Leonie (45) uit Groningen is elke dag bezig met hoe ongezond jij eet. ‘Als je somber bent, kan het helpen om kefir en kimchi te eten’

Ze is heel veel met gezond eten bezig, maar is geen diëtist. Ze kookt voor groepen, maar is geen cateraar. En ze doet onderzoek naar wat bijvoorbeeld gefermenteerde producten doen met je darmen, maar is geen wetenschapper (meer). Leonie Bais is een soort pleitbezorger van goed, gezond en lokaal eten uit Groningen. Een etenschapper, is het woord dat ze zelf heeft bedacht.

De toekomst van eten is haar grootste zorg. Eten dat beter is voor de mens en voor de planeet, zodat wij langer gezond kunnen leven en de planeet minder snel ten onder gaat. Dat kan door meer plantaardig, meer lokaal, meer biologisch, meer uit het seizoen, meer gefermenteerd, minder suiker en minder bewerkte producten te eten. Haar kennis deelt ze bijvoorbeeld door workshops en lezingen te geven, les te geven en te koken voor groepen mensen, zoals tijdens de ondertekening van het convenant over de korte keten, en daarbij het verhaal achter het eten te vertellen.

Je zou kunnen zeggen dat Leonie Bais een vaste naam is bij alles wat in Groningen te maken heeft met lokaal en gezond eten.

„Ik trek het me aan hoe ongezond mensen tegenwoordig zijn”, zegt Bais bedachtzaam. Ze komt bescheiden over, maar de dingen die ze zegt, zegt ze vol overtuiging.

„Elke dag ultrabewerkt voedsel eten is de normaalste zaak van de wereld. Je ziet het rond lunchtijd in de supermarkt. Scholieren komen daar massaal om saucijzenbroodjes te kopen. Op straat valt me op dat mensen te dik zijn en het aantal mensen met diabetes neemt toe.”

Heel raar is dat niet. Onbewerkt voedsel vinden in de supermarkt is moeilijk en je moet maar net weten waar je op moet letten. Bewerkt voedsel is juist overal, is ontworpen om te verleiden en er wordt veel reclame voor gemaakt.

„We moeten ons realiseren dat we een groot deel van onze gezondheid zelf in de hand hebben. Nu is het zo dat mensen veel bewerkte producten eten, ziek worden en naar de huisarts gaan voor een pilletje om het op te lossen. Terwijl onderzoeken laten zien dat het eten van dertig verschillende plantaardige producten per week samenhangt met positieve effecten op mentale en fysieke gezondheid.”

En voor wie nu meteen in de stress schiet: natuurlijk hoef je niet letterlijk 100 procent van de tijd onbewerkte voeding te eten. „Het gaat vaak over de 80/20-regel. Als je 80 procent van de tijd gezond eet, dan is af en toe een bakje patat prima.”

Bais drinkt tijdens het gesprek een flat white bij Koffiestation in Groningen. Daar krijgt ze een blokje brownie met pure chocola en dadel bij. Na een tijdje eet ze die op.

„Hoogleraar Gerjan Navis gaf me het inzicht dat kennis over voeding is verdwenen door emancipatie. Begrijp me niet verkeerd, emancipatie is fantastisch. Maar vrouwen kregen vroeger op de huishoudschool voedingsleer en die kennis brachten ze thuis in de praktijk. Zo groeiden kinderen er ook mee op. Toen de huishoudschool verdween, verdween die kennis ook. Want het vak voedingsleer werd niet opgepakt door scholen.”

Daarnaast is het aanbod qua eten natuurlijk veranderd. „Als je door de stad loopt, is er overal eten. Je moet heel sterk zijn om al die verleidingen te weerstaan. Hoe ik dat doe? Doordat ik weet wat er precies gebeurt als ik ongezond eet. Dat is soms ook een last. Als ik ongezond eet, voel ik me extra schuldig. Zo van: wat doe ik mijn arme darmen en hersenen aan.”

Volgens Bais moeten je darmen net zo divers in bacteriën zijn als de natuur biodivers moet zijn. Dat kun je onder meer doen door gefermenteerd te eten. Dat is minimaal bewerkt voedsel (zoals yoghurt, kimchi, desembrood en zuurkool), maar er zijn geen onnodige smaakversterkers of suikers toegevoegd.

De goede bacteriën die het gefermenteerde eten in je darmen brengen, hebben ook effect op je hoofd, zegt Bais. „Verschillende onderzoeken laten zien dat een gezonde darmflora samenhangt met een goede mentale gezondheid. Het boek De bacterie en het brein van Iris Sommer is een goede leestip hierover.”

Het is logisch dat Bais nou net dit uitlicht. In het verleden deed ze voor onder meer Lentis onderzoek naar behandelmethoden voor mensen met psychiatrische stoornissen. Daarnaast onderzocht ze of een tuin met verse groenten op Dennenoord in Zuidlaren een mogelijkheid was als therapievorm. Dat liep op niks uit, maar het was wel een zaadje voor Bais’ huidige werk.

Zo heeft ze haar project Bodem tot brein ervaring. „Daarbij gooi ik alles in de mix: lokaal eten, biologisch eten, gezond eten, de invloed van eten op je mentale gezondheid. Het uitgangspunt is dat als je goed voor de bodem zorgt, je ook goed voor jezelf zorgt. Mijn kennis daarover probeer ik op een creatieve manier te delen, door mensen te laten proeven, voelen en ruiken.” Dat deed ze bijvoorbeeld bij het Oogstfeest in Groningen afgelopen augustus.

Maar het gaat niet alleen om kennisoverdracht. Biologisch, gezond eten moet voor iedereen gemakkelijker te krijgen zijn, vindt Bais.

Het liefst zou ze zien dat Groningen een soort distributiecentrum krijgt waar (biologische, regeneratieve) boeren uit de omgeving hun oogst en producten heen kunnen brengen. Vervolgens wordt het daar verwerkt en centraal verspreid naar consumenten en bedrijven zoals restaurants. Dat zou het voor iedereen die dat wil veel gemakkelijker maken om lokaal en biologisch te eten.

Maar zulke grote veranderingen lopen vaak stuk op hoge muren van bureaucratie en gepraat in plaats van actie. „Als overheden het echt zouden willen, hadden ze er lang vaart achter gezet.”

Daarom probeert Bais te focussen op zaken waar ze directe invloed op heeft. Kleine schaal, veel samenwerken met lokale producenten en organisaties (zoals stichting Groninger Voedseltuinen, het Noordelijk Zadennetwerk, stichting Toentje en Ons Eten). En de lokale ingrediënten laten stralen in hapjes die ze serveert tijdens evenementen waar vooral gepraat wordt. Kijk, zo kan het ook.