Minister Christianne van der Wal: provincies moeten stikstofplannen afzwakken

Alle provincies hebben op verzoek van het kabinet een plan gemaakt om stikstof te reduceren en natuur te verbeteren. In totaal claimen zij zo’n 58 miljard euro. Van der Wal laat weten dat dat onrealistisch is: in totaal komt er 24,3 miljard in het totale stikstoffonds terecht, als dat fonds al van de grond komt.

„Dat bedrag wordt eerder naar beneden dan naar boven bijgesteld vanwege de financiële situatie van ons land”, waarschuwt Van der Wal. Over de hoogte en de haalbaarheid van het stikstoffonds en het klimaatfonds (nog eens 35 miljard) wordt sinds de val van het kabinet Rutte IV door Haagse politici gespeculeerd.

Met miljardenfondsen trachtte het kabinet-Rutte IV grote dossiers zoals de stikstofproblematiek (24,3 miljard) en het klimaatvraagstuk (35 miljard) aan te pakken. Maar met de val van het kabinet en minder gunstige financiële weerberichten, leeft in Den Haag de vraag of de fondsen ooit het levenslicht gaan zien én of de megabedragen worden gehandhaafd.

Binnen de coalitie klinkt in aanloop naar de nieuwe verkiezingen en Prinsjesdag sinds enige tijd het woord bezuinigen weer: vanwege oplopende rentes en bijvoorbeeld inflatie groeien de financiële bomen niet meer tot in de hemel. Vrijwel gratis geld lenen, zoals beoogd werd met de instelling van de miljardenfondsen, zit er niet meer in. Of de fondsen het levenslicht gaan zien is uiteindelijk ook aan de Eerste Kamer. Die moet over zowel het stikstoffonds als het klimaatfonds nog stemmen.

„Toch denk ik dat het verstandig is om met zo’n fondsstructuur te werken”, zegt demissionair minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof). „We gaan de transitie van de agrarische sector en de stikstofproblemen namelijk niet in één kabinetsperiode oplossen. Maar het bedrag staat daar los van. Dat is arbitrair”, aldus de VVD’er.

Zij vroeg alle twaalf provincies om plannen aan te leveren. Die tellen inmiddels op tot zo’n 58 miljard euro. Maar dat geld is er sowieso niet. „Dat wordt ook mijn boodschap aan de provincies: 24,3 miljard is momenteel bepaald als het fondsbedrag. Als dat gaat veranderen, zal het niet naar boven worden bijgesteld gezien onze financiële positie: je zult eerder terug moeten. Daarbij geldt: hoe scherper de keuzes, hoe lager het bedrag op het bonnetje.”

Demissionair klimaatminister Rob Jetten (D66) hoopt intussen op steun vanuit de Tweede Kamer om zijn klimaatfonds van 35 miljard euro overeind te houden, zodat hij door kan gaan met groene plannen. „Het klimaat wacht niet”, stelt Jetten. Maar of die argumentatie standhoudt tijdens komende vergaderingen van de Tweede Kamer (waarin de Kamer mag stemmen wat wél en niet doorgaat) is nog onzeker, hoewel er voor dit fonds al wel een bestedingsplan is opgesteld: in het voorjaar hebben de coalitiepartijen een pakket dat optelt tot zo’n 28 miljard euro vastgesteld om te zorgen dat Nederland de klimaatdoelstellingen haalt. Zo’n afsprakenpakket is er nog niet voor het stikstoffonds, mede door het klappen van het landbouwakkoord (waar zo’n 13,5 miljard euro mee gemoeid was).

Toch hoopt ook Van der Wal dat zij door kan gaan met een deel van haar aanpak: naast het openstellen van de bestaande stoppersregeling voor zogeheten ’piekbelasters’ wil ze verplaatsings-, innovatie- en omschakelregelingen snel openen. „Als we de stikstofproblematiek niet oplossen zie ik twee risico’s: de eerste is dat Brussel het overneemt. Dat is een reëel risico. Wij zetten nu in op een warme transitie, maar als Brussel het overneemt zal het er wel anders aan toegaan”, waarschuwt ze.

„Het tweede is de economische schade voor Nederland. Wij kunnen nu al geen uitbreidingen voor het stroomnet vergunnen, simpelweg omdat er geen stikstofruimte is. Dat geldt ook voor het uitbreiden van infrastructuur en diverse woningbouwprojecten. Daar kun je voor of tegen zijn, maar dat is de juridische werkelijkheid waar we in zitten.”

Volgens Van der Wal dient het nieuwe kabinet als de wiedeweerga een toekomstplan voor de agrarische sector op te leveren. Maar dat lukt volgens haar demissionair CU-collega Piet Adema (Landbouw) alleen als er een zak geld op tafel komt. „Als je de agrarische sector serieus perspectief wil bieden, zul je daar serieus geld naast moeten leggen”, zegt hij. Of dat middels een goed gevuld stikstoffonds is? „Dat is echt aan een nieuw kabinet.”