Hans, Ruth en Jacqueline Wallage: ,,Een oorlog gaat meerdere generaties mee.'' Eigen foto.
Ruth Wallage was 13 tijdens de Kristallnacht. Kleinkinderen Jacqueline en Hans vertellen het verhaal van hun oma bij de herdenking op 9 november in de Synagoge Groningen. „Wat zij meemaakte is ook de rode draad in ons leven.”
De term Kristallnacht verwijst naar het gebroken glas dat achterbleef. Want in de nacht van 9 op 10 november 1938 werden in Nazi-Duitsland honderden synagogen, winkels, bedrijven en huizen van Joden aangevallen.
Zoals dat van de ouders van de in Hannover geboren Ruth. De manufacturenwinkel van het gezin Binheim werd door SS-ers verwoest. Zij moest helpen puinruimen. „Het ergste was”, zegt kleindochter Jacqueline Wallage (37), „dat vaste klanten en buren toekeken en niks deden. Ze heeft zich nooit meer zo eenzaam gevoeld.”
‘Ze kon geen eten weggooien’
Hans Wallage (32): „Ze was een slimme vrouw, humorvol en lief, maar haar leven is altijd in de omgeving van de Tweede Wereldoorlog gebleven. Oma was bang voor vuurwerk. In haar koelkast lag eten dat over de datum was. Ze kon het niet weggooien, omdat ze echt honger had geleden.”
Jacqueline: „Toen ze mijn huidige partner voor het eerst ontmoette was de eerste vraag: wat weet jij over de Tweede Wereldoorlog?”
Elkaar als mens blijven zien
Ze kon er wel over praten en deed dat op scholen, zelfs toen ze al in de negentig was. Eerst alleen en later met kleinkinderen. Hans: „Na haar overlijden in 2019 zijn wij ermee doorgegaan. Met als onderliggende boodschap dat je ogen, oren en vooral het hart open moet zetten om elkaar als mens te blijven zien.”
Broer en zus gaan tijdens de lezing in op het hoe en waarom van de Kristallnacht, het verhaal van oma, er is een video waarin Ruth zelf vertelt en over hoe het haar verder verging. Want de geweldsuitbarsting bleek geen eind-, maar een beginpunt.
Het laatste kindertransport
Joden probeerden Duitsland na de gebeurtenis te ontvluchten. Het lukte veel volwassenen niet, ook de ouders van Ruth niet, maar zij zetten haar, haar jongere zus Hanna en oudere broer Hans-Werner op het laatste kindertransport naar het toen nog veilige Nederland.
Ze zouden hun ouders, die in 1943 in Auschwitz werden vermoord, nooit terug zien.
De Kristallnachtherdenking in 2024 in Groningen Foto: Eigen foto.
Ruth trouwde met Jacques Wallage
De drie kinderen werden eerst ondergebracht in kindertehuis Kraaybeek in Driebergen, tot Duitsland ons land binnenviel. Hans-Werner stierf uiteindelijk in Mauthausen, maar de zussen overleefden een dodenmars en kampen als Westerbork, Auschwitz en Ravensbrück.
Ruth Binheim trouwde na de oorlog met de uit Stadskanaal afkomstige Jacques Wallage, een oom van de gelijknamige oud-burgemeester van de Martinistad. Ze hadden jarenlang een galanteriewinkel op de Rademarkt.
‘Iedereen moest huilen, ik had geen idee waarom’
Hans: „Een oorlog houdt niet op als het vechten stopt. De trauma’s gaan meerdere generaties mee. Het is dus ook een rode draad in ons leven. Ik was een jaar of 10 toen op 4 mei om 8 uur iedereen in huis moest huilen. Ik had nog geen idee waarom, maar voelde gewoon de pijn.”
Hij woont in Alphen aan de Rijn en werkt als onderzoeker bij de Anne Frank Stichting: „De focus tijdens mijn studie geschiedenis lag vooral op de oorlog. Hoe zoiets heeft kunnen gebeuren. Ik zocht al jong naar antwoorden en doe dat eigenlijk nog steeds.”
Waarschuwen voor onverdraagzaamheid
Jacqueline is arts in Hoofddorp en in haar beroep is de directe link er niet, maar de echo klinkt wel door in hoe ze in het leven staat en de wil om oma’s verhaal te blijven vertellen en dat vertalen naar de actualiteit.
„Het doel van Ruth is altijd geweest: waarschuwen voor onverdraagzaamheid en uitsluiting van bevolkingsgroepen op basis van ras, geaardheid, religie of afkomst.”
Niet aanspreken op in welke wieg iemand is geboren
Hans: „We gaan niet specifiek in op de issues van nu. Onze boodschap is veel universeler en gaat over fascisme, racisme en discriminatie. Dat is ook echt wat zij zei: ,Je mag iemand op zijn daden aanspreken, maar niet op in welke wieg hij of zij is geboren.’”
Als er herdacht wordt valt niet zelden de kreet ‘dit nooit weer’, maar de wereld is nooit zonder oorlog en de mens blijkbaar hardleers.
Hans: „Waarom dat zo is, daar hebben wij ook geen antwoord op. Wij weten ook niet of het verhaal van Ruth effect heeft, of mensen luisteren, maar als we niks doen weten we zeker dat er niks verandert.”
Herdenking in Groningen
De herdenking van de Kristallnacht in Groningen begint zondag 9 november om 14.00 uur met een stille tocht van het Waagplein naar de synagoge. Zanger/liedjesmaker Bert Hadders brengt daar Groningstalige nummers over de Joodse muzikantenfamilie Stoppelman.
Rond de lezing van Jacqueline en Hans Wallage zijn er bijdragen van leerlingen van het H.N. Werkman Stadslyceum, Carla da Silva en Marjolijn Mellema. Presentator van de middag is Geert Pruiksma.
Vanwege het beperkte aantal zitplaatsen is aanmelden voor de bijeenkomst noodzakelijk. Dit kan via de website van Synagoge Groningen.
