Prins Bernard sprak onveranderlijk over ‘Main vriend de Sjach’ | column Jean Pierre Rawie

Weinigen weten evenwel nog dat er in het begin heel anders over de revolutie van de ayatollahs gedacht werd. Toen in 1979 de sjah verdreven werd, werd dat in het toen overwegend progressieve Westen geestdriftig toegejuicht. Die sjah, Mohammed Reza Pahlavi, gold als een bloeddorstige tiran, en zijn geheime politie, de SAVAK, was berucht om haar vele martelingen en executies.

Vanwege zijn moderniseringen in eigen land en prowesterse houding was de sjah echter een gewaardeerde bondgenoot van de NAVO, en een geziene gast bij Europese en Amerikaanse staatshoofden (prins Bernhard sprak onveranderlijk over ‘Main vriend de Sjach’), maar zijn staatsbezoeken leidden steeds meer tot protesten en demonstraties. Bij zo’n gelegenheid in 1967 werd de student Benno Ohnesorg in Berlijn dodelijk door een politiekogel getroffen, wat in brede kring bijdroeg tot weerzin tegen de Perzische keizer.

Nauwelijks was de sjah dan ook van zijn ‘pauwentroon’ gestoten, of hij werd een internationale paria, terwijl het nieuwe bewind der geestelijken algemeen het voordeel van de twijfel kreeg. Alles leek beter dan wat er geweest was, en het geweten van links Nederland, Jan Blokker, typeerde Khomeiny in de Volkskrant als ‘een vrome socialist’, terwijl je toch maar een foto van die man hoefde te zien om door te hebben wat een griezelige geestdrijver hij was.

Opeens had de voortvluchtige sjah, die toen al doodziek was en nog maar een jaar te leven had, geen vriend meer over. Hij zwierf over de wereld zonder dat één van zijn voormalige hielenlikkers hem asiel wilde verlenen. Na omzwervingen via Egypte, Marokko, Panama en Mexico kon hij alleen incognito een medische behandeling in de Verenigde Staten ondergaan.

Uit bezorgdheid om de gegijzelden in de Amerikaanse ambassade te Teheran durfde president Carter hem geen verblijfsvergunning te verlenen, en uiteindelijk stierf hij in het Egypte van Anwar Sadat aan leukemie.

(Die beschamende lafheid van de westerse democratieën doet denken aan de val van de tsaar in 1917. De Russische revolutie werd door velen begroet als een verademing na het repressieve bewind van de Romanovs, en Nikolaas II, die tot dan toe een trouwe medestrijder aan geallieerde kant in de Eerste Wereldoorlog was geweest, werd aan zijn lot overgelaten.

Een aanvankelijke uitnodiging van zijn neef George V om naar Engeland te komen, werd ingetrokken, en ook andere landen als Frankrijk en Denemarken durfden hun vingers niet aan de voormalige alleenheerser te branden, met als bekend gevolg dat hij ten slotte in 1918 op gezag van Lenin met zijn voltallige gezin is vermoord.)

Terug naar de sjah. Nadat hij en zijn gade, de beeldschone Farah Diba, Panama hadden moeten verlaten, verbood de plaatselijke machthebber, generaal Torrijos, het bed van de keizerin te verschonen, omdat hij tussen haar lakens wilde slapen. Naar zo’n pikant detail zullen wij vrees ik moeten fluiten, mochten de ayatollahs ooit op hun beurt uit Iran verjaagd worden.