Tussen krijtrotsen en strandkorven: eilandhoppen in het noordoostelijkste puntje van Duitsland

Eerste wat ons opvalt zodra we over de grote brug bij de Hanzestad Stralsund het eiland Rügen oprijden: het vlakke, weidse landschap. Dat verandert geleidelijk naar heuvelachtig en bosrijk om vervolgens in heuse kliffen te eindigen. Als we een uurtje later via met bomen omzoomde wegen in ‘Ostseebad’ Binz aankomen, valt weer iets anders op: bijna alles is wit. Witte villa’s, witte banken, witte prullenbakken, witte schelpen op het eveneens witte zandstrand…. Het is typerend voor de bad- en kuurcultuur op dit grillig gevormde eiland.

In Binz zien we het ene na het andere voorbeeld van spa-architectuur: grote, witte villa’s met veel hout en romantische balkons en veranda’s bepalen hier het straatbeeld. Vroeger kwamen de rijke Oost-Duitsers hier om te kuren. Wat vroeger kuren heette, noemen we tegenwoordig wellness. Het publiek dat hier rondloopt is dan ook niet het jongste, hoewel we ook stelletjes met kinderwagens zien lopen. Strand en zee zijn immers altijd en voor iedereen aantrekkelijk.

Zo lieflijk en romantisch het is in badplaatsen als Binz en Sellin – waar de iconische ‘Seebrucke’ te zien is – zo zakelijk en koel is het even verderop. Langs de kust doemt een kilometers lang en vierkant, brutalistisch bouwwerk op: Kraft durch Freude - Seebad Rügen, kortweg Prora genoemd, naar het plaatsje waar het ligt. Het werd in de jaren 30 gebouwd onder het nazibewind van Hitler en zou gaan dienen als vakantieresort voor Duitse arbeiders en hun gezin.

Zo ver kwam het nooit: de Tweede Wereldoorlog gooide roet in het eten. Het immense bouwwerk van gewapend beton

de Koloss von Prora – staat er nog steeds. Na decennialang grotendeels leeg te hebben gestaan, zijn er sinds een paar jaar in een aantal blokken appartementen, een hotel en vakantiewoningen gekomen. Het nazibruine uiterlijk is vervangen door wit gestuukte gevels en moderne balkons. En de bijbehorende, nooit gebruikte kademuur is voorzien van graffiti.

We maken een wandeling door het smalle duingebied en over het strand, maar de aanwezigheid van het megalomane gebouw een paar meter verder blijft een unheimisch gevoel geven. Een heel ander gezicht dan de lieflijke strandvilla’s een paar kilometer verderop.

Rügen staat niet alleen bekend om de mondaine badplaatsen en bizarre bouwwerken. Het eiland in het noorden van voormalig Oost-Duitsland kent ook bijzondere natuur. Je vindt er krijtrotsen – eigenlijk is heel Rügen één grote brok kalk en krijt – en zelfs nog een oerbos met beuken, in Nationaal Park Jasmund. Pas in 1990, na Die Wende, werd dit noordoostelijke deel van Rügen toegankelijk voor publiek, daarvoor was het militair terrein. Juist doordat het zolang verboden terrein was, is de natuur hier nauwelijks aangetast.

Vanaf het bezoekerscentrum van Jasmund wandelen we eerst naar de Skywalk. Een spiksplinternieuw zwevend uitkijkplatform, in 2023 geopend. Het vervangt het voormalige wandelpad langs dit deel van de kliffen dat nu gesloten is vanwege instortingsgevaar. We hebben uitzicht op de Königsstuhl, de bekendste krijtrots van het eiland.

Andere wandelpaden zijn wel open en leiden ons door eeuwenoude beukenbossen die op gigantische balzalen lijken. Af en toe komen we bij een uitkijkpunt over zee en de krijtrotsen. We lopen hier letterlijk op de rand van Rügen waar de natuur al eeuwenlang blootstaat aan oerkrachten. Het verbaast ons niks dat negentiende-eeuwse, romantische kunstenaars als Caspar David Friedrich hier, op deze fotogenieke – of beter gezegd: schildergenieke – locatie, inspiratie voor zijn werk vond.

Een dag later rijden we via de universiteitsstad Greifswald, waar Friedrich geboren werd, naar het volgende Duitse eiland: Usedom. Dit ‘onbekende’ eiland heeft niet alleen een bijzondere naam – afkomstig uit het Slavisch, meegebracht door de eerste bewoners – maar ook een bijzondere vorm: van bovenaf gezien is het net een vlinder. Bovendien is het eiland half Duits, half Pools én het is een van de zonnigste plekken van Duitsland. De trekpleister van Usedom zijn de Kaiserbäder. Drie plaatsen die strak naast elkaar aan de kust liggen: Heringsdorf, Ahlbeck en Bansin. Ooit vissersdorpen, nu sjieke badplaatsen met boulevards, kurhausen en zeebruggen.

We fietsen langs de fraaie panden die hier – net als op Rügen – sinds halverwege de negentiende eeuw gebouwd werden. We volgen een architectuurroute en lezen de bijbehorende informatiebordjes, wat ons weer een stukje wijzer maakt. De eclectische stijl – geen huis is hetzelfde, van klassiek, barok en Italiaans naar Noors – heeft een naam: Bäderarchitektur. Villa’s, vakantiehuizen, gebouwd door rijke Berlijners, die dankzij de brug met treinverbinding sinds 1876 binnen een paar uur naar Deutschlands Sonneninsel konden reizen om er van zon, zee, strand en heilzame lucht te genieten. Niet zo verwonderlijk dat het eiland ook wel de ‘badkuip van Berlijn’ werd genoemd.

Veel eigenaren – voornamelijk rijke Joden - konden echter niet lang van hun tweede huis genieten. In de nazitijd werden ze rücksichtslos verdreven. En na de Tweede Wereldoorlog namen de communistische partij en Stasi de panden over. Na jaren van verval tijdens de DDR-tijd, staan de meeste panden er tegenwoordig weer als vanouds bij. Over de nazitijd gesproken: Usedom heeft de twijfelachtig eer voor altijd verbonden te zijn aan de V2-raket. Die werden namelijk op dit eiland, in Peenemünde gemaakt.

Alles is nu pais en vree op dit eiland, waar op het 40 kilometer lange zandstrand dé icoon van de Duitse kust staat te schitteren: honderden, zo niet duizenden strandkorven bieden de Duitse toerist – 98 procent van de toeristen komt uit eigen land – beschutting aan de Baltische Zee. De eerste strandkorf werd in 1883 in Rostock ontworpen. Inspiratiebron: een oude wasmand. Snel daarna ontstond de eerste ‘Strandkorbvermietung’ en vanaf 1900 tot op de dag van vandaag kan je overal langs de Oostzee een strandkorf huren.

Die worden onder meer gemaakt bij Korbwerk in Heringsdorf, naar eigen zeggen ‘de oudste strandkorvenfabrikant van Duitsland’. Al sinds 1925 vlechten ze hier rieten en later kunststof strandkorven met de hand in elkaar. Inderdaad: met de hand, zo zien we tijdens een bezoek aan de Werkstatt, waar ook een museum in is ondergebracht. Het verklaart de prijzen, een paar duizend euro ben je kwijt aan een instapmodel. Nou ja, een strandkorf gaan we vandaag niet kopen. Gelukkig is ons bezoek niet helemaal voor niks: de historie van dit Duitse icoon en een kijkje in de werkplaats is ook de moeite waard.

Met een mini-strandkorf als sleutelhanger staan we na het bezoek aan Korbwerk weer buiten. Genoeg strandkorven gezien, deze reis. Nou vooruit, nog eentje dan. De zon schijnt, de Oostzee schittert en het strand lonkt. We parkeren onze fiets op de boulevard, mengen ons tussen de Duitse kuurtoeristen en zitten even later voor het eerst in een onvervalste Strandkorb.