't Pannekoekschip draait gewoon door, ondanks de nieuwe brug, de bron van de ontstane kwestie. Foto: Corné Sparidaens
‘t Pannekoekschip aan het Schuitendiep in Groningen verdwijnt. Iets verderop ligt een ander Pannekoekschip te popelen om open te gaan. ,,Waarom bevoordeelt de gemeente deze horecaonderneming?’’
De gaspitten verhitten de koekenpannen. Ondernemer Klaas Smit staat klaar met boter, beslag en beleg. Het is 12 februari 1978 rond het middaguur en Smit opent ‘t Pannekoekschip aan het Schuitendiep in Groningen. ,,Ik stond alleen in de keuken’’, zegt Smit over die dag ruim 45 jaar geleden.
,,Ik zag dat er binnen de kortste keren 75 mensen aan boord waren. Ik bakte me een ongeluk, maar zat al snel zonder appels, uien en uiteindelijk zonder beslag. Met tranen in m’n ogen verliet ik het fornuis en stapte het ruim binnen. ‘Willen degenen zonder pannenkoek vanavond terug komen?’ vroeg ik. En ja hoor, ze waren er ‘s avonds allemaal.’’
Hij kocht het van twee bejaarde broers
Smit is de geestelijk vader van ‘t Pannekoekschip. De eerste was een vrachtschip uit 1928. ,,Dat was een kleintje, we zaten zomaar vol. Ik wilde een grotere en ging op zoek naar het mooiste schip dat er rondvoer’’, zegt Smit.
Dat was de Verandering uit 1910, een zeilschip van 40 meter lang dat lag aangemeerd in Werkendam. ,,De kromheid van dat schip, met kont en kop fier omhoog. Zo origineel. En het grootste wonder was de dieselmotor die erin zat.’’ Hij kocht het uiteindelijk van twee bejaarde broers voor 120.000 gulden en vond zijn oom Hendrik - zeekapitein - bereid om het naar Groningen te varen. Niet alleen onderweg hadden ze veel bekijks; ook eenmaal aangemeerd voor het Hoofdstation van Groningen was er aan belangstelling geen gebrek.
,,De kromheid van dat schip, met kont en kop fier omhoog. Zo origineel.'' Foto: Corné Sparidaens
Hij voer het schip uiteindelijk via de Noorderhaven, achterstevoren het Schuitendiep in. Verzwaard. ,,Geballast heet dat. Ik had er zes zeecontainers vol water in staan om diep te liggen en onder de bruggen door te kunnen.’’ Ter plekke verbouwde hij het vrachtschip tot ‘t Pannekoekschip.
Na tien jaar lonkten nieuwe avonturen voor Smit. Hij verhuurde ‘t Pannekoekschip aan Marion en Edwin Meiboom om ‘m twee jaar later aan hen te verkopen.
‘En wat doet de gemeente Groningen?’
Dat zij de Verandering nu verkocht hebben aan de gemeente Groningen en met hun tweede Pannekoekschip Johanna - ‘een nepschip’ volgens Smit - aanmeren aan de Oosterkade in Groningen, noemt hij een domme zet. ,,De Oosterhaven is geen plek. De mensen zijn lui, die gaan niet op zoek naar ‘t Pannekoekschip. Toeristen laten ‘m links liggen op die plek.’’
Dat zal hem een zorg zijn. Smit verheft z’n stem. ,,Wat ik wel heel erg vind, is dat het oude Pannekoekschip aan het Schuitendiep wordt gesloopt. Het is zeilend erfgoed, de enige klipper in z’n soort, een beroemd schip. Een monument als je het mij vraagt. En wat doet de gemeente Groningen? Die gaat hem ter plekke slopen omdat de Verandering er niet weg zou kunnen. Dat is grote onzin! Ik heb ‘m er zelf naartoe gevaren, dan kan ie er ook weg.’’
Drie nepmasten sieren de Johanna
Het Pannekoekschip in Groningen is al tijden in opspraak: sinds de gemeente Groningen het kocht van eigenaren Marion en Edwin Meiboom in maart 2021. Dat betekende einde verhaal voor de Verandering aan het Schuitendiep. Dat schip restte sloop ter plekke.
Met tromgeroffel maakte de gemeente tijdens een persconferentie bekend dat de familie Meiboom haar pannenkoekenrestaurant voortzette aan de Oosterhaven. Op een ander schip, genaamd de Johanna - een motorvrachtschip uit 1939 getooid met drie nepmasten als was het een zeilschip. Aan boord is ruimte voor 180 gasten: 40 meer dan op de Verandering.
Aan boord van het 'nieuwe' schip is ruimte voor 180 gasten. Foto: Corné Sparidaens
De Johanna lag ten tijde van de persconferentie al aangemeerd in Groningen, vlakbij haar toekomstige plek in de Oosterhaven. Daarvoor had het in Almere 16 jaar dienst gedaan als tweede Pannekoekschip van de familie Meiboom. Ten tijde van corona was het daar failliet gegaan. Het zou volgens de gemeente en de uitbaters een kwestie van maanden zijn voor de Johanna als het nieuwe Pannekoekschip van Groningen z’n deuren zou openen aan de Oosterhaven.
Gemeente besteedt minimaal 5 ton aan Pannekoekschip
Maanden en jaren zijn inmiddels verstreken: de Johanna ligt sinds het vroege voorjaar van 2021 werkloos in Groningen. Omwonenden en ondernemers van de Oosterhaven wisten niets van de plannen van de gemeente en de familie Meiboom. Zij wensten het niet-varende Pannekoekschip niet voor hun deur: ze vreesden lawaai van de circa 100.000 bezoekers per jaar van wie een deel buiten op het dek eet. Ook zagen ze op tegen de verkeersdrukte en de eeuwige baklucht. Bovenal waren ze bang voor de teloorgang van de reuring die het komen en gaan van verschillende schepen met zich meebrengt.
Omwonenden van de Oosterhaven vrezen geluidsoverlast van 't Pannekoekschip dat jaarlijks zo'n 100.000 bezoekers trekt. Foto: Jan Willem van Vliet
En ze snapten niet waarom de gemeente er zo veel voor over had om de wens van de familie Meiboom te vervullen: die koos een nieuwe prominente plek in Groningen voor haar Pannekoekschip en de gemeente ging daar volop in mee. De gemeente trok de portemonnee, kocht het oude Pannekoekschip van de familie Meiboom, zou zorgen voor de sloop ervan en stond bovendien garant voor de aanleg van alle nutsvoorzieningen aan de Oosterkade. De kosten? Minimaal 5 ton aan gemeenschapsgeld.
,,Waarom wordt één horecaondernemer zo bevoordeeld door de gemeente’’, vraagt Winfryd de Haan zich nog steeds af. Hij woont aan de Oosterhaven en spande samen met buren en ondernemers - zoals havenmeester Christa Beuker die de jachthaven Oosterhaven exploiteert - rechtszaak op rechtszaak tegen de gemeente Groningen aan.
‘Wij zijn een oude vriend van de stad’
Dat bevoordelen is een term die de omwonenden in de mond nemen. Feit is dat Marjon Meiboom van ‘t Pannekoekschip in oktober 2017 - de dag nadat de gemeente de plannen voor de nieuwe Kattenbrug bekend maakte - liet optekenen in deze krant dat ze met haar restaurant niet naast die nieuwe betonnen brug wilde liggen. Ze zei te verwachten een andere plek in de Diepenring te krijgen.
,,Dat zou dan de allerbeste plek van de binnenstad moeten zijn. Wij zijn een oude vriend van de stad, we zitten al veertig jaar op die plek. Ik vertrouw erop dat de gemeente het goed voor ons regelt’’, zei Meiboom in 2017.
Diverse locaties klonken: tegenover het Hoofdstation, aan het Hoge der A. Krap vier jaar later was het beklonken. Het werd de Oosterhaven.
Pannekoekschip Johanna werd van de zomer aangemeerd aan de Oosterkade. Foto: Jan Willem van Vliet
Zwartgelakte gemeentelijke documenten
November 2023, het regent pijpenstelen. Binnen in ‘t Pannekoekschip aan het Schuitendiep verorberen talloze gasten pannenkoeken, ook al is de nieuwe Kattenbrug pal naast het restaurant sinds februari 2022 volop in gebruik. Onbekend is of ‘t Pannekoekschip last heeft van de nieuwe brug die ten grondslag ligt aan de hele kwestie rondom ‘t Pannekoekschip.
Het lijkt of de gemeente wilde verdoezelen dat ze ‘t Pannekoekschip tegemoet kwam om procedures van de familie Meiboom tegen de nieuwe brug te voorkomen.
,,We hebben er specifiek bij toenmalig wethouder Van der Schaaf en ambtenaren naar gevraagd”, zegt Winfryd de Haan: ,,Heeft de gemeente het Pannenkoekschip een plek in de Oosterhaven beloofd in verband met de Kattenbrug? Dat is altijd keihard ontkend.”
Met een beroep op de wet openbaarheid van bestuur vroegen De Haan en zijn medestanders de gemeentelijke documenten met betrekking tot het Pannekoekschip op. Ze kregen een kloek boekwerk van meer dan 500 pagina’s waarvan de helft was zwartgelakt. Ook het koopcontract tussen gemeente en de exploitanten van het Pannekoekschip was deels onleesbaar gemaakt.
De gemeentelijke documenten over 't Pannekoekschip waren veelal zwartgelakt.
Enkele dagen voor het kort geding, aangespannen door havenmeester Christa Beuker van de Oosterhaven, ontving zij toch het ongecensureerde koopcontract van de gemeente. Eerder zwartgelakte passages vielen nu wel te lezen en bevestigden het vermoeden van omwonenden en ondernemers van de Oosterhaven: de gemeente had zich uitgesloofd voor het Pannekoekschip om dure procedures van de familie Meiboom tegen de Kattenbrug te voorkomen. Het schip kreeg van de gemeente de nieuwe plek aan de Oosterkade op voorwaarde dat de familie Meiboom haar bezwaren tegen de brug zou intrekken.
,,Zo help je een dynamische haven om zeep'', zegt de havenmeester over de komst van 't Pannekoekschip dat 100 meter kade in beslag neemt. Foto: Corné Sparidaens
‘We zijn bedrogen. Is dit nou de betrouwbare overheid?’
,,Als de gemeente vond dat het Pannekoekschip uit oogpunt van het algemeen belang weg moest van het Schuitendiep, dan had ze in alle openheid nieuwe locaties moeten zoeken. Nu heeft de gemeente handjeklap gedaan met de familie Meiboom terwijl ze ons steeds voorhield dat er nog niets besloten was over een nieuwe plek. Daarna toverde ze ineens de Watervisie uit de hoge hoed als verklaring voor de nieuwe ligplaats. We zijn bedrogen. Is dit nou de betrouwbare overheid’’, sombert De Haan.
De Watervisie van de gemeente Groningen bepleit onder meer dat de Diepenring rondom de binnenstad van Groningen moet veranderen in een verblijfsplaats die uitblinkt in schoonheid.
Schipper Jan Vriesinga die met z’n klipper in de Hoge der A ligt windt zich erover op. ,,Dit hele verhaal roept heel veel vraagtekens op. Het Pannekoekschip aan het Schuitendiep is de parel van de Groningse diepen. De lijn en de zeeg van het schip laten zien dat het wil zeilen. Daar zet je niet de bijl in.’’
‘Als er maar vegan pannenkoeken op de kaart staan’
Havenmeester Christa Beuker die de Oosterhaven runt als een camping - met schepen in plaats van tenten en caravans - doet er inmiddels, na een aantal verloren rechtszaken, liever het zwijgen toe. Met lede ogen ziet ze aan hoe het nieuwe Pannekoekschip 100 meter kade, waar eerst talloze andere schepen konden aanmeren, voor niets in gebruik krijgt. ,,Zo help je een dynamische haven om zeep.’’
Havenmeester Christa Beuker van jachthaven Oosterhaven.
Ja, ze heeft wakker gelegen van de hele kwestie. Van het gegeven dat er geen enkel nautisch besef is bij de gemeente. Een van de raadsleden, vertelt ze, bestond het te zeggen dat het haar niet uitmaakte waar het Pannekoekschip zou komen te liggen, als er maar vegan pannenkoeken op de kaart stonden.
,,De gemeente Groningen is niet betrokken bij schepen. De Voorwaarts Voorwaarts zijn we ook al kwijt’’, zegt ook bedrijfsleider Mark Smidt van Droogdok Groningen. Hij legde ooit de bak aan in het Schuitendiep waarin de Verandering kwam te liggen omdat ie lek zou zijn. ,,Het schip bleek helemaal niet lek, er was gewoon een lekkage in de riolering. Dat schip is goed, ook al is het veertig jaar niet van z’n plek geweest.’’
Ook Klaas Smit pocht op de goeie staat van de Verandering. ,,Het schip ligt in die rare bak omdat de exploitanten bang waren dat ie lek zou raken. Dat is onmogelijk: er zitten zo veel lagen teer op dat je er met een flex nog niet doorheen zou komen.’’
Smit heeft nog steeds drie pannekoekschepen: in Zwolle, Leeuwarden en Bremen. En in het Friese Marrum kocht hij het oude treinstation waar hij een trein uit 1921 laat vertrekken. Daarin kunnen gasten pannenkoeken eten. ,,Hoe slecht het ook gaat in de wereld, pannenkoeken gaan altijd door. Als je maar op de juiste locatie zit’’, zegt hij.
De spelling van pannenkoek is met een n, maar de bedrijfsnaam van het horecabedrijf in Groningen is ‘t Pannekoekschip, volgens de oude spelling.
De gemeente en de familie Meiboom wilden niet meewerken aan dit artikel omdat er nog rechtszaken over het Pannekoekschip aan de Oosterkade lopen. De rechter stelde de gemeente deze week in het gelijk in de procedure over de omgevingsvergunning. Omwonenden overwegen tegen deze uitspraak in beroep te gaan bij de Raad van State. De bezwarencommissie van de gemeente oordeelt 21 november over de verleende bouwvergunning aan het drijvende bouwwerk dat ‘t Pannekoekschip is. Wanneer het Pannekoekschip aan de Oosterkade opent, is onduidelijk. De gemeente is er inmiddels begonnen met de aanleg van de nutsvoorzieningen.
