Hoe zijn derden het ICT-systeem van het Openbaar Ministerie binnengedrongen en welke gegevens liggen nu op straat? Foto: ANP
De ‘digitale inbraak’ bij het Openbaar Ministerie zorgt voor veel hoofdbrekens, zorgen en onbegrip bij officieren van justitie, rechtbanken en advocaten. De onzekerheid is groot. Gaan rechtszaken wel door en welke gevoelige gegevens zijn op straat beland?
Strafrechtadvocaat Robert Eefting is eigenaar van het landelijk opererend kantoor Rechtshulp Advocaten. Eén van zijn tien collega’s ondervond al aan den lijve hoe de ICT-catastrofe van het OM de rechtspraak raakt. Een zitting in Haarlem kon niet doorgaan omdat de officier van justitie niet bij het digitale dossier kon.
OM haalt systemen offline
Maandag trok het Openbaar Ministerie letterlijk de internetkabel uit de IT-systemen, omdat een ‘beveiligingslek’ was aangetroffen in een softwarepakket van het Amerikaanse bedrijf Citrix. Dat stelt werknemers in staat via een beveiligde verbinding in te loggen in interne systemen. Het OM bevestigde dat ‘werkelijk gebruik’ is gemaakt van het lek en haalde daarna alle systemen offline. Herstel kan weken in beslag nemen. Veel communicatie gaat nu per telefoon op of papier.
Mr. Eefting zelf staat woensdag een van moord verdachte vrouw bij in Assen. De raadkamer moet bepalen of de hechtenis van 26-jarige verdachte met drie maanden wordt verlengd. De advocaat moest nog stukken ontvangen van het OM, maar ook de mailprogramma’s zijn uit voorzorg uitgezet. De stukken werden dinsdag uitgeprint voor de jurist en in een grote witte enveloppe op zijn kantoor in Assen bezorgd.
Omslachtig en vervelend
Dat is dan vooral erg omslachtig en vervelend, maar Eefting maakt zich meer zorgen over het feit dat personen of organisaties zich mogelijk toegang hebben verschaft tot de digitale systemen van het OM. Want wat is er allemaal buit gemaakt en welke gegevens zijn op straat beland?
„Mijn cliënte zit in volledige beperking. Zij mag geen contact hebben met de buitenwereld, uitgezonderd mijzelf. Maar stel dat iemand van buiten wel informatie over mijn cliënte en deze zaak kan inzien. Daar moet je toch niet aan denken”, zegt Eefting.
‘Geen glazen bol’
Strafrechtadvocaat Robert Tjalling van der Goot is verbonden als strafrechtadvocaat aan Anker & Anker Strafrechtadvocaten. Hij heeft nog geen idee hoeveel hinder hij en zijn kantoorgenoten gaan ondervinden van de IT-problemen bij het OM.
„Dat is een goede vraag. We hebben het er vanochtend ook even over gehad op kantoor. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat we het niet weten. We kunnen niet in een glazen bol kijken, maar we vermoeden dat we er best last van gaan krijgen.”
De witte enveloppe met stukken die advocaat Robert Eefting bezorgd kreeg. De telefoon op de stukken verbergt het adres. Foto: Robert Eefting
In contact komen met het OM is schier onmogelijk nu. „Het OM kan bijvoorbeeld geen mails beantwoorden en we weten uit ervaring dat officieren van justitie telefonisch lastig te bereiken zijn.”
Hoe het zit met de mails die al waren verstuurd, weet Van der Goot evenmin. „Zitten die nog steeds in het systeem of zijn ze verdwenen? Als de storing weken duurt, hoe gaat het OM straks de stortvloed aan mails verwerken? Best een punt van zorg.”
Geen toegang tot dossiers
Officieren van justitie hebben nu geen toegang tot de dossiers „Dat gaat zich misschien wreken bij zaken voor de politierechter”, vermoedt Van der Goot, „die worden meestal kort voor de zitting voorbereid. Als een officier niet bij de dossiers kan, kan hij of zij zich niet goed inlezen. We zullen de komende dagen wel merken wat voor gevolgen dat heeft.”
Hoewel het speculeren blijft of en hoe derden toegang hebben gehad tot de gevoelige data bij het OM, kan Van der Goot zich wel iets voorstellen bij een mogelijk risico. „Iemand zou bijvoorbeeld dossiers kunnen aanpassen of zelfs wissen als men daar belang bij heeft.”
‘Onvolwassen gedrag’
De strafrechtadvocaat vindt dat het OM echter weinig te verwijten valt. „Ik zal niet beweren dat de digitale beveiliging van het OM heeft gefaald. Geen enkel IT-systeem is helemaal waterdicht. Wie weet ligt het probleem wel juist bij de leverancier van de kantoorautomatisering, het Amerikaanse Citrix.. Dat zal technisch onderzoek moeten uitwijzen.”
Cybersecurity-expert Brenno de Winter noemt het ‘verstandig’ dat het OM direct de IT-systemen offline haalde toen de hack werd ontdekt. „Als je niet kunt uitsluiten dat een incident groter wordt dan het al is, dan is het wel verstandig om de boel gelijk uit te zetten.”
Je wilt toch zo snel mogelijk weten hoeveel schade is aangericht en hoe de systemen zijn gehackt?
De Winter heeft wel moeite met het gebrek aan openheid aan de kant van het OM. „Onvolwassen gedrag”, oordeelt De Winter hard. „Je wilt toch zo snel mogelijk weten hoeveel schade is aangericht en hoe de systemen zijn gehackt? Dat kan ook zonder daderkennis prijs te geven..”
Deel wat je kunt delen. Expert Brenno de Winter: ,,Het OM moet het goede voorbeeld geven in de communicatie." Foto: Jaspar Moulijn
Deel wat je kunt delen, vindt De Winter. „Het OM zou hierin juist het goede voorbeeld moeten geven. Als er een vliegtuigongeluk plaatsvindt, willen we ook zo snel mogelijk weten wat de oorzaak is van de crash. Open communicatie leidt tot begrip in de samenleving. Wat hier gebeurt, is ondermijnend voor de rechtspraak.”
Speculeren over de schade wil De Winter niet. „Maar dat de schade groot is, blijkt wel uit het feit dat men verwacht dat de storing weken kan aanhouden. En wat denk je van milieuschade? Al dat papier dat nu moet worden uitgeprint.”
Reactie OM en noordelijke rechtbanken
Het Openbaar Ministerie Noord-Nederland wil niet nader ingaan op de digitale lamlegging van alle systemen en de logistieke problemen die het met zich meebrengt. Het OM verwijst naar landelijk verspreide persberichten. Hetzelfde geldt voor de noordelijke rechtbanken. Zij verwijzen voor een officiële reactie door naar de landelijke Raad voor de Rechtspraak.
Persvoorlichter Maarten van der Sluis laat weten dat rechtszaken ‘zoveel mogelijk’ doorgaan. „Rechtbanken en hoven zetten alternatieve werkwijzen in, denk bijvoorbeeld aan het uitprinten van stukken voor officieren, het ter beschikking stellen van stand alone computers en beslissingen voor executie van een vonnis rechtstreeks sturen aan het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) in plaats van dat het OM dit doet. In incidentele gevallen zijn er zittingen afgelast, we hebben hier geen centraal overzicht van.”
