Een containervoorstelling op Noorderzon in 2023. Foto: Lucas Kemper
Na een coronapauze zijn ze weer helemaal terug van weggeweest: de containeroptredens op zomerfestival Noorderzon. Wat maakt deze acts zo bijzonder? „De intimiteit en het gevoel van samen beleven is heel sterk, theater in optima forma.”
Zwijmelen bij een muziekoptreden, schaterlachen bij een toneelstuk of mijmeren bij een gedicht. En dat allemaal op enkele vierkante meters. Het containerprogramma is al jaren een geliefd onderdeel van Noorderzon, het theater- en muziekfestival dat elke zomer in het Noorderplantsoen neerstrijkt. Na de coronapandemie hebben de containervoorstellingen vorig jaar een comeback gemaakt.
Maar wat maakt deze kortdurende, kleinschalige optredens eigenlijk zo speciaal? „De beperking van zowel tijd als ruimte maakt dat je je juist onbeperkt voelt als kunstenaar. Het is een fantastisch concept. Het is een speeltuin: kijk maar wat je allemaal kunt doen”, zegt theatermaker Grytha Visser (56). Zij kan het weten: ze regisseerde samen met Philippien Bos (54) van theaterduo Jonge Sla twee goed ontvangen acts in containers op Noorderzon, de korte Shakespeare-bewerkingen HMLT en McBth.
Alles uit de kast
Die beperking maakt volgens Visser dat de kunstenaar alles uit de kast wil halen en op zoek gaat naar alle mogelijkheden die de container biedt. „Dat is heel leuk om te doen als maker, maar maakt het ook heel toegankelijk voor publiek.” De containeroptredens doen haar denken aan rondreizend theaterfestival De Parade. „Er is altijd reuring, je loopt makkelijk even ergens langs of naar binnen. Dat gezellige festivalgevoel komt door de containers heel erg tot uiting.”
De connectie met het publiek is volgens Visser ook een belangrijke reden waarom de containeracts zo magisch voelen. „Spelers zitten bovenop het publiek, soms zelfs letterlijk als ze bij iemand op schoot gaan zitten. Een Hamlet die sterft voor je voeten, dat komt heel dichtbij. De intimiteit, het gevoel van ‘dit beleven we samen’, dat is heel sterk bij containeroptredens. Ik vind dat theater in optima forma.”
Een containervoorstelling van theaterduo Jonge Sla. Foto: Karel Zwaneveld
‘Elke keer kun je weer verrast worden’
Een andere reden van het succes van de containervoorstellingen is het verrassende ervan. Als bezoeker weet je vaak niet wat je kunt verwachten. „De containers zijn net cadeautjes die je uitpakt. Het publiek weet niet wat voor speciaals er in zit, van container naar container kun je elke keer weer verrast worden. Ook dat vind ik absoluut een deel van de magie.”
Marelien Geus (31) is sinds twee jaar programmeur van de containervoorstellingen op Noorderzon en legt uit waar de acts voor bedoeld zijn. „Naast de hoofdvoorstellingen zijn de containers een mooie laagdrempelige manier om mensen naar optredens te lokken die niet echt theatergangers zijn. Het is een eerste stap om eens naar theater of dans te gaan, je kunt spontaan komen aanwaaien en kijken waar je heen kunt.”
Bellen blazen uit traanbuizen
Geus is verknocht aan de containers. „Van een druk festival word je ineens in een heel andere wereld meegenomen. Je verdwijnt uit de drukte en beleeft twintig tot dertig minuten samen met een paar anderen iets magisch. Je ziet elkaar misschien wel nooit meer, maar in die tijd zit je met allemaal onbekenden in zo’n kleine ruimte bijna op schoot.”
Ook zij noemt het onverwachte aspect een belangrijke kracht. „Je hebt geen idee wat je kunt verwachten: een mooi verhaal over een held en een schurk of een optreden waarbij je samen zit te zingen. Een vriend vertelde mij vorige week toevallig over een containervoorstelling van zo’n tien jaar geleden. Een man stak zijn hoofd in een emmer met sop omdat hij bellen kon blazen uit de traanbuizen van zijn ogen. Legendarisch, je moet er maar op komen.”
Bezoekers maken zich klaar voor een containervoorstelling tijdens Noorderzon in 2023. Foto: Jantina Talsma
‘Ik wil mensen uitdagen er drie te bezoeken’
Tickets voor containeroptredens zijn bewust pas op de dag zelf te koop. Voorstellingen herhalen tussen de vijf à acht keer per dag en duren maximaal een half uur, zodat veel mensen spontaan de kans hebben om ze te bekijken. Geus heeft dit jaar vier dubbele containers geprogrammeerd en vier enkele. De dubbele containers bieden meer plek aan publiek en speelruimte.
De containers hebben dezelfde houtopmaak en worden verlicht met lampenkappen, zodat ze vanaf de wandelroute duidelijk herkenbaar zijn als speellocatie. Geus heeft bewust gekozen om de containers verspreid over het hele festivalterrein te laten neerzetten, in plaats van allemaal op één plek. „Zo is er altijd wel eentje in de buurt en pak je makkelijker een optreden mee.”
Bij de samenstelling van het programma focuste Geus zich op jonge noordelijke makers en wilde ze een mix van muziek, komedie en beeldende kunst. „Met genoeg variatie zodat er voor ieder wat wils is. Ik wil mensen uitdagen om in elk geval drie voorstellingen te bezoeken. Ze duren kort en je krijgt een goede indruk van wat er hier aan talent rondloopt.”
Grytha Visser en Philippien Bos propten voor de ultrakorte Shakespeare-bewerking HMLT hun container vol met spullen. Het idee was om een soort rommelmarkt te maken, passend bij het verhaal. „Het was een feestje om uit te zoeken wat je op zo’n piepklein stukje ruimte kon doen. De figuur Claudius gooit alles in de uitverkoop. We hebben daarom ongelooflijk veel meuk in de container gepropt. De organisatie dacht dat het een opslagplaats was: ‘Waar gaan jullie spelen dan?’ Nou, daar speelden we dus ín, dit was ons decor.”
Ook bij McBth zochten de twee theatermakers de grenzen op. In het theaterstuk gebruikten ze nepbloed. „We hadden doorzichtige douchegordijnen opgehangen en daar gooiden de spelers dat bloed op, zodat het niet op het publiek belandde. Een speelster was op een gegeven moment net iets te enthousiast en toen vlogen de bloedspetters door de container heen. Dat zijn de risico’s”, zegt Visser lachend.
De gekste: een baby in aantocht
In 2012 zat Laura Wichers middenin containervoorstelling Vreemde Gasten van Het Peloton toen haar vliezen braken. De hoogzwangere vrouw wist net op tijd met een taxi thuis te komen voor drie uur later dochter Jasmijn geboren werd. Dat was toevallig ook nog eens dezelfde voornaam als een van de personages uit de voorstelling.
„Je vliezen breken bijna nooit als je ergens bent. Is alleen zo in films”, had de verloskundige eerder gezegd. „En in mijn buik was alles rustig”, vertelde Laura Wichers in 2012 aan DVHN. Omdat ze op de dag van de voorstelling was uitgerekend, ging ze voor de zekerheid wel op de achterste rij zitten. „Gelukkig. Konden we nog redelijk onopvallend wegsneaken.”
De gemoedelijkste: parachutesprong in een paardentrailer
Janneke Renkema en Ton Rohde van theaterduo De Opladers deden in 2009 heel veel met een heel kleine ruimte: zij traden op in een paardentrailer. Bezoekers werden tijdens hele korte voorstellinkjes actief bij het spel betrokken. Zo kreeg publiek in de trailer plastic muziekinstrumenten, klapte de trailerdeur open en traden ze samen met de theatermakers op voor langslopende mensen.
En bij een andere voorstelling klapte de trailerdeur open en deden de spelers een parachutesprong na. Zo werden ook bezoekers buiten de trailer betrokken. „Die grenzen doorbreken, daar houd ik van”, zegt Grytha Visser. „De connectie met het publiek binnen en buiten was heel mooi.”
De indrukwekkendste: 22 minuten durende lofzang
Liedjesschrijver en muzikant Meindert Talma stond vaker op Noorderzon met een containeroptreden, maar een editie in het bijzonder springt eruit. In 2017 speelde hij 22 minuten lang slechts één lied, over het levensverhaal van de Groningse wereldkampioen dammen Jannes van der Wal (1956-1996).
In de container stonden slechts een beamer en een tafel met een flesje water en laptop, verlicht door een zwak brandend peertje. Talma nam plaats en gaf een toelichting op zijn fascinatie met de damlegende Van der Wal, terwijl hij wazige foto’s van de dammer liet zien. Daarna startte hij een backingtrack op zijn laptop en zong hij de Ballade van Jannes van der Wal. De sobere en integere lofzang werd enthousiast onthaald door het publiek.
