Het aantal fatbike-ongelukken neemt vooral onder jongeren epidemische vormen aan, blijkt uit nieuwe cijfers. Artsen smeken om maatregelen als helmplicht en een minimumleeftijd.
Het aantal fatbike-ongelukken neemt vooral onder jongeren epidemische vormen aan.
Alle 82 spoedeisende hulpen (SEH’s) van Nederland hebben gezamenlijk een week lang fietsongelukken geteld. Van de 96 slachtoffers op een fatbike zat maar liefst 44 procent in de leeftijdscategorie tussen 12 en 15 jaar.
VeiligheidNL kwam tot ongeveer 140 slachtoffers door de dikkebandenfiets in de eerste helft van 2024. Dat cijfer kwam uit een steekproef op 13 van de 82 SEH’s. Na de turfweek begin oktober, waar alle SEH’s aan meewerkten, lijkt het aantal ongelukken vele malen hoger. Het lijkt te gaan om zo’n 5000 slachtoffers per jaar.
Fatbike-slachtoffers vaker in het ziekenhuis met ernstig letsel
De fatbike-slachtoffers moeten daarnaast relatief vaker opgenomen worden in het ziekenhuis voor verdere behandeling. Voor e-bikers en andere fietsers ging dit om respectievelijk 16 procent en 13 procent, bij fatbikers schoot het omhoog naar 22 procent. Het letsel is veelal complex en bestaat geregeld uit meerdere botbreuken en ernstig tot zeer ernstig hersenletsel.
De fatbike is hoogstwaarschijnlijk verantwoordelijk voor duizenden behandelingen op de spoedeisende hulp per jaar. Dat haalt VeiligheidNL uit de data die tijdens de speciale telweek zijn verzameld. „Dit soort getallen kunnen we niet accepteren. Maatregelen, zoals een leeftijdsgrens van 16 jaar en een uitgebreide fietshelmpromotie, zijn keihard nodig.”
Meten is weten. Alle 82 eerste hulpen – SEH’s – in Nederland telden begin oktober een week lang fietsongelukken om meer inzicht te krijgen in het aantal slachtoffers van onder meer fat- en e-bikes. De uitkomsten zijn veel erger dan gedacht. Artsen telden 96 fatbike-slachtoffers, bijna de helft onder de 16 jaar. „Eerdere steekproeven onder 13 van de 82 SEH’s brachten 140 slachtoffers in beeld in het eerste halfjaar van 2024. Als de turfweek representatief is, zou je uitkomen op vijfduizend per jaar. ,,Dat maakt het probleem groter dan gedacht”, aldus VeiligheidNL-directeur Martijntje Bakker.
De fatbike begon aan een stormachtige opmars in januari 2023. De helmplicht op de snorfiets werd van kracht en mensen zochten een alternatief. Het aantal dikkebandenfietsen in Nederland wordt geschat op enkele honderdduizenden. Een fors deel is ook nog eens makkelijk op te voeren. Dat gebeurt massaal. Zeker fatbikes die online of via garageboxen worden verkocht, staan erom bekend dat ze met een paar drukken op het console onbegrensd kunnen rondrijden tot wel 45 kilometer.
Marcel Aries ziet een boel fatbike-ellende voorbij komen, vooral onder jongeren: ,,Er moet snel meer gebeuren.’’
Artsen zien een epidemie aan slachtoffers. IC-arts Marcel Aries, die slachtoffers weken, soms maanden ziet vechten voor hun leven, staat bekend als ’arts voor veilig fietsen’. „Samen met tientallen andere artsen pleiten wij sinds 2021 voor het vrijwillig dragen van een fietshelm. Maar alleen die maatregel is op dit moment onvoldoende. Er moet heel snel veel meer gebeuren.”
De verwondingen door fietsongelukken zijn steeds ernstiger, het aantal slachtoffers groeit exponentieel en ze zijn ook steeds vaker jong. „Uit de cijfers van de turfweek blijkt 44 procent van de slachtoffers op een fatbike tussen de 12 en 15 jaar is. Dat gaat je niet in de koude kleren zitten. Ik hoor dat ook van mijn collega’s op de SEH. Dan moeten we bijvoorbeeld een jongere met ernstig hersenletsel en diverse botbreuken behandelen, waarvan we weten dat hij of zij een leven lang zorg van hun omgeving nodig heeft. Als zij het al overleven”, vertelt Aries.
Er zijn in het SEH-weekonderzoek bewust geen dodelijke slachtoffers bekendgemaakt. Aries: „Deze turflijst kent beperkingen. Dat komt voor een belangrijk deel, omdat fietsers niet herleidbaar mogen zijn. Maar in de dagelijkse praktijk lopen wij wel degelijk tegen fatale ongelukken aan. De schatting is één of twee dodelijke slachtoffers per week.”
De arts zoemt in op de dagelijkse realiteit. Aries: „Tot voor kort deden we bijvoorbeeld hersenschuddingen af als ’geluk hebben’. Maar dat is allesbehalve onschuldig. Daar hebben mensen maanden last van. We zien daarbij op de scans kleine puntbloedinkjes. Dat geeft aan dat er op die plek zoveel energie is gekomen, dat er echt schade is. Daar zijn hersencellen, neuronen kapot. De hersenen zijn ons belangrijkste orgaan, daar kunnen we helemaal niks van missen. Als dat aan de zijkant van je slapen gebeurt, kan je al bepaalde woorden kwijt zijn. Dat noemen we dan de lichtste vorm, terwijl dat helemaal niet licht is.”
Het kan nog veel erger. „Sommige slachtoffers worden binnengebracht met blauwe plekken in de hersenen, bloedingen tussen de schedel en hersenen of we zien diep in de hersenen puntbloedinkjes. Deze slachtoffers liggen in coma. Vijfentwintig procent overlijdt. Zestig procent wordt wel wakker, maar met ernstige beperkingen. Die worden volledig afhankelijk van mantelzorgers. Dat zijn echt rampen.”
Minister Barry Madlener gaf vorige maand aan dat het nemen van maatregelen ingewikkeld ligt. De Tweede Kamer nam een motie aan voor een leeftijdsgrens van 14 jaar en een helmplicht voor de fatbike. Daarmee bracht ze minister Madlener in een lastig parket; om dat te kunnen doen, moet hij de wet aanpassen. Een karwei dat de nodige voeten in de aarde heeft. Het zou makkelijker zijn om regels voor alle e-bikes in te stellen, maar daar vroeg de Kamer niet om.
Met de turfweek – die uniek is omdat alle eerste hulpen van Nederland meededen – hoopt VeiligheidNL inzichtelijk te maken dat de politiek op dit onderwerp moet ingrijpen. Wat Artsen voor Veilig Fietsen betreft worden de maatregelen voor alle elektrische fietsen ingevoerd. Aries: „We willen na de turfweek tegen de politiek zeggen: doe iets, neem dit serieus, hou op met polderen. Het aantal slachtoffers moet naar beneden.”
„Liever gisteren dan vandaag”, hoopt de IC-arts op maatregelen zoals een e-bike minimumleeftijd van 16 jaar en een helmpromotie voor iedereen. Er zijn meerdere denkbare maatregelen. „De politiek moet ook pleiten voor bredere fietspaden, mono rijden en alle paaltjes weg. Maar dat is lange termijnwerk.”
Fatbikemakers schrikken niet van ongevallencijfers
Fatbikemakers zijn niet geschrokken van de cijfers die VeiligheidNL dinsdag presenteerde over ongevallen met fatbikes. ”Uit het onderzoek blijkt dat 7 procent van de slachtoffers van fietsongevallen op een fatbike reed. Dat is ongeveer in verhouding met hoe de fietsmarkt verdeeld is, dus zo vreemd is dat niet”, zegt Niels Willems van het Convenant Veilige Fatbikes.
Van een ”uitputtend” onderzoek is bovendien geen sprake, zegt Willems, medeoprichter van fatbikefabrikant Brekr. Afdelingen van de spoedeisende hulp SEH hielden de cijfers gedurende een week bij. Hij verwijst naar eerder onderzoek dit jaar waaruit blijkt dat vooral oudere fietsers slachtoffer worden van ongevallen.
In de eerste week van oktober zijn bijna honderd mensen die als bestuurder of passagier op een fatbike zaten na een ongeval op de spoedeisende hulp beland, meldde VeiligheidNL. Willems zegt de problemen met de fatbikes niet te willen ontkennen. ”Er is wat aan de hand en wij pleiten ook voor een minimumleeftijd en stimuleren helmgebruik”. Maar volgens hem is een ”tunnelvisie” op het gebruik van fatbikes door jongeren ontstaan. ”Ouderen zouden in plaats van met de vinger te wijzen naar de jeugd ook even naar de cijfers moeten kijken binnen de eigen doelgroep.”
