. Muzikanten uit de regio maken zich nog geen zorgen over de concurrentie.
Volgens experts lijken sommige nummers die de onlangs gelanceerde tool Udio genereert, verdacht veel op bestaande nummers. Het Algemeen Dagblad hoorde bij een test de stemmen terug van bekende Nederlandse zangers als Stef Bos en Paskal Jacobsen (Bløf).
De bedrijven achter de nieuwe tools zeggen de auteursrechten van artiesten te respecteren, maar of dat waar is, valt moeilijk te controleren. Als je een exacte naam van een artiest invoert in Udio, geeft deze inderdaad een foutmelding. Maar dat is te omzeilen door bijvoorbeeld te vragen om het geluid van een ’Zweedse band die rijmt op Fabba’.
Sound
Noord-Hollandse artiesten zien niet direct een bedreiging in de elektronisch gegenereerde muziek. „Ze kunnen mijn sound toch niet krijgen”, zegt zanger Tim Knol. „Ik moet het vooral hebben van live optredens. Ik wens AI (artificial intelligence) succes met het kopiëren van alle dingen die ik doe.”
Ook bandoneonspeler Carel Kraayenhof, die nationale bekendheid verwierf toen hij Máxima tot tranen toe roerde met zijn uitvoering van Adiós Nonino op de koninklijke huwelijksceremonie, ziet kunstmatige intelligentie voorlopig niet zijn plaats innemen.
„Een strijkorkest kun je misschien wel reproduceren, maar een individuele instrument is heel moeilijk, met al die geluidjes die door mensenhanden gemaakt worden”, zegt Kraayenhof. „Die staccati, het aanzetten van de toon. Als je die allemaal schoonpoetst, houd je niet het menselijke gevoel over.”
Toch vindt Knol niet dat de AI-tools zomaar zijn stem mogen gebruiken. „Ik betaal een studio om mijn stem op te nemen, en daar gaan zij dan gratis iets mee doen.”
Maar er is weinig tegen te beginnen, vreest hij. „Rechtentechnisch wordt er al veel te veel gebruik gemaakt van artiesten. Grote bedrijven gebruiken gewoon jouw muziek, zonder daar toestemming voor te vragen.”
Ruim tweehonderd internationale artiesten, onder wie bekende namen als Billie Eilish, Elvis Costello en Pearl Jam, hebben een open brief ondertekend van de Artist Rights Alliance, waarin zij technologiebedrijven oproepen te stoppen met kunstmatige intelligentie ’die de rechten van menselijke artiesten schendt en devalueert’.
Eigendomsrecht
Ook advocate Annette Mak van Schenkeveld Advocaten in Alkmaar, gespecialiseerd in intellectueel eigendomsrecht, denkt dat een stem overnemen op juridische bezwaren kan stuiten. „Als je geen toestemming hebt van de artiest, mag je een karakteristieke stem niet zomaar nadoen, althans dat is te beargumenteren”, zegt Mak. „Tenzij het om bijvoorbeeld een parodie gaat, dan ligt het anders.”
Op klanken, zoals een herkenbaar riedeltje uit een reclame, rust vaak merkenrecht. Het wordt ingewikkelder als er geen duidelijke elementen uit het origineel in het nieuw gegenereerde liedje te herkennen zijn, denkt de advocate. „Wat als er geen akkoorden of stem van Abba in het liedje zit, maar het wel helemaal in Abba-stijl is? Dan zal het heel moeilijk zijn tegen het betreffende liedje op te treden.”
Maar ook in de fase daarvoor zit al een probleem, legt Mak uit. De bedrijven achter de muziektools maken niet duidelijk hoe hun modellen worden getraind. Zoals er nu volop discussie wordt gevoerd of makers van tools als ChatGPT bestaande teksten mogen gebruiken om de tool te trainen, geldt diezelfde vraag voor het gebruik van bestaande muziek.
„De jurisprudentie moet het nog uitwijzen, maar op het eerste gezicht zou ik zeggen dat het valt onder onrechtmatige verveelvoudiging voor commerciële doeleinden”, zegt Mak. ,,Daarmee maak je het maken van het liedje dus onmogelijk.” Ook Nederlandse auteursrechtenorganisaties zeggen in het AD kritisch naar de nieuwe tools te kijken. Verbieden heeft geen zin, betalen kan een optie zijn.
Sommige artiesten geloven in de creatieve kracht van kunstmatige intelligentie. Een van de belangrijkste investeerders van Udio, gemaakt door AI-specialisten van Google, is rapper will.i.am van Black Eyed Peas. Kunstmatige intelligentie kan zeker creatief worden toegepast, weet geluidskunstenaar Salvador Breed uit eigen ervaring, ’maar daarvoor zijn deze tools niet per se geschikt’. Doordat het is gebaseerd is op statistiek, berekend vanuit bestaande muziek, klinkt de uitkomst altijd ’gemiddeld’ - voorspelbaar dus.
„Mensen kunnen zeggen: kijk, ik heb een liedje gemaakt”, zegt Breed. „Maar ze hebben alleen maar een paar lijnen tekst ingevoerd, zonder inzicht te hebben in de onderliggende processen. Terwijl juist uit het maakproces zelf de interessante, onverwachte, en daarmee menselijke dingen ontstaan.”
De van oorsprong Hoornse band Johan liet vorig jaar bij wijze van experiment de clip van het nummer ’Cincinnati’ maken door een AI-gegenereerde kunstenares van het Amsterdamse Dead End Gallery. De bandleden waren blij verrast door het resultaat. „Dat was een toevalstreffer, het matchte heel goed met de muziek”, zegt gitarist Robin Berlijn. „Maar meestal vind ik die met de computer gegenereerde dingen zielloos.”
Angstaanjagend
Berlijn maakt zich evenmin zorgen over de opkomst van de muziekapps. „Om de zoveel tijd is er een techniek die mensen werk uit handen neemt”, zegt hij. „Het is net als met de drumcomputer. In eerste instantie is het een angstaanjagend gegeven dat de computer iets nadoet wat zo goed is dat je denkt: waar ben ik dan nog voor? En ja, soms kun je ermee besparen. Maar er zijn nog steeds mensen die drummen. En drummers die werken met drumcomputers.”
