Dominee Sybrand van Dijk in De Open Hof in Kampen Foto: Matthijs Sorgdrager
Soms is een protest klein en stil. Neem nou de kerkdiensten van Marieke Pranger uit Nietap en Sybrand van Dijk uit Roden. Ze staan als een muur tussen de uitgeprocedeerde familie Babayants en de vreemdelingenpolitie.
Het gebed van dominee Sybrand van Dijk (60) uit Roderwold klinkt door de kerkzaal van De Open Hof in Kampen. „Zegen allen die zich niet willen laten overschreeuwen door mensen met macht.” Is het een gebed zonder eind? Zelf noemt hij het „een tegenwicht tegen onverschilligheid en moedeloosheid.”
24/7 kerkdienst
In de protestantse kerk schuilt de Oezbeekse familie Babayants voor de vreemdelingenpolitie. De gezinsleden woonden lange tijd in een azc in Emmen. Daar kregen ze te horen dat ze zijn uitgeprocedeerd. Daarom mogen ze niet in Nederland blijven.
Maar de vreemdelingenpolitie mag niet zomaar een kerkdienst verstoren. Daarom woont het gezin sinds november 2024 in de kerk in Kampen. Daar is al anderhalf jaar een kerkdienst gaande. Vijfentwintighonderd vrijwilligers zorgen ervoor dat deze nooit eindigt.
De kerkdienst in Kampen gaat 24 uur per dag, 7 dagen in de week door Foto: Matthijs Sorgdrager
‘De zon van uw gelaat’
Het is een zonnige donderdag in maart. Samen met Marieke Pranger (76) uit Nietap leidt Van Dijk de dienst van 10.00 tot 12.00 uur. Dit doen ze grofweg om de maand. Meestal met z’n tweeën, soms alleen.
De zon schijnt door het gekleurde glas van de grote kerkzaal. Pranger staat in de zaal. Om haar heen zitten drie toehoorders, een organist, een toetsenist en Sybrand van Dijk. Hij neemt het tweede uur voor zijn rekening. De groep praat over psalm 56.
Wees mij genadig, Heer, want een geweld van vijanden staat rondom opgesteld om, als ik machteloos lig neergeveld, over mij heen te lopen.
„Die psalm gaat over angst voor vijanden van buiten”, vertelt ze. „Maar ook over vertrouwen dat iemand je ziet.” Van Dijk vult aan: „Op zich is het al een teken van hoop dat 2500 mensen zich inzetten voor deze mensen, in tijden waarin zó gescholden wordt op asielzoekers.”
Geprezen zijt Gij, Heer, die telkenmale de zon van uw gelaat voor mij deed stralen, dat ik mag wandelen en ademhalen in ‘t licht dat leven doet!
Kerkasiel
Marieke Pranger tijdens de dienst in De Open Hof in Kampen Foto: Matthijs Sorgdrager
Van 2005 tot haar pensioen in 2015 was Pranger dominee van de gemeente Harkstede-Scharmer. Van Dijk is nu nog dominee van de gemeente Roden-Roderwolde.
Anderhalf jaar geleden lazen ze over de familie Babayants. In 2014 vluchtten Karine en Aleksandr met hun kinderen Aram en Ariana naar Nederland. Hier kregen ze nog twee dochters: Amelia en Aleksa. Maar ze mocht niet blijven. In 2024 dreigden ze te worden uitgezet. Toen namen ze contact op met De Open Hof in Kampen.
Deze kerk is een progressief eilandje in Kampen. In De Open Hof kunnen bijvoorbeeld homoseksuelen trouwen, ongebruikelijk in het streng christelijke dorp. De kerk nam het gezin in ‘kerkasiel’. Sindsdien woont de familie in de kerk. De kinderen krijgen lesmateriaal toegestuurd van hun school in Emmen.
‘Ze komen er vanzelf uit’
Toen PVV-minister Faber een jaar geleden hoorde van het kerkasiel reageerde ze nonchalant. „Ze komen er vanzelf een keer uit”, zei ze tegen de verslaggever van Hart van Nederland. „Er is nog nooit iemand in een kerk gebleven.”
Een jaar later huivert Pranger nog als ze het hoort. „Dat waren harde woorden”, zegt ze bedeesd. Van Dijk bijt op zijn wangen. „Dat ontmenselijkt worden..”, begint hij. „Ik zou haar willen vragen: wat is er mooi aan uw wereld?” De Babayants hebben nu, anderhalf jaar na het begin van het kerkasiel, nog geen uitzicht op een verblijfsvergunning.
Discutabel
Maar er is ook kritiek op het kerkasiel. Het Reformatorisch Dagblad (deze krant is van oudsher streng in de leer) noemde het in een commentaar ‘een discutabel middel’. De kerk moet zich buiten de politiek houden, zegt de krant. ‘De kerkdienst is immers niet bedoeld als protestbijeenkomst tegen de overheid, maar is een eredienst waar God geëerd wordt en waar Hij Zich openbaart aan mensen.’
Dat kan wel zo zijn, vindt Pranger. „Maar geloof gaat over het hoofd, het hart én de handen.” Beiden voegen graag daad bij het Woord. „Ons geloof stamt af van Calvijn”, zegt Van Dijk. „Dat betekent dat we gehoorzaam zijn aan de overheid, tenzij die fundamenteel ingaat tegen waar de kerk voor staat. Dan zijn we verplicht weerwoord te geven.”
Groningen heeft een unieke band met het kerkasiel. In ‘88 vergaderden tientallen Europese theologen in de Doopsgezinde Kerk in de Oude Boteringestraat over de vraag: wat is belangrijker: de tekst uit Romeinen (’Ieder mens moet zich onderwerpen aan de gezagsdragers die over hem gesteld zijn’) óf het Evangelie volgens Matteüs (’Ik ben een vreemdeling geweest en gij hebt Mij gehuisvest’)?
John van Tilborg was erbij. Hij zat toentertijd in de vluchtelingencommissie van de Raad van Kerken. Inmiddels is hij directeur van Inlia. Deze stichting biedt opvang aan uitgeprocedeerde asielzoekers. Van Tilborg herinnert zich lange en intensieve gesprekken in de kerk en ‘s avonds in het café.
Uiteindelijk kwamen ze eruit. „Als je met je rug tegen de muur staat en als er onoverkomelijke dingen gebeuren wanneer je teruggaat naar je land dan helpen we.” Op 31 januari 1988 werd dit vastgelegd in het Charter van Groningen. Tientallen kerken in heel Europa sloten zich hierbij aan.
Daarvoor en daarna hebben al honderden vluchtelingen een schuilplaats gevonden in kerken. In de jaren tachtig zochten de families Sarma en Rajanayagan hun toevlucht in kerken in Groningen en in 1998 deed het Syrisch-orthodoxe gezin Saado dat in de Maranathakerk in De Wijert.
