Eerder dit jaar reisde ik voor het eerst in lange tijd weer naar Nigeria, met ruim 220 miljoen mensen het land met de meeste inwoners van Afrika.
Tot enkele jaren geleden was Nigeria zelfs de grootste economie op het continent. Maar een slepende financiële crisis, gepaard met torenhoge inflatie, heeft het West-Afrikaanse land een flinke knauw gegeven.
Reden genoeg dus om weer eens die kant op te gaan. Niet in de laatste plaats omdat ook een ander verhaal speelt, waaraan wij al jarenlang aandacht willen besteden. Een verhaal dat zich aanvankelijk vooral in het Noorden van het land afspeelde, maar in de loop der jaren over het hele land is uitgewaaierd: de epidemie aan ontvoeringen.
Ik heb getwijfeld of ik het woord epidemie wel in mijn reportages kon gebruiken. De cijfers haalden me uiteindelijk over. Volgens het Nigeriaanse statistiekbureau zouden in een jaar tijd ruim 2,2 miljoen mensen zijn ontvoerd. Het betreft een steekproef, maar ook andere onderzoeken bevestigen dat het aantal ontvoeringen in Nigeria de pan uit rijst.
Iedereen is een mogelijk slachtoffer
Bizar genoeg kan het iedereen overkomen. Maar dan ook écht iedereen. Het kunnen boeren op hun land zijn, automobilisten die van de weg worden geplukt, of mensen die ‘s nachts zomaar van hun bed worden gelicht. Gerichte aanvallen komen evengoed voor. Dit jaar valt op dat vaak christelijke priesters doelwit zijn.
Volgens onderzoekers zijn er ook vaker massa-ontvoeringen, waarbij vijf personen of meer worden meegenomen. Denk aan treinreizigers, kerkgangers, schoolklassen – met name over die laatste groep zijn er veel zorgen. „10 jaar geleden was het leven nog zo mooi”, vertelde een docente mij vanaf een schoolplein in de noordelijke stad Kano. „Plotseling was dat voorbij. Wat is er gebeurd?”
Tja, wát is er gebeurd? Deze maand is het 11 jaar geleden dat jihadisten van Boko Haram een middelbare school in het plaatsje Chibok binnenvielen en 276 scholieren meenamen. Eventjes waren de Chibok girls wereldnieuws. Ik herinner me nog hoe mijn tijdlijn op Twitter (nu X) volstroomde met de #BringBackOurGirls-hashtag. Zelfs Michelle Obama, toen nog First Lady, riep vanuit het Witte Huis op tot actie.
Het is business
In Nigeria en ver daarbuiten was iedereen het erover eens: dit nooit meer. Maar exact het tegenovergestelde gebeurde. De kidnapstrategie van Boko Haram bleek ontzettend lucratief, en criminele bendes wilden daarvan maar al te graag meeprofiteren. En dus gingen ze precies hetzelfde doen. Mensen ontvoeren, losgeld eisen, rijk worden, nog meer ontvoeren, en zo verder.
Het is een business geworden, zo vertelde iedereen in Kano die ik erover sprak. Eén van hen, een dorpshoofd, kon zich van zijn ontvoerders vrijkopen door 4000 euro, een gloednieuwe motor en twee smartphones neer te leggen. Om dat te kunnen betalen heeft hij naderhand zijn boerderij moeten verkopen. Voor zijn kinderen kan hij het schoolgeld niet meer betalen.
Ik dacht dat ik voor twee verschillende verhalen naar Nigeria was afgereisd: een over de economische crisis, en een over de kidnapepidemie. Maar tijdens de week in Kano begreep ik steeds beter dat de twee fenomenen onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden.
De economie heeft het zwaar te verduren vanwege een ingewikkelde mix van oorzaken: het schrappen van overheidssubsidies, de munt die in een vrije val is geraakt, corruptie, de nasleep van de coronapandemie, de Russische inval in Oekraïne ... Maar de ontvoeringen spelen óók een rol: soms durven mensen niet meer naar hun werk. In het Noorden zijn sommige dorpen helemaal leeggelopen. De lokale economie is lamgelegd.
Bedelen, stelen en ja: ook ontvoeren
Die economische malaise drijft miljoenen mensen tot wanhoop. De prijzen van basisvoedsel, zoals rijst en olie, zijn al meerdere keren over de kop gegaan. Mensen zijn gaan bedelen, stelen, en ja: óók ontvoeren. Bij de speciale antikidnapeenheid van de politie hoorde ik over een jongeman die zijn schulden hoopte af te betalen door een meisje van straat te plukken.
Hij wilde haar helemaal geen kwaad doen, had hij verteld, hij had gewoon geld nodig. Hij nam haar mee naar zijn moeder, tientallen kilometers verderop. Die zou goed voor het meisje hebben gezorgd. Gelukkig werd de kidnapper al snel gesnapt en keerde het meisje veilig terug naar haar ouders. De jongeman wacht achter tralies op zijn proces, hij kan rekenen op een jarenlange gevangenisstraf.
De Nigeriaanse overheid belooft keer op keer beterschap. „We zien het licht aan het einde van de tunnel”, zei de president bij de presentatie van de staatsbegroting. Over de ontvoeringsepidemie worden vergelijkbare beloftes gedaan. Maar zolang kidnappers hun gang kunnen gaan, en miljoenen mensen in armoede leven, wordt het knap lastig om die vicieuze cirkel te doorbreken.
Dagblad van het Noorden en Leeuwarder Courant publiceren iedere week een column van Onze Vrouw/ Man, een van de acht mediacorrespondenten uit een ander continent.
Saskia Houttuin (La Tronche, 1988) is geboren in Frankrijk en opgegroeid in Leeuwarden. Na haar studie journalistiek werkte ze bij de Afrika-redactie van de Wereldomroep en de VPRO. Ze werkt nu als freelance correspondent in Senegal voor de NOS, de Volkskrant en het radioprogramma Bureau Buitenland. Ze woont met vriend en twee kinderen in hoofdstad Dakar.
